Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vķsir

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vķsir

						Míðvikudaginn 23. október 1957

VfSIB

3

f venjulegum sögusögnum

hefst frásögnin um uppreistina í

Indlandi 1857 með samtali milli

„sepoys", sem er indverskur

hermaður í her Breta, og ind-

verks verkamanns, sem vinmu'

í hergagnaverksmiðjunni Dum


Nana  zahib,  uppreistarforing-

inn í Cawnpore.

Bnm, nálægt Kalkutta.

Hermaðurinn   var,    eins   og

margir af félögum hans af há-.

nm stéttum, bramíni, en verka-j

maðurinn í lægsta flokki, hann',

iilheyrði    þehn    ósnertanlegu. ¦

Samt bað verkamaðurinn her-,

manninn   um   vatnsdrykk   úr,

flösku hans.    Það var, skrifar

Hilton   hershöfðingi,   einn   af.

þeim síðustu, er lýsir uppreist-'

inni, eins og óhreinn flakkari

hefði     beðið     smámunasaman

höfðingja um að ljá sér tann-

bursta.

Sepoyinn svaraði með ávít-

um.

En andsvar verkamannsins

var harðara. „Þú og þín stétt!"

sagði hann. „Bráðum fáið þið

skotfæri, sem smurð eru með

svinafeiti og floti af uxum og

þá er allur ykkar hofmóður bú-

inn að vera."

Skptfærin

voru „óhrein".

Þannig'  fór  að   stað   fregnin

um  að skotfærin í hinar nýju

Enf ield-byssur væri óhrein —.

vegna    svínafeiti    fyrir    Mú-1

hameðstrúarmenn     og     vegna

uxafeiti fyrir Hindúa. — Og

fregnin barst til hundraða her-

sveita, sem voru vörnin fýrir

veldi Englands og enska verzl-

unarfélagsins á Indlandi. Hin

mikla uppreist hersins var í

undirbúningi.

Hið mikla enska fyrirtæki,

Austur-indverska félagið, vold-

ugasta félag í heimi, reiddi sig

algerlega á indverskan málaher

sinn. Það var aðallega með

aðstoð sepoyanna, sem Indland

var sigrað og undirokað, smátt

og smátt, hvert furstadæmið af

öðru eftir sigur Clives við

Plassy 1757. Sepoyarnir voru

nærri því eins duglegir og

brezkir hermenn, þeir virtust

alveg jafntrúir og svo voru þeir

ótrúlega miklu ódýrari. í öllum

bókum er lyst mannfjöldanum

í brezka hernum, hve hlutföllin

milli Breta og sepoya eru ó-

hagstæð, en gera má ráð fyrir

því, að í byrjun uppreistarinn-

ar hafi Bretar verið 35—50

þúsund og indversku hermenn-

irnir 260—310 þúsundir í landi,

sem hafði fleiri íbúa en 200

milljónir.

Hvorum trúir?

Þegar fregnin um hin óhreinu

skotfæri barst út í Bengal, því

ríkasta af indversku héruðun-

um, varð mikil ókyrrð meðal

sepoyanna.    Og    vormánuðina

1857 bar mjög á óhlýðni, sem I

hegnt var með mikilli hörku. j

Ein   herdeild   var   leyst   upp. |

Ensku   yfirvöldin   reyndu   að

bera til baka fregnina, sem lík-

lega hefir haft. eitthvert sann-

leikskorn í sér,  eða sög'ðu,  að

hinar   óhreinu  kúlur  yrðu   ó-

nýttar, sem líka var satt.    En

tryggðin, svikin og grimmdin

mest áberandi. Þegar up'preist-

in hófst í byrjun júní fór enska

herdeildin og óbreyttir Bretar

ásamt mörgum trúum sepoyum

á vissan stað í borginni. Þav

varðist það lið miklu ofur-

efli, þó að það vantaði mat,

vatn og skotfæri. En þegar

Nana sahib, sem hafði tekið

forystuna fyrir uppreistinni, af

Indland pg meginið af Mið-

Indlandi var enn á valdi Breta.

—¦ Jafnvel þar sem upp-

reistarmenn náðu völdum, var

þjóðin hikandi eða hirðulaus,

tilbúin til að beygja sgi fyrir

þeim, sem sigraði. Aðeins

þriðjungur eða fjórðungur af

sepoyunum gerði uppreist; og

þær herdeildir brezkar, sem

slógu  niður  uppreistina,  voru

Biaðað í sögunnl:

ndlandi.

Hundrað ára minning.

'milli Múhameðstrúarmanna og

Hindúa gerðu þar of erfitt um

vik. Jafnvel þar, sem uppreist-

armenn voru ráðandi gátu ein-

stakir Bretar fengið hjálp og

vernd og sýnir það hvað þjóðin

var tvístruð.

Fljótt dró

til úrslita.

Bretar réðust brátt til sóknar.

Lið kom frá Bretlandi, frá

Burma og frá þeim héröðum,

sem trú voru Bretum. Sérstaka

þýðingu hafði Punjab, sem-var

sigrað aðeins átta árum áður,

og mátti nú hafa fyrir undir-

stöðu til liðsafnaðar. Sikharnir

frá Punjab og gurkharnir frá

Nepal áunnu sér um þetta leyti

orð fyrir hörku og bardaga-

gleði, sem seinna kom í ljós víð-

ar í ríkinu og í Evróþu í báðum

heimsstyrjöldunum. En á báðar

hliðar var barist hraustlega og

af grimmd.

Úrslitaatvik gerðust brátt.

Frá Punjab í vestri og Bengal

í austri komu herdeildir Breta.

Og liðið frá Punjab gat þegar

8. júní byrjað umsátina Um

Delhi og 20. september var gert

áhlaup á borgina. Lucknow

jfékk liðsauka 25. september, en

Bretum, áttu ¦ þeir á hættu að

jvera álitnir ótrúir í trúmálum

' og  yrði   þeim  þá útskúfað af

því að hann var ættingi hinna að meiri hluta Indverjar. Furst

afsettu fursta, hét þeim, að þeir arnir   voru   Engandi   trúir o;

skyldu fara frjálsir ferða sinna, [tóku margsinnis þátt í bardög

gáfust Bretar samt upp þ. 25.|unum Breta megin. Þjóðhöfð

júní. En Nana sahib hélt ekki \ inginn í Nepal, sem var því nær j indverskum jafningjum sínum.

heit sitt. Samkvæmt ákvörðun 'sjálfstæður, sendi mikinn liðs- Væri þeir óhlýðnir enskum yf-

sem    auðsjáanlega   var   tekin styrk Bretum til hjálpar. Eng- 'irmönnum  sínum  áttu  þeir

fyrirfram voru  allir Bretarnir in 'uppreistarstjórn,  sem  þetta'j!ættu

myrtir, nokkur hundruð manhs. nafn á skilið, var nokkurntíma

Nökkru af konum og börnunum sett á laggirnar. Og samræmd

var þyrmt. En þegar enskt lið tilraun  var   engin   gerð  til  að

nálgaðist í júlí, voru þau líká vinna ný héruð. Andstæðurnar

myrt. 200 lík voru brytjuð nið

/.   hiuii.

þessi mótáróður var illa rek-

inn og varð heldur til þess að

auka á grunsemdirnar, Margir

sepoyar héldu, að Bretar ætl-

uðu sér að kristna þá með því

að rýra álit þeirra hjá Mú-

hameðstrúarmönnum og Hind-

úum.                                  •   ¦  -

Sepoyar      stóðu      gagnvart

vandamáli:    Væri    þeir    trúir

ur,   og   þau   fundu   Bretar   í

brunni,   er  þeir  komu  þangað^

17. júlí.

Caunpore

réð miklu.

„Munum Cawnpore" varð

vígorð Breta, er þeir á næst-

unni gerðu áhlaup á indversk

virki og hengdu þúsundir af,

uppreistarmönnum eða grun-

uðum mönnum, með eða án

réttarhalda. Brezkur sögurUaú

lætur svo um mælt, að Cawn-

pore hafi ráðið sambúðinni

milli Englands og Indlands.

Uppreistin    snerti    þó    ekki

meirihluta     Bretaveldis.     Öll j

strandhéruðin, Punjab, Suður-i

Uppdráttur af Indlandi.

a

hegningu og fátækt-

Bretar áttu nu þegar — og er

uppreistin hófst — i öðru

vandamáli. Áttu þeir að treysta

eða þykjast treysta þeim sepoy-

um, sem voru reikandi í skiln-

ingi sínum. eða hollustu, áttu

þeir að afvopna og leysa upp

þær herdeildir, sem hugsanlegt

var að sýndu mótþróa og þann-

ig framkalla þá árekstra, sem

þeir óttuðust? Sir John Láw-

rence, landstjóri í Punjab, sem

nýlega var unnið, gerði grein

fyrir þessu í bréfi. „Hvert

spor, sem við stígum, til að

tryggja öryggi okkar, er árás

á hinn trygga sepoy. Hann yeit

það og hann stígur svo eitt skref

sér til öryggis og svona heldur

þetta áfram, þar til við leysum

herdeildina upp eða sláum þá

niður, eða þeir gera uppreist og

drepa foringja sína."

Framh. á 9. síðu.

Krupp-verksmiðjuB'nar eru aft-

ur  risinn  í  þýzku  atvinnulífi.

Erlendum blöðiun hefur nú löngum verið tíðrætt um það, sem

kallað er „þýzka kraftaverið". þá hefur margt verið skrifað um

mennina, sem koma við þá sögu,bæði iðjuhöldana, sem ristu svo

skyndiléga upp úr öskustónniog stjórnmálamennina, einkimi

f jármálaspekinguin dr. Erhard.Einn gnæfir þó hæst meðal iðju

höldanna: Alfried Krupp, einka-eigandi Kruppverksmiðjanna, rí

kasti maður Þýzkalands og semiilega ríkasti maður i heimi.

1 styrjöldihni lögðu lögðu

bandamenn hvað mest kapp á að

eyðileggja Kruppverksmiðjum-

ar í Essen.því þaðan komu þýzka

¦hernum þau tæki, sem að beztu

halcli komu i eyðileggingarstyrj-

öldinni.

Brezkt blað — Daily Mail, birt-

ir nýlega grein eftir Kenneth

Ames, sem var brezkur flugmað-

ur í seinni heimsstyrjöldinni og

tók þátt í mörgum loftárásum á

Kruppsverksmiðjurnar. Verður

frásögn   Ames   lauslega   rakin

' hér, en hann fór nýlega til Essen

til að sjá þennan stað og þessi

mannvirki, sem hann tók þátt í

að eyðileggja fyrir 14 árum:

Þykkt reykslcý teygir úr sér

yfir Essen, höfuðstöðvum hinna

risavöxnu iðjuvera, sem bera

nafn Krupps. Þannig var það

fyrir 14 árum, þegar ég fór þang-

að til loftárása með R. A. F.,

brezka flughernum. Mér datt í

hug, að lýta á þennan merkilega

stað af lægra sjónarhóli — stað-

iinn,   sem   brezka   flugstjórnin

hafði fyrir meginskotmark, stað-

inn, sem var bezt varinn allra

1 þýzkra borga.

i Þá', 1943, vorum það við, sem

kveiktum   eldana   í   Essen   og

'reykurinn, sem huldi borgina,

var svona svartur af okkar völd-

um.

Seinna sá ég rústirnar bera við

himinn, grátt og ryðgað stálið,

bogið og beygt, og. þarna ríkti

dauðaþögn á eftir í mörg ár,

nema þegar sigurvegarnir voru

að gramsa í ruslahrúgunhi og

draga til sín það, sem þeim þótti

einhver n;atur i og flytja á brott.

Ómannblendinn og þúrr  '

á'manninn.                         . ;

Þessa   dagana   er   reykurinn

jafnvel svartari yfir Essen en

nokkru sinni fyrr, en nú kemur

hann úr Krupps eigin reykháf-

um, og nú nemur verðmæti þess,

sem framleitt er á deg-i hverjum

yfir . £ 740.000 sterlingspundum

(33 millj. kr.), en það er um %

þess sem dagframleiðslan nam

1939, þegar mest var.

Maðurinn, sem stjórnar þessu

risafyrirtæki, er hinn grann-

vaxni. unglegi Allfried Krupp

von Böhlen, und Halbach.

Efalaust er hann rikasti mað-

ur Evrópu og sennilega rikasti

maður'í heiminum. En erfitt er

að gera sér grein fyrir þessum

manni. Hann er fráhrindandi og

þuiT á manninn og engan mann

í Þýzkalandi er eins érfitt að

fá að tala við. Jafnvel náin

skyldmenni hans hafa látið þau

orð falla, að hann sé afarform-

fastvr og ómannblendinn.

Fyrir tveim árum var lausafé

hans talið nema sem svarar 90

millj. pund (4 milljarðar króna).

Einkaeigandi.

Allar   eignir   þessa   150   ára

gamla fyrirtækis er talið 200

milljóna  punda virði.   (9  millj-

'arðar kr.) þrátt fyrir að Krupp

hefur orðið að afhenda hluti

sína í kolanámum og stálbræðsl-

' um í Ruhr til bandamanna.

' „Það eru margar félagssam-

steypur í Þýzkalandi, sem eru

stærri en okkar", segir Alfried

Krupp áf miklu litillæti. Þetta

er líka rétt, en engin einn maður

í heiminum á eins mikið eða

ræður yfir jafn risavöxnu fyrir-

tæki.

Þegar Alfried Krupp var 36

ára gamall, gerði hinn aldraði

Gustave Krupp samning, sem

staðfestur var af Hitler, þar serh

Aifried Krupp var lýstur einka-

eigandi alls fyrirtækisins. Á und-

angengnum árum hafa banda-

menn margreynt að brjóta þetta

stórveldi i iðnaðinum niður í;

mörg smærri fyrirtæki, en þeir

hafa ekki haft annað upp úr

þvi, en að flækja sig meira og

meira í snöru laganna.

Samkvæmt fyrirmælum banda-

manna   um   bann   á   risasam-

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12