Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alžżšublašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Alžżšublašiš

						JÓLABLAÐ
Jóhcinn
Sveinsson
cand. macj
Laftur ríki Guttormsso
Auður, áúir og skáldskapur.
Flestir eða allir íslendingar, sem komnir eru til vits
og ára, kannast við Loft ra'ka. En iþað er líka lítið
meira en nafnið eitt, og Það jafnvel hjá þeim, er bezt
vita. í blámóðu aldanna hillir hann uppi, auðmanninn
mikla, volduga höfðingjann' og skáldið, sem kvað ekka-
iþrungin harmljóð og mansöngva til ástmeyjar sinnar,
sem hann mátti ekki njóta. Ganga sögur miklar af
auði Lofts og rausn, en flest, sem fyrri alda sagnarit-
arar herma frá ævi Lofts, eru munnmæli ein, enda ritað
tveimur öldum eftir dauða hans. Eru allar þessar
sagnir um Loft sundurlausar og ónákvæmar cg erfitt
að hafa hald á þeim. Eigi að síður hafa nokkrir sann-
leiksmolar geymzt í þeim, þótt margt sé þar málum
blandað. Það mesta og elzta af þvá tagi er að hafa hjá
Jóni Gissurarsyni á Núpi í Dýrafirði í ritgerð hans um
siðaskiptin, Birni á Skarðsá í Skarðsárannál og Jóni
Egilssyni í Biskupsann'álum. Nú síðast hefir dr. Jón
Þorkelsson dregið saman það helzta, sem vitað verður
um Loft í Kvæðasafni bmf.
Annað er lítt vitað um ævi Lofts, nema það, sem
ráða má af annálum og fornibréfum. En slíkar heim-
ildir eru jafnan magrar og sýna aðeins ytra borð
mannsins, en ekki persónuleika hans eða skaphöfn,
nema hvað endrum og eins kann að vera hægt að
skyggnast undir yfinborðið og fylla í eyður stað-
reyndanna.
Vafalaust hefir Loftur verið mestur auðmaður á
sinni tíð á íslandi. Jón Gissurarson lætur mjög af
rausn hans og höfðingsskap. Sagt er að hann hafi haft
um sig sveinahirð mikla og riðið jafnaðarlega með
tuttugu sveina, að sjálfsögðu vopnaða, milli búa sinna.
En jarðeignir voru miklar og höfuðból mörg. „Einka
hofgarð sinn hélt hann á Möðruvöllum" í Eyjafirði.
Björn á Skarðsá segir í annálum sínum, að Loftur ætti
áttatíu stórgarða, og víst er um það, að hann átti
geysimörg stórbýli. Skal bér aðeins nefna stórbýlin
Möðruvelli og Lögmannshlíð í Eyjafirði, Sjávarborg í
Skagafirði, Másstaði og Ásgeirsá , í Húnavatnsþingi,
Njarðvík og Ketilsstaði á Austurlandi, Mörk og Efra-
Dal undir Eyjafjöllum og Skarð, Staðarhól og ílatey
fyrir vestan. Auk þess hafði hann Sauðanesstað um
stund að léni af Jóni Vilhjálmssyni Hólabiskupi. Af
gjafabréfi til launsona sinna og af skiptabréfinu eftir
hann og konu hans, en bréfin eru bæði prentuð í ísl.
fombréfasafni, sést hváljkt feikna jarðagóss og lausafé
hann átti. Þremur launsonum sínum gefur hann til
samans 9 hundruð hundraða í fasteign, en eftir lát
iþeirra hjóna fá - skilgetnir synir hans ll1/^ hundrað
hundraða í fasteign hvor, 2 hundruð hundraða í
virð.'ngarfjám og 72 hundruð í smjöri, en dætur hans
tvær skilgetnar fengu hálfu minna en bræðurnir. Var
því engin furða Þótt hann hlyti viðurnefnið hinn ríki.
Ríkur þýddiTaunar í fornu máli voldugur, en Loftur
fór ekki með meiri veraldleg völd en margir aðrir um
hans daga. Að líkindum er því orðið „riíki" í merk-
ingunni auðugur. Hitt er annað mál, auðnum fylgir
ávallt vald, eins og sjá má á vorum dögum, enda hafa
merkingaskiptin í orðinu orðið þess \vegna. En þrátt
fyrir auð sinn varð hánn ekki gæfumaður með öllu,
að Iþví er háttalykill hans sýhir og síðar verður vikið
að, og sagnirnar segja, að hann hafi dáið í aumu koti,
og verður einnig minnzt á það síðar.
Jón Gissurarson getur þess, að Loftur hafi þjónað
Noregskonungi með fjóra sveina (Eiríki af Pommern)
og verið dubbaður til riddara af honum, og „færði eftir
það fálka í biám feldi" og tilfærir. vísu eftir síra Ólaf
Halldórsson á Stað í Steingrímsfirði, er lifði um og
eftir aldamótin 1600:
Færði hann í feldi blá
fálkann hvíta skildi á.
Hver mann af því hugsa má
hans muni ekki ættin smé.
Nú er það vitað, að Loftur hafði ekki fálka, heldur
höggorm í innsigli sínu.
Skal nú víkið um sinn að því, sem sannsögulega er
vitað um Loft. Hann var stórættaður í báðar ættir.
Faðir hans, Guttormur Ormsson, sonur Orms lögmanns
Snorrasonar á Skarði, var kominn í beinan karllegg af
hinum fornu Skarðverjum. í móðurætt var hann kom-
inn af hinum nafnkunnu Möðruvellingum í Eyjafirði.
.Ekki er fæðingarár hans þekkt, en varla er hann fædd-
ur miklu eftir 1380, en Þó líklega nokkru fyrr. Heim-
ildir benda til, að hann hafi verið utan 1403 óg þar í
kring. Árið 1406 getur hans aftur í bréfum. Síðan
finnst hans ekki.getið þar fyrr en 1414, og er líklegt,
að hann hafi þá einnig verið erlendis. Er trúlegt, að
hann hafi í annaðhvort þetta skipti verið við hirð
Eiríks konungs af Pommern, sem þá var konungur yfir.
öllum Norðurlöndum. Á unga aldri var hann sveinn
eða ráðsmaður auðugrar ekkju, Guðrúnar Haraldsdótt-
ur, er gaf honum Efra-Dal í þjónustulaun. Lofti tæmd-
ust arfar miklir eftir foreldra sína og frændur. Virðast
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40