Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ
áður dæmt ólögmæta og óverjandi,
þá göngum- vér eigi einungis á bak
ákveðinnar yfilrýsingar sem birt var
öllum heimi, heldur kveðum vér þá
niður þau lög, sem frelsi úthafanna
byggist á.
Til þess að vera hreinskilnir, þá
skulum vér segji það, að vér erum
bæði á móti og óttumst þá stefnu
stjórnarinnar að elta útlendar stefnur.
Oss virðist sem á því beri roeira dag
frá degi að vér séum öðrum fylgj-
andi í stað þess að hafa forystu eins
og samir forvigisþjóð frelsis og lýð-
réttis.
En það er annað, sem líka ber að
varast. Ef gengið er of langt, þá
gettír vel verið að hlutlausu þjóðirn-
ar sjái sinn hag i því að ganga í
bandalag við Miðveidin. (Síðan talar
blaðið um það hvað það mundi þýða
fyrir ófriðinn ef þannig færi og held-
ur siðan áfram):
Vér höfum opinberlega tilkynt það
að vér höfum gengið í ófriðinn til
þess að verja alþjóðalög, réttindi og
frelsi frjálsra þjóða, hvort sem þær
eru smáar eða stórar.
Vér getum eigi varið það að hefja
ófriðinn með því að ganga í berhögg
við samþyktir og grundvallaratriði
alþjóðalaga með því að ganga á rétt
smáþjóðanna. Vér ættum að reka
ófriðinn i samræmi við þær ástæður
sem vér höfðum til þess að rjúfa
'frið. Vér eigum að breyta eins við
hlutlausar þjóðir eins og vér mund-
um vilja að breytt væri við oss. Ef
vér viljum fá þær í bandalag við oss,
þá ættum vér að reyna það með
lempni. Að minsta kosti ættum vér
eigi að reyna að neyða þær til þess
með því að breyta við þær á þann
hátt, er stjórn vor hefir áður talið
ólöglegt og óverjandi.
Ef vér ætlum að berjast fyrir mann-
legu frelsi og rétti smáþjóðanna, al-
þjóðalögum og siglingarétti, og til
þess að koma á réttlæti í stað vald-
beitingar, þá verðum vér að gæta
þess vandlega að virða réttindi ann-
ara þjóða, að vera réttlátir við hvern
sem um ei að eiga, beita engum
rangindum   við   smáþjóðir   —   eigi
miklum sandfoksveðrum. Þetta eru
skiljanleg æðruorð þeirra manna,
sem orðnir eru ráðþrota, þreyttir og
vonlausir að bda undir slikri land-
plágu, sem sandfokið er á þessurn
stöðum.
Sannleikur er það lika, að víða
er þar mjög örðugt við að gera og
kostar mikið fé. Verður því að at-
huga á slíkum stöðum, hvers virði
það er, sem liggur undir skemdum
og hversu vítt svæði sandfokið getur
skemt. Af því verður svo að ráða,
hvort leggjandi er í þann kostnað
sem verkið mundi kosta til að af-
stýra skemdunum.
Auk sandfoks í Landmannahreppi
og á Rangárvöllum, er víoa ann-
ars staðar uppblástur í Rangárvalla-
sýslu, t. d.: Reynifellshólma, Hvols-
velli, Kambsheiði, Kaldárholti, og
all viða með Þjórsá að austan.
í Araessýslu ern einnig mörg
jappblásturssvæði,   t. d. með   Þjórsá
einu sinni með þeirri afsökun að oss
reki hernaðarnauður til þess. — Vér
verðum alt af að gæta þess í öllu
að vér komum fram sem heiðvirð
þjóð, er berst með heiðarlegum vopn-
um fyrir heiðarlegu málefni — fyrir
auknu réttlæti, frelsi, frið og bróður-
þeli meðal þjóða þeirra er jörðina
byggja.-------------
Nú er komin fregn um það, að
samkomulag sé fengið með hlutlausu
þjóðunum og stjórninni í Bandaríkj-
unum. Er svo að sjá á skeytum
sem það samkomulag sé þannig, að
hlutlausu þjóðirnar fái vörur keyptar
og fiuttar út frá Bandarikjunum eftir
sem áður, gegn'því skilyrði að þær
flytji ákveðna smálestatölu af mat-
vælum til Bretlands vestan um haf..
Hellarnir eystra.
Elstu húsin hér á landi.
Fornmenjavörður er nýkominn úr
ferðalagi austur um Rangárvallasýslu.
Fór hann þá ferð einkum til þess,
að athuga hella þá, er menn nota
þar í ýmsum sveitum sem fjárhús
og heyhús.
Hefir Brynjólfur heit. frá Minna-
Núpi lýst sutnum þessara hella í
Arbók Fornleifafélagsins og látið í
ljósi þá ætlun, að þeir kynnu sumir
hverjir að vera frá því fyrir land-
námstíð, menjar hinna írsku einsetu-
manna, Pápanna, er landnámsmenn
fundu hér fyrir. Ef til vill rekur
menn lika minni til þess, að Einar
Benediktsson hélt fram sömu hug-
mynd i Fjallkonunni, fyrir mörgum
árum.
A þessari ferð sinni athugaði forn-
menjavörður um 50 af þessum hell-
om, eða nær alla er hann fékk til
spurt. Alítur hann vafalaust að hell-
arnir séu allir að öllu eða mestu
leyti af manna höndum gerðir, höggn-
ir i móberg, þursaberg og hörð sand-
frá Murneyri fram undir Þjótanda,
og frá Egilsstöðum til sjávar. Einn-
ig viðast með fram sjávarströndinni,
frá Þjórsá út í Selvog, og auk þess
með Ölvesá frá Kaldaðarnesi upp
undir Selfoss. Enn er ótalið sand-
fokssvæðið hjá Reykjum á Skeiðum,
sem stefndi fram miðja sveitina og
voru því öll Skeiðin í hættu fyrir
því sandfoki.
Ekki hefi eg enn þá nefnt sand-
fok né uppblástur nema í Rangár-
vallasýslu og Arnessýslu — en víðar
eru stórkostlegar skemdir af sandá-
gangi, t. d. i Skaftafellssýslunum,
hjá Möðrudal á Fjöllum, í Axarnrði,
Húnavatnssýslu, Bolungarvik og víðar.
Mjög eru mikil áraskifti að, hve
skemdir eru miklar af sandfoki.
Þannig var árið 1882 eitt hið versta
er menn muna. Einnig má segja, að
árið 1917 skilji ekki eftir góð merki
á ýmsum stöðum.
Þá   er   að   tr.innast   á hvað gert
lög. Aldur þeirra álítur hann örðugt
að ákveða. Þeirra er engra getið í
fornnm ritum, en þó segir hann
kunnugt að hellar hafi, að minsta
kosti á höfuðbóljnu Odda, verið not-
aðir fyrir nautgripi á 12. öld. — A
gerð hellanna, myndum og áletrun,
sem í þeim eru sumum, verður ekki
beinlinis séður hár aldur. Sumstaðar
hefir verið, til þess að verjist sand-
foki. Skal eg fara þar fljótt yfir
sögu, en minnast þó á það helzta.
1905 var fenginn hingað dansk-
ur sandgræðslumaður, Overklitfo-
ged C. F. Dalerup frá Skagen á
Jótlandi. Ferðaðist hann um Ar-
nessýslu og Rangárvallasýslu og
skoðaði sandfokssvæði allvíða. Eft-
ir tillögum hans var eg ásamt
öðrum manni sendur til Jótlands
1906, til þess að kynnast sand-
græðsíu þar. Dvaldi eg þar eitt
ár. Síðan 1907 hefi eg svo unnið
að sandgræðslutilraunum, fyrst undir
stjórn skógræktarstjórans — en nii
siðastliðið ár undir eftirliti Biinaðar-
félags íslands.
Fjárveiting til sandgræðslu hefir
vanalega verið 2—4 þús. kr. ár-
lega, að frádregnum launum mín-
um. Þessu litla fé, samanborið
við það verkefni, sem íyrir hendi
hefir  verið,  hefir  mest verið varjð
hefir lögunin umbreyzt við langvar-
andi notkun, einkum þeirra, sem
notaðir hafa verið fyrir sauðfé. Sum-
um hafa menn breytt viljandi, en
aðiir • hafa aflagast af náttiirunnar
völdum.
Aletranir þær sem íotnmenjavörð-
ur varð var við í hellunum, virtust
honum   ekki   benda   á sérlega háan
til þrs? að girða af sandfokssvæði.
Fyrsta skilyrðið til þess að geta
grætt upp sanda, er að friða svæð-
ið, sem græða á. Girðingar hafa
veiið settar i 10 stöðum; að lengd
frá 700 m. til 10,000 m. Auk
þessara girðinga eru einnig fleiri
mannvirki, sem árlega þurfa við-
hald. Þetta fé, sem nú er áætlað
(5000 kr.) er svo vardræðalega
lítið, að það mun varla hrökkva
til viðhalds þeim mannvirkium,
sem gerð hafa verið, ef þeim væri
haldið i sæmilegu lagi. Reyndar
hefir altaf verið unnið ofurlitið að
sandgræðslu á þeim stöðum, sem
ekki hafa verið girt — en slík vinna
er ekki annað en kák, vegna þess
að fé hefir vantað til þess að vinna
það, sem að verulegu gagni kemur.
Á þeim stöðum, sem skemdirnar
eru orðnar talsverðar, þá þarf mikið
fé,   til   þess   að   vinna   svo mikið,
I
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8