Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vķsir

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vķsir

						Miðvikudaginn 23. október 1957
VISIE
Það er maður austur í Noregi
— hann er raunar sagður stadd
ur í London í svipinn — sem
hefur orðið heimsfrægur á
einu vetfangi fyrir dónaskap.
Nei, fyrirgefið. Þetta orð hraut
úr pennanum alveg óvart og
er Ijótt orð um slíkan mann
og þvílíkt bókmenntalegt frægð
arverk, sem varpar ljóma frá
Noregi út yfir öll lönd, inn í
hvern afkima eftirleguháttar
og uppburðarleysis og gefur
jafnvel fákær(asta fólki ein-
hverja sanna hugmynd um
tign tilfinninga sinna og eðlis-
fars. Enda er sagt, að.maðurinn
sé stórgáafður og hver getur
líka hlotið heimsfrægð í einum
rykk á þessum upplýstu tímum
áh þess að vera gasalega gáf-
aður?
Það var annað, þegar Heró-
stratos hinn gríski lagði eldi í
eitt vegsamlegasta listaverk
fornaldar. Hann vissi engin
önnur ráð'til þess að vinna sér
ódauðlegt nafn. Mykle hinn
norski er vafalítið borinn til
ódauðlegs orðstírs, og hefur
-alltaf vitað það. Fornöldin var
ekki þroskaðri en svo, að hún
fyrirleit Herostratos, komst þó
ekki hjá þvi að halda nafni
hans á lofti. En sigur hans og
frægð varð orðskviður til forna:
Herostratosar-frægð hljóta
þeir, .sera gera sig að veraldar
viðundrum til þess að vekja á
sér athygli.
Nú er kominn tími til þess
að veita Heróstratos uppreisn
æru sinnar. Óneitanlega var
það hugvitsamlegt og ekki
ógáfulegt að finna upp á því
að brenna musterið fagra til
ösku. Og ekki verður því held-
tir neitað, að skáldið Fúsi var
húgkvæmur, þegar hann kom
með koppinn „hátt á herðum"
inn í kirkjuna. Eða Magnús
gamli sálarháski, þegar hann
sló bi'ókarlaus og. ræpandi
fi-aman  í  rakstrarkonunni.
Það var sjaldan hörgull á
gáfuðum, djörfum listamönn-
um á íslandi.
Um þennan norska gáfumann
er það að minnsta kosti aug-
Ijóst, að hann þekkir sína sam-
tíð, kann á henni lagið, veit,
hvað hann má. Og það er
alltjent nokku'3. Og það er m.
a. eitt í þessu sambandi.sem er
eftirtektarvert: Hann á frægð1
sína skjóta aðallega að þakka'
þeim, sem kunna ekki að meta
listaverkið til hlítar. Þeim, sem
ganga með úreltar hugmyndir
um dónaskap (orð, sem auð-
vitað ætti að hverfa úr málinu
eða breyta gagngert um merk-
ingu). Það eru nefnilega eivn-
þá til menn, sem kunna ekki að
meta það göfuga krydd, sem
kailaðl hefur verið klám. Og
þeir hafa gert manninn frægan
—  með því að birtast eins og
svartur veggur fordómanna að
baki ljómans, sem skíh af list
hans.
Listin hefur löngum verið á
undan lífinu og vísað veginn.
Enn er langt bil á milli prent-
aðrar listar og daglegra lífs-
hátta. Meira áð segja í selsköp-
um fínustu listamanna, atvinnu-
ritdómenda og annarra mann-
legra verðlaunagripa þykir það
að upphefja klúran talsmáta,
nema þá undir. rós, og jafnvel
þeir, sem gjarnt er til tvíræðrar
og göróttrar rósamælgi um
blygðarmál þykja leiðinlegir
að jafnaði. Og ef menn fara í
selsköpum að ganga þarfinda
sinna fyrir allra augum eða
kasta klæðum og bera blygðan
sína, þykir jafnvel þroskuðustu
listamönnum nóg um. Gott ef
flestir mundu ekki hringja á
lögregluna.
Þannig sitja gamlir fordóm-
ar ennþá jaínvel í bláasta blóði
gáfumanna og frjálshuga menn
ingarfrömuða. Það eru vissar
athafnir, sem þeir kjósa helzt
að fremja óséðir, eins og aðrir.
En sú er bót í máli, að þeir geta
náð sér niðri á vanþroskanum
á prenti.                                 ,
Kýnikarnir gömlu í -fornöld,
„hundingjarnir",      voru      svo
nefndir  af  því   að  þeir   þóttu
temja   sér- framferði  hunda   í
ýmsum   efnum,   gengu   sumir
örna sinna  á almannafæri  og
lögðu kapp  á að storka fólki
með    blygðunarlausu     atferli.
Þeir gerðu þetta í þeim yfir-
lýsta tilgangi að sýna fyrirlitn-
ingu   á   menningunni,   mann-
fólkinu    og    mannlifinu.    Þeir
sýndu margir hverjir ótrúlega
uppfinningasemi í því að ganga
fram af náunganum. Þeir vorti;
hugkvæmir listamenn í „dóna-j
skap". En fyrirlitning þeirra á;
háttUm    siðaðra    manna    varj
sprottin af því, að þeir töldu;
siðfágun hégóma bjá öðru æðra.
Þetta var þeirra aðferð til þess
að segja götulýð og broddborg-
urum: Lífið er meira og mæt-
ara en þú heldur, góði, raann-
eskjan er merkilegri en þú var-j
ar þig á!                                      I
Við þurftum að læra hitt af
útvöldum snilhngum nútímans,
að lífið er minna en við héld-
um, vesælla, óskáldlegra,
ruddalegra, óhrjálegra, mann-
eskjan dýrslegri en við töldum
okkur trú um.
Það er melra en von, að
menn hneykslist á þeim, sem
átta sig ekki nógu fljótt á þess-
um sannindum og vilja halda í
þá villimannlegu og teprulegu
bábilju, að manneskjan sé eitt-j
hvað öðruvísi en aðrar skepn-
ur. Og þetta er líka nærri því j
hið eina, sem eftir er til þess.
að hneykslast  á.                        !
Það   er   haft   fyrir   satt,   að
þessi  frægasta  bók   ársins   sé
mikið lesin hér í bæ. Líklegt er
það um jafngáfað fólk og þetta
land byggir og langtamið við
frægar bókmerctir. Svo er og(
fyrir að þakka, að við getumj
ennþá   lesið   norsku  og   aðrar'
slikar útnesjatungur, til dæmis
dönsku, ef til vill meira að segja
sænsku, ef í harðbakka slær og
mikið liggur við í menningar-j
legu tilliti. Og nú er það líka
orðið kunnugt, að eitthvað af
þessari lostætu, háfleygu norsku
snilld  er tekið traustataki frá
amerískum   yfirjöfri   í   snilld-
inni. Ekki spillir það til. Við
erum   vonandi   það   bjargálna i
upp á amerísku, líka á andans |
sviði, að  við  getum  tileinkað
okkur þess háttar æðri- menn-!
ingu, jafnvel án skandínavískra
milli'liðá. Var mesta þarfaverk
ekki veizlubót  né-híbýlaprýðiíað berida  á -sjálfa  uppsprettu
þess andríkis, sem frægðar-1
krýndur frændi vor norskur (
hefur orðið svo ágætur fyrir.
En varla sæmir þó annað en!
að „ástkæra, ylhýra málið" fái
að túlka hina dýrlegu list hans'
— „blið sem að barni kvað móð- !
ir" já, ég hafði nærri sagt, að
það væri göfugmannlegt rækt- j
armerki við þá móður, er fæddi '
mann af skau.ti og kenndi „mál
að vanda" að snúa slíku verki
á hennar tungu og helga þýð-
inguna hennar minni. Lítið yrði
úr liljublaðinu hans Matthíasar
við   hliðina   á   slíku   sonarlegu
ærumerki.   Og hversu ljúflega
mun ekki þessi bók krydda þau
orð,    sem    Jónasar    nútímans
hvísla um leið  og  þeir snerta
unga lokka á vori ástarinnar?
Það   verður   engin   angurværð
eða söknuður yfir Ferðalokum;
slíkra funda. Ekkert ský til að
skyggja á  ástarstjörnu.  Máski
ekki    heldur    það    óraunhæfa
skin, sem orð Jónasar bera með
sér frá einni kynslóð til ann-
arrar. Við biðjum um nakinn,
þvalan, slepjugan prósa.
Niður með allar Galtarár og
Hraundranga! Upp með svína-
stíur og hlandforir! Listin fyr-
ir listina og listin lifi, þótt allt
annað sökkvi.
Fiat ars, pereat mundus!
Burt með alla rómantík, allar
hömlur,   alla   feimni   um   svo
úrræði fyrir ritlistina og lífs-
konstina. Og' ef tilfinningarnar
skyldu taka að sýna einhver
merki þess, að þær ætli að fara
að verða ónæmar vegna of mik-
illar ertingar og spenningurinn
ætli að fara að dofna og orðin
að glata æsimagni sakir ofnotk-
unar, — vegna þess að allir
klæmast ails staðar og hver
keppist við að ganga fram af
öðrum í óbljúgu tepruleysi og
listilegum óeðlisbrögðum, bæði
í orði og verki, — þá er ekki
annað en að skora á listamenn-
ina að gera ennþá betur við
mannkynið, finna nýjar léiðir,
ný orð, nýjar, örvandi aðferðir.
Þeim er sannarlega til trúandi.
Snilligáfunni eru lítil takmörk
sett. Og stofnum til nýrra og
hærri og enn frægilegri verð-
launa handa þeim, sem duga
bezt. Ofan á allt annað eru svo
líka til læknar og sprautur og
allur þi-emillmn! Mannkynið
þarf ekki að kvíða.
Það verður gaman að lifa í
framtíðarheimi snilldarinnaf,
þegar menningarfrömuðirnir
eru búnir að kveða niður allá
uppdagaða paragrafa, alla
feimni, alla blygðun og ÁSTIN
leikur klúr og berstrípuð méð
öllum mögulegum bg ómögu-
legum tilburðum í köldu kast-
ljósi   raunsæisins.
Nema sá vafurlogi, sem þótt
hefur leika \.\m brúðarbeð, sé
ekki grilla ein? Nema það sé
einhver meining í þeirri blygð,
sem manneskjan hefur fram.
yfir (eða skortir á við) skepn-
urnar? Nema sú Paradís, sem
er ekki girt neinum véböndum,
sé engin Paradís? Nema fíkju-
viðarblöðin kunni að hafa ein-
hvérn jákvæðan tilgang í bú-
skap lífsins, hamingjunnar, ást~
arinnar?
Þetta    eru    svo   íólistrænar
spurningar,   að  það  tekur  því
ekki að afsaka þær. Enda ekki
fengnar að láni frá Ameríku.
Sigurbjörn Einarsson.
B(indraféiagi& reísir fuEikomfð
bEindraheimiÍi við HamrahEíð.
Það verður byggt í áföngum - vinna
við gröft hófst í gær.
I gær var stungin fyrsta 17 blindum mönnum og þrem
nefnd feimnismál! Er það ekki skóflan að Blindraheimilinu, sem sjáandi. Blinda fólkið ræðtir
einmitt þetta sem við eiaum að * ^® r*sa a ^® Blindrafélagsins sjálft öllum málefnum félagsins,
gera  og  erum að  gera:   Opna, .*«* Hamiahlíð hór í bæ.
Paradís upp á gátt og vaða innj    Ger8i Það Benedikt Benónýs-
klæmandisk og gerandi öll okk-| son>  tormaður Blinclrafélagsins,
ar stykki, eins og hverjum er
gefið að láta og mæla af inn-
blæstri holdsins hömlulausa og
andalausa? Að ekki sé minnzt
á fíkjuviðarblöð og þess háttar
rúmlega  sjötugur  að   aldri,  en
en í félaginu eru einnig sjáandi
menn, ævifélagar . pg árlegir
styrktarfélagar, og hafa þeir
málfrelsi og tillögurétt, en ekki
áður hafði Guðm. Guðmundsson i atkvæðisrétt.
tryggingafræðingur flutt ræðu,! blindir menn
og rakið stuttlega sögu  félags-
ins   og   sagt   frá   fyrirhuguðu
gamalt  og  ótízkulegt  dót.  Og Blindraheimili, sem verður byggt
:   áföngum,   en  í   því   eiga,
ef sælan kemur ekki blaðskell-
andi í fangið á slíkri dirfsku,
svo hugumstóru, blygðunar-
lausu og óskammfeilnu mann-
kyni, þá er bara að gera betur,
skrifa berar, kveða enn fastar
að — það eru sjálfsagt m. a.
til óteljandi tegundir af per-
versiteti, ótæmandi verkefni og
i aiongum, en í pvi eiga, er
fram liða stundir, að geta átt
heimili allir blindir menn i iand-
inu, er þess þurfa. Blinda fólkið,
sem starfar á Grundarstíg 11*
vrar viðstatt athöfnina.
Blindraféiagið
var stofnað sumarið 1939,
af
Hlvað gerisf í deg ?
Arsafmæli ungversku byltíngarínnar.
í kvöld er ár liðið, síðan æska
Ungverjalands og verkalýður
risuupp gegn 12 ára kúgun og
ofbeldi kommúnista undir stjórn
Kremlverja og leynilögreglu
þeirra i Ungverjalandi. Vopnlaus
æska og verkamenn börðust
gegn vel vopnuðu setuliði i fulia
viku. — Er það mikil saga og
mei-kíleg (Sbr. „Brúin við And-
au" eftir ameríska rithöfundinn
og        Púlitzei-verðlauna-hafann
James M. Michener).
Að lokum létu rauðliðar und-
an síga og auðmýktu sig ræki-
lega. Þeh- Jétu þá iausan Jós-
eph Mindszenty, kardínála, hinn
64 ára gamla kaþólska kirkju-
höfðingja Ungverja, en honum
höfðu kommúnistar haldið í 8 ár
i fangelsi.
Rauði herinn gaf upp borgina
Búdapest og hélt á brott. Þ.jóðin
fagnaði frelsi og hóf endurreisn
sína með ævintýralegri bjart-
sýni og krafti — i tæpa viku. —
Fáum dögum siðar, — sunnu-
daginn 4. nóvember, — komu
geysimiklar rússneskar hersveit-
ir óvænt, 140.000 manna fót-
göngulið, og 60.000 nærtæk tii
vara, með 2000 nýja skriðdreka,
öflugt stórskotalið og flugher,
og drekktu íblóði ungversku
fi'elsisbyltingunni með nær ótrú-
legu grimmdaræði og miskunn-
arlausum hrottaskap. — Um þá
atburði var ritað í New York
Times fyrir munn vestrænna!
þjóða, af sorgbiturri mælsku, og
tilfinningum þeirra lýst á þessa
lund:
„Vér ákærum tSovétstjórnina
fyrir morð. Vér ákærum liana
fyrir þau svívirðilegustu níðings-
brögð og auðvirðilegustu svik
sein þekkst hafa! Vér ákærum
hana fyrir að hafa framið svo
eindæma afskaplegan glæp
gegn ungverslai þjóðinni, að sú
svivirðing verður aldrei fyrirgef-
in né gleymd!
llinni svívirðilegxi athöfn er
loldð. Mestu hetjurnar eru falln-
ar. En málefni frelsisins lifir,
öflugii en nokkru sinni áður,
nært á blóði þeiri'a, er féllu fyrir
frelsið. Ungverska þjóðin mun
aldrei g-leyma. Vér inununi ekki
gleynia. Og upp úr hatri og tár-
um sprettur ásetningurihn að
iialda áfram baráttiuini, iuiz
frelsið hrósar sigi'i!"
Stjórn    skipa    3
.......         . ..., og 2 sjáandi eru
' þeim til aðstoðar. Tilgangur fé-
lagsins er, að vinna að hyers-
konar menningar- og liagmuna*
málum blindra. manna.
|
Vinnustofa.
Vinnustofu fyrir blint fölk
hefur félagið rekið frá 1941. Hún
var i leiguhúsnæði þar til félagíð
keypti Grundarstíg 11 og var
vinnustofan flutt í það og hefur
verið þar siðan. Þar starfa nú:
fjórar blindar konur og fimra
blindir menn. Þessi starfsemi héf
ur gengið mjög vel. Hagnaður
öll ár nema eitt. 1 fyrra nam
vörusala 544.000 kr. — Tekjuaf-
gangur 93.200 kr., sem að mestu
er ráðstafað til blinda fólksins á
vinnustofunni  sem kaupuppbót.
Einsikonai' blindra-                    '
heimili.
Húsið á Grundarstig 11 hefir.á
annan áratug verið eins konar
blindraheimili. Þar búa nú 5
blindir karlar og 2 blindar kon-
ur. Mjög fjarri er, að húsið sé
hentugt fyrir blindraheimili, þáð
er að kalla lóðarlaust og þi engsli
í vinnustofunni, en eftirspurn .á
burstum orðin svo mikil, að
vinnustofan hefur ekki uiidan áð
afgreiða pantanir.
Starfsemin getur marg-
faltkist,
sagði G. G. í ræðu sinni, þegar
nýja heimilið kemst upp. Húsið
verður tvær álmur og önnur
minni og verður hún byggð
fyrst. Jafnvel þegar hún er kom-
in upp, verður hægt að marg-
falda staifsemina frá því sem nu
er. Þaraa getur orðið, er báðar
álmur eru komnar upp, blindra-
heimili fyrir allt blint fólk, er
þess þarf moð, að búa í blindra-
stofnun, og nóg i'úm verður þar
fyrir vinnustofur og annað, sva
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12