Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alžżšublašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Alžżšublašiš

						Föstudagur     7.     janúar    1955
ALÞÝÐUBLAÐIÐ
TILGANGURINN er sá að
leitast við með nokkrum orð-
um að gera fyrst grein fyrir
aðaleinkennum spámannanna
og skýra. j af nf ramt f rá því,
sem greinir þá frá öðrum. Síð-
an verður vikið að skáldunum
og reynt að benda á einstök
atriði í sálarlífi þe.rra. Mun þá
sýna sig: að ýmisiegt er þeim
sameiginlegt, skáldunum og
íSpámönnunum. Svipuð sálræn
fyrirbæri koma fram hjá hvor
um tveggja. Sálarástand
skáldsins, er hann yrkir, er að
ýmsu áþekkt sálarástandi spá-
mannsins, er hann veitir við-
töku guðmælunum og flytur
þau. Mismunurinn á innihaldi
•hvors um sig, guðmælanna
annars vegar.og skáidverkanna
hins vegar, er að sjálfsögðu
augljós.
Eðlilegt er, að spUrt sé:
Hvað er spámaður?
Það er engan yeginn eijis
auðvelt að svara þeirri spurnf
5ngu og virzt gæti í fljótú
bragði. Það er þvert á móti
erfitt að finna nákvæma og við
unandi skilgreinlngu á því
hugtaki. Það liggur að ;vísu
beint við að segja — og er í
Sjálfu sér rétt, að spámaðUr sé
„maður trúarinnar" — homo
religiosus —. spámennirnir
eru ekki stjórnmálaihenn, sið-
bótamenn, hugsuðir éða heim-
spekingar. Lærdómur eða vís-
índi einkenna þá ekki, en
stundum geta þeir jafnframt
verið rithöfundar og skáld. En
enginn spámaður hefur komið
fram án þess, að hann vær:
fulltrúi og talsmáður einhverr
ar trúar eða trúarbragða. Spá-
menn eru gæddir þeim hæfi-
leika að geta á sérstæðan og á-
hrifaríkan hátt öðlazt snert-
ingu við guðdóminn. Þeir fá
vitranir frá þeirri veröld,' sem
þeir kenna við guðdóminn.
Þéir öðlast trúarlega reynslu,
sem veldur því, að ævi þeirra
og líf beinist inn á aðrar braut
ir en ella myndi.
Til   eru   þeir,   sem   að vísu
Séra Guðmundur Sveiosson:
Fyrri jreín
hafa ö.ðlazt snertingu. við guð-!
dóminn og mikla trúarreynslu '
án þess að verða spámenn þar (
fyrir. Það,  sem  skilur  á miHi!
slíkra og spámannanna, er. að
hinir síðarnefndu eiga að tak-'
ast það hlutverk  á hendur að
birta öðrum reynslu sína. Trú-
arreynslan      má    ekki    verða
þeirra eigin eign eingöngu, efj
svo mætti komast að orði. Þeir j
eiga ekki einir að njóta henn- !
ar.    Spámannsins   er   ekki . að j
njóta,   heldur   að   gefa.   Þaði
fyrsta, sem þannig verður sagt
um  spámanninn,  er,  að hann
er boðberi.
En • boðskapur spámannsins
er ekki hans eigin. Hann er
gjöf guðdómslns. Spámaðurinn
bendir•:. ævinlega til . annars
meiri, sem stendur bak við ;
hann og býður, hvað boða
skuli. iEðf I'vltund og máttugri
tálar gegnúmhann. Hann tal-
ar í umþoði annars cða. á yeg-
úm . þess, sém heíur' .kgllað
hánn til þjónustu við sig og
hefur hann á valdi sínu. Spá-
maðurinn et þess íullviss, að
örð hans pg hugsanir erii ekki
funnar frá honum sjálfum.
heldur fengnar að gjöf. Hugs-
'uðurinn Vinnuf á verkstæði
skynseminnar, mættj segja, og
hann^ riotar ; hugsunma sem
tæki. Hann raðar hugmyndum
saman í kerfi eftir i'eglum rök- J
hyggjunnar og dregur ályktán"^
ir af gefnum forsendum. Spá-j
maðuTÍhn er hvorki grúskaran
um f. ílíkur né vísindamann.-n-
um. HæfHeiki hans og náðar-
gáfa er að táka á móti því, sem
honum er gefið af Guði. Þess
vegna eru orð hans máttugri
en annarra manna, af því að
hann birtir og boðar v.ilja
Guðs, sem öðrum er dulinn. .
En   boðskapur   spámannsins
GREIN ÞESSI fjallar um samanburð á spámömium
&g skáldunum og Ieiðir í ljós, að ýmislegt er £ameigin-
legt með þeim. Svipuð sálræn fyrirbæri koma fram hjá
báSum, því að sálarástand skáldsins, er hann yrkir, er að
mörgu leyti áþekkt sálarástandi spámannsins,, er hann
veitir viðtöku guðmæíunum og fíytur þau. Tl þessum
fyrrí hluta greinarínnar er svarað spurningunni; hvað
sé spámaður, en í síðari hluta hennar er vikið að skáld-
unum og bent á einstök atriði í sálarlífi þeirra.
Séra Gúðmundur Sveinsson.
og þó einkum frams.étning ef
önnur og ólík kenr'arans, sem
fyigir ákveðnum rgelum í
kennslu sinni. Hanná 'heldur
ekkert skýlt við predvkarann,
sem leítast vlð að hafa áhrif á
áheyrendur sína með því að
skýra 5og útlista ákyeðinn
texta. Hann er ekki sem fagn-
aðarboðberinn ' (evangelisti),
sem flytur boðskap, „keryg-
ma", um eitthvað, sem gerzt
hefur. Hanner ekki votturinn,
sém   béf   vitni   uin það,   sem
hann hefur sjáífur séð og
rejmt. Þeir. sem nú hafa verið
nefndir, láta aliir stjórnast af
rólegri íhugun og. umhugsun
fyrst og fremst, en ¦ spámaður-
inn stjórnast — eftir eigin.um
mælum — af „andanum" eða
guðdóminum, — við myndum
segja — ómótstæðilegum inn-.
blæstri.
Það má að vísu skii«reina
orðið „innblástur" á :ýms?.n
hátt. En næst hinu sanna mun
sú skilgreining komast. að inn
blástur sé í því.fólgmn, að/hug
myndir og kenndir- hópast að
meðyitundinni,. en .-sá.; sem fyi*-
ir- slíkri reynsþ4-:-verðtu\ finnst
hann sjálfur vera hlutlaus á-
heyrandi og jafnframt á valdi
annars og ekkert fá,. að gert
annað en hlustaog hlýða. Slík
er að minnsta kosti reynsla spá
mannanna   af   innbiæstrinum.
Þegar innblásturinn hefur
náð- nægilegum styrkleiki
vérður hann að ieiðslu (v,eks-
tasis"). Ekki hafa fræðimenn
orðið á eitt sáttir um það,
hversu skilgreina skuli orð'ð
eða hugtakið „ekstasis". Stund
um hafa menn byggt skilgrein
ínguna á merkingu sjálfs' orðs-
ins '„ekstasis", sem er grískt.
Leiðslan er þá látin íákna sál-
rænt ástand, sem einkennist af
þeirri undarlegu tilfinningu,
að svo er sem sálin yfirgefi lflc
amann í fullri vöku og steíat
för um framandi, heima, eh
glat: sambandi við fyrra um-
hverfi sitt. En gríska orði'ð
..ekstasis" þýðir níinast: „Það
að stíga ú't úr sj;i]fum ser,""
Hefur verið þýtt „frá-sér-
numning". En þessi skilgrein-
ing er ekki fuilnægjandi. Þessi
tilfinning, sem nti var ]ýst,
getur, að því er táV'.ð er, verið
til staðar án þess, að um raun-
verulegan ..ekstasis" sé að
ræða. og orsakast af öðrum —
að vísuskyldum.— hræringum
í sáiarlífinu, '
Önnur og eldri Dkilgreining
á hugtakinu er sú, að..,.ekstas-
is" sé í raun og veru hið sama
Qg , það.. sálræna^ ástand, sen>
nefnt hefur :-verÍð „urio myst-
ica", — hin leyndardómsfulla
sameining. ..Un'.o.. imystica"
éinkennist ''af;-..þeirri tilfinn-
ingu trúarhrifningarinnar, að
sálin virðist fullkomlega sam-
stillast i og sameinast. -guðdóm-
inum. í ólýsanlegrl -sælu og"'
leiðslu' hve-rfur',.sálin ' í-.skaut
:guðdómsins og .meðvitundiii
máist út í aiverunni. •— En
þessi skilgrein-ing er sömuleið-
is' ófuHnægjandi. „Unio myst-
jea" sem sálrænt ástand" bygg-
ist nefnilega fyrst ,og fremst á
ákveðnum trúarhugmyndum:
Guð er alveran eða-alvitundin,
og sál mannsins er einn hliiti.
hennar, eins og neisti af eldin-
uni, dropi úr hafinu. Sú hug-
mynd kemur einkar glöggt
fram hjá Einari skáidi Bene-
diktssyni í þessum lióðlínum:
.,En innsta hræring hugar m\na
hún hverfa skal tii upphafs
j,   . s              síns,   -
sem báran endurheimt í
hafið. —"
En „eksta-sis" er; hins vegar al-
gengt    meðal   trúflokka,    sem
hvorki    aðhyllast    né   þekkja
Framháld  á   7.   síðu.
í FJÖLLUM og frumskóg-
wm Bolivíu, Brasiiíu. Ecuador
og Perú búa margir hinna inn
fæddu í þorpum við næSta
frumstæð lífskjör, og efu flest
þessi þorp svo smá, að þau
itafa ekki verið staðsett á
meinu landabréfi. En sum þess
ara þorpa búa yfir læknis-
fræðilégum leyhdardómum,
sem ef til vill myndu,—¦ hvort
sem þeirra er að leita í jarð-
veginum, vátnihu, fæðunni, •—
eða jafnvel líkama eða sálíbú-
anna, |—! valda gerbyltingu í
læknisfræði, ef takast mættí
að finna á þeim raunhæfa skýr
íngu. .    '¦•
íbúar þessara þorpa virðast
nefnilega með öllu, eða að
rnestu leyt,i vefa haldhir'ó-
næmi gagnvart ýmsum þeim
sj-úkdómum, sem læknar og
þeilsufræðingar um víða ver-
öld heyja nú harðasta baráttu
við. Meðal þeirra sjúkdóma
má nefna hjartabilun. krabba-
mein, malaríu, sullaveiki, tann
skemmdif og geðveiki.
AÐKOMUMENN  LÆKNAST
- Allt í kringum þessi þorp,
jafnvel í ! næsta nágrenni
þeirra, valda þessir EÖmu sjúk-
"dómar kvölum og da'uða.
Þorpsbúar lifa yfirleitt., við
ikjör, sem við mundum tæpast
ikalla mannsæmandi. og þrlfn-
aði er þar vægast sagt mjög á-
bótavant.   Þegar   aðkomumað-
TIL eru staðir, þar sem'
fólk virðist með öllu ónæmt^
fyrir vissum sjúkdómum, og\
veit enginn enn af hverju\
það ónæmi stafar. Frá þessuS
] segir í eftirfarandi grein)
jeftir baiidaríska vísinda-;
Jmanninn Eugene Payne, en?
!
1 hún ér  þýdd úr  tímarrtinu
S,Week". ¦-'
ur, er þjáist af einhverjum;
næmum sjúkdómi, sem óþekkt
ur er" í viðkomandi þorpum,
kemur þangað, væri aðiens rok
rétt að álykta, að slík heimsókn
myndi vekja drepsótt meðal í-
búanna<En þ.ví fer fjarri. Hins
vegar eruþess dæmi, að áð-
komumaður hefur orðið heil-
brigður eftir nokkra dvöl - í
þorpinu. Hvers vegna?
Á rannsöknarferð minni um
Ecuador kom ég í hérað eitt í
austurhlíðum Andesfjalla,. er
Loja nefnist. Heyrði ég þar
sagt frá brezkum verkfræð-
ingi, sem lengi hafði þjáðst aí
of háum blóðþr-ýstingi og
snert af hjartabilun, og gátu
læknar ekki veitt honum. neina
meinabót. Þótti. full.víst, að
hann mundi verða óvínnufær
með öllu það sem eftir væri
ævinnar. Sökum þess hve all-
ar lífsnauðsynjar eru ódýrap í
Loja, auk þess sem landslags-.
fegurð er þar mikii og loftslag
heilnæmt, fluttist hann þang-
að og hugðist dveljast þar það
sem hann kynni að eiga ólifað.
Ég heimsótti mann þennan.
Mér til undrunar virtist hann
fílhraustur. Hjartað virtist í
bezta lagi og blóðþrýstingur-
inn eðlilegur. Hann sagði mér,
að þegar hann dveldisf í Loja.
kenndi hann sér ekki nokkurs
meins, en um lejð og hann færi
út f j'rir héraðstakmörkin,
sækti í sama horf og fyrr. .,Af
hverju , hyggið þér að þetta
stafi?". spurði hann.                *
Væri þarna um eitt og ein-
stakt dæmi að ræða, mundi
maður álíta, að einliver óskilj-
anlegur beygur, sem sækti að
viðkomandi, þegar hann væri
staddur utan héraðsins, væri'
hin raunverulega sjúkdómsor-
sök. En nú vill svo tli, að
hjartasjúkdómar eru með öllu
óþekktir meðal íbúanna , í
þessu héraði, sem er 4400 fer-
mílur að flatarmál;. Og hjarta
bilaðir aðkómumenn, sem setj-
ast þar að, hljóta oft varan-
lega meinabót.
Að öðru Jeyti er Loja ekki
nein. Paradís, hvað almenna
heilbrigði snertir. Fólk þar þjá
ist af malaríu, kóleru og tauga
veiki. Og í næstu héruðum
þjáist fólk af -hjartasjúkdóm-
um eins og annafs staðar.
Framhald  á  7,  síðu.
Sniilingur í heimsókn. —.
FSÐLUTONLEIKAR
FIÐLUSNILLINGURINN
Isaac Stern hélt tónleika í
Austurbæjarbíói s.l. miðviku-
dag á vegum TónljStarfélags-
ins. Honum var afburða vel
tekið, og fengu :nerm minna
að heyra en þeir vildu, vegna
þess hve tíminn er íakmarkað
ur af 'kvikmyndasýningunni,
er fylgir á eftir. •
Um leik Isaacs Sternes er það
að segja, að hann er vafalaust
sá bezti, er hér hefur heyrzt.
Maðurinn er virtuos af hæstii
gráðu og er engin goðgá að
nefna hann í söina andrá og
aðra mestu. snillinga fiðlunnar.
Fiðlan hans*syngur:ým;st blítt
eða sterkt með meira valdi en
við eigum að vsnjast hér á
landi.
Efnisskráin var mjög fjölf
breytt. Þarna voru gömlu
meistararnir og hinir nýju,
eins og Prokofieff, og var allt
spilað af sömu snillinni. Fyrsta
verkið á efnisskránni var Ada-
gio eftir Haydn, en síðan kom
Sónata í d-moll op. 108, nr. 3
eftir Brahms, fagurt verk og
vel flutt bæði af fiðlu og
þíanói. Síðasta verkið fyrir
hlé var Chaconne eftir Bach,
sem leikið er án undirleiks.
Þessu     virtuosaverki     skilaði
Stern af afburða tækni og mik
illi. tilf inningu. .
Eftir hlé lék Stern sónötu £
f-moll, op. 80 eftir Prokofíeff,
sem er athyglisvert verk ,og
gerir miklar- kföfur til ilytj-
endanna. V"ar verkið flutt af
snilli, ýmist-'með gneistandi
krafti eða undraverðri HíSu.
í Rondo Mozáfts í útsetningu
Kreislers vár .virtuositeiið, í
algleymingi -og sama' má -segja
um hið' gullfagra. lag La Fon-
taine d'Arethuse. eftir Szyman.
owski. í hihni 'frægu Campan-
ellu eftirPaganini var flutn-
ingurinn-og túlkunin slík, a5
vart er hægt að ímynda sér3
að Paganini hafi sjálfur leikiðl
hana betur. — Sem aukalag
Iék Stern Valse sentimentale
eftir Tchaikowski, og hefðu á-
heýfendur'gjarna viljað heyra
meira, ef tíminn hefði leyft'.
Undirleikari Steras er Alex-
ander Zakin, sem leikið hefur
undir með honum í mörg ár?
eru þeir því mjög vel samæfð-
ir og þekkja vel hvor annan.
Var. samleikur þeirra hinrs
prýðilegasti.
Má segja, að Tónlistarfélag-
ið fari vel af stað á nýju átó
að bjóða upp á slíkan afburðat
listamann sem Isaac Stern,
: .     •       :   .   I '     :. .CL..-GÍ ií«
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8