Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLADIÐ
6. árgangur,   281. tðlublað
Fimtudag á. september 1919
Isafoldarpreutsmiðja
GAMLA BIO
Göður drengur.
Leikrit í S þáttnm.
Fjaiska falleg og efnisrik mynd/
vel  leikin   og  útbúnaður hinn
vandaðísti, eins og venja er hjá
World Films Comp.
Fyista flugíð á Islandi
Capt Faber flaug tvisYar í gær,
Flugfélagið hafði boðað í gær-
morgun, að flugvélin yrði til sýnis
kl. 8 í gærkveldi.Bngu var lofað um
Það að flogið yrði. Vélin bafði al-
drei verið reynd og þó að ekkert
hefði reynst athugavert við hana,
ér hún var sett sainan, mátti þó
alt af búast við að einhverju reynd-
ist ábótavant, er til flugsins kæmi.
Var eigi búist við að flug mundi
verða sýnt hér fyr en síðustu dag-
ana í vikunni.
Nýstárleg sjón.
En um kl. 5 í gær gerðist óvænt-
to atburður suður á Flugvelli.
Reynsluflugið ' var ákveðið >á
s'trax, og án þess að nokkur vissi,
ók Faber vélinni út á völl, settist
við stýrið og rendi á stað. Vélin
rann nokkra tugi faðma niður eft-
ir túninu, eins og álft sem flýgur
Upp af vatni, og loks losnaði hún
frá jörðu og smáhækkaði. Hljóðið
frá mótornum heyrðist inn í bæ-
¦ hin og menn fóru að skima í krijig-
utti sig. Og allir, sem skimuðu, ráku
augun í það sama: vélin leið áfram
uni loftið eins og risavaxinn fugl,
stöðúgri en nokkur vagn á renn-
sléttum vegi, sneri sér krappar
beygjur og tylti sér eftir dálitla
stuud aftur á grassvörðinn. -
AnnaS flug.
Kl.  8 í  gærkveldi hafði  margt
íólk  safnast saman suður frá til
Þess að skoða vélina, og hefðu víst
^iargir, sem aldrei 'hafa séð flug-
vél áður, hafa borgað meir en 50
aUra  fyrir   að   mega   skoða  'þann
furðugrip.  Alþingismönnum,  bæj-
arstjórn   o.   fl.  hafði  verið   boðið
kuigað og kl. 8 var vélinni ekið
ur skálanum fram á völlinn. Eftir
^álitla stund steig formaður flug-
*$Ugsins,   Garðar   Gíslason   stór-
S&upmaður   upp   í   flugvélina   og
"élt ræðu til þeirra, er þarna voru
Samankomnir. Drap 'hann á, hverja
-Pýðhjgu  hið   nýja  isamgöugutæki
^efði  þegar haft  í  heiminum  og
^iuti á,  að  hingað  ætti  það  sér-
Makt erindi. Því hér byggi fámenn
¦ióð í stóru landi, þjóð sem eigi
;íði risið  undir því, að tileinka
,6f   aðalsamgöngutæki    nútímans,
¦ •ubrautirnar. Flugvélin væri það
.^göngutæki,  sem hvorki þyrfti
ffo né vegi, 'það færi jafnt yfir
^ÖU ^em dali, 'yfir hraun og jökla.
atUi mintist þeirrar þrautseigju,
^ brautryðjendur flugsins hefðu
*> og þess, að ávalt hefðu nýir
eun Verið reiðubúnir til að halda
ram,  et.   .mnara  misíi  við,  uns
u   n fullkomnun var náð, er flug-
^utímans ^er vott um. 3&ð
hann íslendinga að láta sér dæmi
þeirra að kenningu verða og sýna
fluglistinni 'þá ræktarsemi, sem
nauðsynleg væri til þess að henni
gæti vegnað vel, og orðið þýðing-
armikill liður í samgöngum lands-
ins. Hét haiui á Alþingi íslendiuga
sem og einstaka menn, ,að reynast
flugframkvæmdum hollir og árnaði
að lokum íslenzkri fluglist allra
heilla.
Að þessu lokuu settist kapt. Fa-
ber við stýrið en vélfræðingurhm
tók að snúa skrúfunni. Brátt fór
mótorinn á stað og hvesti þá all-
mjög hjá þeim, er bak við stóðu.
Er mótorinn hafði gengið dálitla
stund var fyrirstaðan tekin frá
vélarhjólunum og vélin rann á stað,
fyrst hægt og' slðan á fleygiferð
yfir túnið.                ,
Típp!
Fólkið horfði á vélina fult eftir-
væntingar. Og þegar hún losnaði
við jörðina, dundi við lófaklapp
allra og köll margra. Fjöldinn all-
ur hafði aldrei séð flugvél lyfta
sér .til flugs áður og það hefir ein-
kennileg áhrif á jarðbundnar ver-
ur. Ekki að eins mennina. Hest-
arnir á næsta túni við flugvöllinn
gláptu á þetta furðuverk og voru
steinhissa. Og einn hundur ætlaði
að tryllast.
Flugvélin smáhækkaði í lofti og
vatt sér í hringum upp í 500 metra
hæð og leið þar áfram. Öðru hvoru
stöðvaði flugmaðurinn mótorinn,
steypti vélinni beint niður á trj'nið
nokkra tugi metra og rétti við aft-
ur. Var þá mörgum nóg boðið og
nokkrir krakkar fóru að skæla.
Eftir að hafa flogið nokkra hríð,
fór vélin 'að lækka í lofti á ný og
rendi sér örfáum metrum fyrir of-
an höfuðið á fólkinu og í ]>ráðbeina
línu rétt yfir vellinum. Hóf hún sig
á ný og flaug enn nokkra stund
og að lokum rendi hún sér niður
á völlinn. Alls mun hún hafa verið
fjórðung stundar í loftinu.
Kveldstundiu 3. september 1919
muu lengi verða mörgum minnis-
stæð. Fólkið var í einhverri alveg
uiýrri „stemning", er það horfði
upp í himinblámann og sá nýjasta
„galdraverk" nútímans svífa lofts-
ins vegu, laugað geislum sólarinn-
ar, sem ekki-jiáðu lengur til þeirra,
er niðri voru.
Þetta var að eius sýning. En vér
hyggjum að margir muni líta öðr-
tim augum á flugið eftir en áður.
Menn hafa s é ð, og sjón er jafnan
sögu ríkari. Menn hafa séð, að flug-
ið er ekki eins f jarri veruleikanum
eins og sumir vilja vera láta.
Næstu kveld nutnu margir lcggja
!eið sína suður á Fbigvöll. Þangað
ganga menu sér til skenitunar á
kveldgöngu, anda að sér hreinu
lofti og — horfa á flug. Það er
eijis með flugið og hverja aðra í-
þrótt, að menn geta orðið sólgnir
í að sjá það. Svo hefir það reynst
aunars staðar, þó lakara 'hafi verið
í boði, en hér er.
Flugfélagið á heiður skilið fyrir
að hafa komið málinu svona vel á
veg. Og það hefir byrjað með því
að gefa meira en það lofaði, og er
það vonandi fyrirboði þess, að sú
verði jafnan meginregla þess.
Nýjar krötur
bandamanna.
Khöfn, 3. sept.
Bandamenn krefjast þcss af
Þjóðverjum, að þeir breyti ýmsum
ákvæðum stjóniarskrár ríkisins og
að enginn fulltrúi frá Austurríki
fái sæti í ríkisráði Þýzkalands.
Verði þessum kröfum ekki full-
nægt, segjast bajidamenn munu
setjast að í Rínarlöndunum.
Nýr ófriður?
Khöfn, 3. sept.
Rúmenar hafa dregið sainan mik-
ið lið, sem ætlað er að berjast gegn
Serbinm    Utlit    ískyggilegt    þar
syðra.
Austurríki
og friðurinn.
Khöfn, 3. sept.
Ríkisforstjóriini í Austurríki
hefír beðið bandamenn um lengri
frest til þess að svara friðarsamn-
ingum þeim, sem bandamenn hafa
látið uppi.
Kolaverðshakkun
á Englandi.
(Úr Verzlunartíðindum.)
Engiand hefir nú fengið alvar-
legt íhugunarefni.
Stjórnin hefir tilkynt, að kola-
verðið verði að hækka um 6 sh. pr.
tonn frá 16. júlí vegna launahækk-
unar, 7 tíma vinnutíma og auðsærr-
ar lækkunar á dagframleiðslu hvers
verkamanns. Ríkið gat ekki tekið
að ,sér að borga verðmismuninn, því
kolin urðu ekki ódýrari á þann
hátt. Neytendurnir verða að borga
kostnaðinn að öllu og mega ekki
vænta neins styrks úr vasa skatt-
gjaldenda. Útflutuingsverðið er ó-
breytt, 90 sh.
Foringi verkamannaflokkísins,
mr. Adamson, sem sjálfnr er ko'la-
námumaður, hélt ])eirri skoðun
frani, að verðhækkunin, sem náinu-
eigendurnir færu fram á, væri sains
konar og sú, er stjórnin vildi koma
á í fyrra, um 2 sh. 6 d., og sem
reyndist vcra ónauðsynleg.
Forseti Board of Trades, Sir Aue-
land Geddes, hélt því fram, að á-
lagningíu í fyrra væri í raun og
,veru sprottin af kostnaðarhækkun
og í hlutarins eðli lægi, að hærri
laun og styttrí viuuutími hlyti að
hækka kolin og rýra kolamagnið,
á meðan ekki fyndist neitt, er spar-
aði viunukraftinn. Námueigcndur
gætu ekki krafist meira en þeim
væri áætlað í arð sainkvæmt sátta-
dómi Sankeys dómara, 1 éx. 2 d. pr.
tonn. — V-erkamannaforingjarnir
heimtuðu nákvæma rannsókn máls-
ins og var þá ákveðin umræð* um
það í neðri málstofunni.
Board of Trades álítur, að sam-
kvæmt fengnum upplýsingum, megi
gera ráð fyrir ársframleiðshi, er
nejni 217 milj. tonna. Að frádregn-
uui kolum til námurekstursins og
námuverkmannaima, samtals 24
milj., og 32 milj. tonna, sem eiga
að seljast til útlanda og notast sem
bunkfrs (skipakol), verða* að eins
eftir 161 milj. tonna til heimasölu.
Reksturskostnaður ásamt vinnu
launum má stíga um 46% milj. £
samkvæmt sáttasamningnum, og
kosta þá þessi 161 milj. tonna 5 sh.
9x/2 d. meira á tonn, eða um 6 sh.
Verðhækkun á kolum á Englandi
hefir undir eins í för með sér verð-
hækkun á öllum iðnaðarvörum, og
þá ekki hvað síst á ljósi og éldivið
í húsum. Framleiðsla á stáli verður
¦þannig 2 £ dýrari pr. tonn. Eius
og nú stendur, geta ameríkskar
stálverksmiðjur boðið lægra vérð
eu hinar ensku, og sömuleiðis
frönsku stálverksmiðjurnar í El-
sass Lothringen. Þegar svo skipa-
kolin óhjákvæmilega hækka og
farmgjöldin um leið, þá er auðvelt
að sjá að brezkur iðnaður verður
að 'lúta í lægra haldi í baráttunni
við ameríkskan iðnað og ef til vill
innan skamms við þýzkan. Og þá
á þetta ekki síður við skipasmíð-
arnar, sem eiga nú í vök að verj-
ast í samkepninni við skipasmíða-
stöðvarnar í Bandaríkjunum og
Japan.
Mr. W. L, Hichens, formaður í
Gammel, Laird & Co. sagði daginn
eftir á fundi á kolaborsinum í
Sheffield, að stjórnin væri <að sjálf-
sögðu neydd til þess að hækka
kolaverðið til þess að kolanámu-
reksturinn gæti borið sig. En 6 sh.
pr. tonn verður erfiður þröskuld-
ur fyrir sérhvert iðnaðarfyrirtæki
í landinu. Því á meðan launahækk-
un og stytting vinuutímaus ekki er
samfara framleiðsluauka, þá er
sjálfgefið að brezkur útflutningur
minkar og þá um leið velmegun
þjóðarinnar. Hvað vélaiðnaðinn
snertir, hefir hin nýja launahækk-
nn ása'mt stytting vinnutímans haft
í för með sér 30—33% % fram-
leiðsluminkun pr. tíma.
Imperial College of Science and
Technology hafði eínmitt nú árs-
fund í sambandi við British Scien-
tific Products Exhibition í Central
Hall, Westminster. Þar varð um-
ræða hjá hinum lærðu mönnum
um kolaverðhækkunina. Prófessor
Armstrong lagði það til, að bann-
að væri að nota öunur kol til
brenslu en þau er væru kemiskt
unnin. Með þessu móti mundi vera
hægt áður langt um liði að lækka
útgjöld til kola um helming. Al-
vara nútímans væri hróp gegn
deyfðarmóki fólksins. Og tæki
þjóðin ekki breytingum í þessu
efni, mundi brátt verða líti um
allan iðnað í landinu.
Prófessor Bone benti á það al-
kunna,. að kol eru það eina aðal-
hráefni, sem guægð er til af í land-
inu. Stóriðnaðurinn yrði að flytja
inn allan kopar, meir en 90 % af
blýi, tini og zinki, sem þörf væri á,
enn fremur alla bómull, 80 % af
ull og 80 % af trjávið. Helmingur-
inn af járni því, sem brætt er, kem-
ur frá útlendum málmnámnm. All-
ur iðnaður í landinu er með öðr-
uni orðum undir því komínn, að
luegt sé iið útvcga hráefni annars
staðar frá. Að þessti hafa ódýru
kolin veriS SQguUinn> sem dregið
Nýja   Bíó
Eftirlætiskona stórfurstans.
Indverskur sjónleikur i 4 þáttum.   Tekinn af Ntrdisk Films Co.
Aðalhlutverkin leika þessir alþektu og ígætu leikendor:
Lilly Jacobsson, Carlo Wieth og
Gunnar Tolnæs.
Þeir munu ógjarna gleyma þessari mynd, er á hana horfa.
H. í. S.
Steinolía GSólarljós' & 90Binn<).
„Alfa"-Jarðolía   Benzln.
Smurningsolíur:
.Maskínolia'.   ,MótorcylinderoIia l'.
Cylinderolia & Lagerolía.
Steinoliuofnar og kveikir.
Hið ísl. steinolíuhlutafélag.
Simi 214.
hefur að sér þessi útlendu hráefni.
En missi þessi segull mátt sinn,
verði brezku kolin stöðugt dýr
vara, þá missir brezki iðnaðurinn
öndvegissætið, já, má segja að
hann sé þá á heljarþröminni. Kola-
verðið er nú þrisvar sinnum hærra
en það var fyrir 5 árum síðan, og
eigi séð fyrir endaun með hækkun-
ina. 1 Ameríku náði kolaverðið
hámarki sínu fyrir lok ársins 1917
og hefir síðan stöðugt farið niður
á við. Að vísu hefir það ekki enn
komið fyrir, en sá mögulciki er ef
til vill ekki svo f jariægur, að ódýr
ameríksk kol verði á boðstólum á
Lundúnamarkaðinum fyrir mun
lægra verð en nú er borgað fyrir
brezk kol uppskipuð í Newcastle.
Arsframleiðslan pr. niann var við
ameríksku námuruar árið 1917
770 tonn kol. Á Bretiandi færist
talan niður, en í Ameríku hækkar
hún. Að þessum staði-eyndum verða
bæði stjórn og.námuverkamenn og
öll þjóðin að gefa gætur.
(Úr Farmand.)
Erl. símfregnir.
Khöfn, 2. sept.
Prakkar og Þjóðverjar,
Frá Berlín er símað, að Prakk-
ar hafi slakað sVo til, að Þjóðverj-
ar þurfi fyrst um siun ekki að láta
af hendi nema helming þeirra kola,
sem þeir áttu að láta Frökkum í
té samkvæmt friðarskilmálunum.
Her Bol2hewikka
sækir frám gegn Livlendingum og
Eistlendiugum, scm skora á Þjóð-
vcrja að koma sér til hjálpar. Qp-
inberiega er tilkynt, að her Lirhau-
ensmanna nálgist Vilna og hafi um-
kringt her Bolzhewikka á þeim
stöðum, en Bolzihewikkar vilja
semja frið við þá.
Jarö&rför Jóhaims Sigmrjónssonar
er ákveðin þ. 5. þ. m.
Æðardúnn
er seldnr i verslun
G. Zoéga.
Fyrír loktum dyrnm
hélt sameinað þing fund í gærmorg-
un kl. 9. Þykir sennilegt að þar
hafi verið til umræðu, að mhista
kosti aðallega, myndun nýrrar
stjórnar.
Síðan stjórnin sagði af sér, hefir
ekkert heyrst um það, að nokkur
undirbúningur væri í þinginu um
myndun nýrrar stjóimar. En það er
vel skiljanlegt að forsætisráðherra
vilji ekki ,,vera við völd" margar
vikur eftir að hann ef fúsum vilja
hefir heðið um lausn og fengið
hana. Og enn skiljanlegra að hann
þá reki á eftir þingmönnuim.
Vafalaust verður þetta ráðherra-
spursmál útkljáð einhvern næstu
daga.
Gengi erlendrar mptar.
Kaupmannahöfn, 2. sept,:
Sterlingspund  ...... kr.    19.23
Dollar   .............—      4.58
Þvzk mðrk (100)___—    21.40
Sænskar krónur (100) —  111.65
Norskar krónur (100) —  104.95
London, 2. sept.:
Krónur   ..............  19.32l/2
Dollars......:..........419.2
Mrk.................... 88.50
Reykjavík, 3. sept.:
Sterlingspund  ...... kr,    19.55
Frankar  (100)   ..... —     62.00
Þýzk mörk (100)___—     25.00
Norskar krónur (100) —   107.50
Sænskar krónur (100) —   115.00
Dollar  .............—      4.68
<" »"«"; '¦"
iri   m   <
t
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4