Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						——
ura sár þeirra.
Að   þessu   loknu   hófust   ræðu-
höklin aftur. Mælti þá landfógeti
A.   Thorsteinson  fyrir  minni  kon-
pngs.   En   konungur   svaraði   með
stuttri,   en   mjög   hlýrri   og   vin-
Ijarnlegri  ræðu.  Kvað  hann  sjer
lalla leitt, að kunna ekki að mæla
í   tungu    landsmanna;    en    vona
Sagðist   hann,   að   mönnum   mundi
v framtíðinni   skiljast,   að   honum
teri  jafn  hlýtt  til  íslensku  þjóð-
arinnar, sem hinnar dönsku. Sýndi
iann það síðan í Öllu til æfiloka,
¦að honum  voru þessi orð alvöru-
mál.
pá stje skáldið Matthías Joch-
innsson í ræðustólinn og mælti
fyrif minni Noregs. Honum svar-
aði kandidat Nordal Rolfsen frá
Noregi, mikill maður, fríður og
föngulegur. Hann lagði út af leg-
steini Kjartans Ólafssonar í Borg-
arkirkjugarði, sem bóndinn á Borg
í einfeldni sinni braut í þrent og
lagði í smiðjuafl sinn; svo sagði
hann að heimskar kynslóðir legðii
stundum hendur á helga dóma
þjóðar sinnar. Væri sú synd jafn-
an stór og hefði þungan hala. En
niðurlag ræðu hans voru þau orð,
að nú væri nóttin liðin og dags-
brún á lofti; væri nú mál að rísa
á fætur og rjetta hendur fram til
drengilegra athafna. Honum mælt-
ist prýðisvel og var öll ræða hans
djarfmannleg og eggjandi til aS
hefja nýtt istarf með nýjum tím-
tira. Fimm árum seinna hitti jeg
þennan fríSa og drengilega mann
i Kaupmannahöfn; var hann sessu-
uautur minn þar í stórri veislu;
hafði hann þá gaman af að minn-
ast ferðar sinnar til íslands og
dvalarinnar þar þetta eftirminni-
leS?a  sumar.
Því næst talaöi hinn sænski að-
övíráll Lagerkranz, því næst Eirík-
ur Magnússon frá Cambridge, þá
skáldiS Bayard Taylor, þá Helgi
Helgason fyrir hinum nýja íslands-
ráðherra, Klein. En ráðherra svar-
aði aftur með alllangri ræðu. Af
öllum þessum ræðumönnum voru
þeir tilkomumestir í ræðustól Nor-
dal Rolfsen og Klein ráðherra;
var það auðsjeð og auðheyrt, aS
þeir voru engir viðvaningar eða
börn í leikum.
Þegar hjer var komið, voru menn
teknir aS þreytast á ræðuhöldunum
og heldur að ókyrrast; en — þá
steig maður í ræðustólinn, sem dró
JafnharSan að sjer athygli manna
og gerði alla glaðvakandi. Þaö var
skólakennari Gíslí Magnússon, hinn
stórgáfaðasti maöur og hrókur allá
fagnaðar, hvar sem hann var. Hann
rak ra>ðumannalestina þennan dag í
íuoldrykimi á Öskjuhlíð. Þótt langt
sje um li8is; þá man jeg enn, hvern
ig hann byrjaði ræðu sína og va.r
það á þessa leis, „Góðir menn og
konur! Þegar skapanddís hafði lok-
ið sköpunarverki, þá gaufaði Imn
í pilsvasa sinn og fann þar óskapn-
aðarlmoða, sem eftir hafði orðið.
M því hnoða skapaði hún konuna.':
1 þessari tóntegund hjelt hann aU-
lengi áfram, og var ræðan fyrir
fciinni kvenna. En það skihlist snm-
hm nú ekki fyr en seint og síðar
r«eir; en mjög var honum Mappað
'of í lófa að lokinni ræðu af öllum
Pingheimi.
Þegar ræðuhöldum var lokið,
hjelt konungur og förunéyti hans,
°g hinir útlendu gestir, heim til
oa>jarins. Skemti almenningur sjer
^íðan all-lengi vð söng og dans alt
MÖRGUNBLAÖIÐ
fram yfir miðnætti; og var þá há-
tíðahaldinu lokiS.
Það var síðan haft í gamanyrS-
um, að það hefði verið ryk í mörg-
tim næstu dagana eftir þjóðhátíð-
ina á Öskjuhlíð. — Vegna óána>gj-
unnar, sem spratt af Oskjuhlíðar-
hátíðarhaldinu, var önnur hátíð
haldin síðar hjer í bænum, uppi á
Geirstúnum; þar var skínandi há-
tíðarstaðnr, græn tún alt umhverf-
i,, með hinum dýrðlega f jallahring
og útsýni í allar áttir, sem allir
Reykvíkingar þekkja. — En svo
undarlega brá við, að þrátt fýrir
grænu túninu var ekki minna talað
una ryk í mönnum eftir þetta hartið-
arhald heldur en eftir hátíðina á
()skjuhlíð! — „Margt er skrítið í
Harmoníu!''
Austurför konungs, koma
hans    á   Þingvöll    og
Þingvallafundurinn
5.—7. ágúst.
Mánudaginn 3. ágúst stundu eft-
ir dagmál lagði konungur með
föruneyti sínu á staS til Þing-
valla og Geysis. Honum höf ðu verið
sendir hestar iir nærsýslunum, og
fylgdu kjörnir bændur úr sýslun-
um hestunum. En formaður farar-
innar á landi var G-eir Zoega, síð-
ar kaupmaður hjer í bænum. í för
með konungi austur voru ýmsir
stórhöfðingjar hjer úr bænum;
annars var ekki margt manna hjeð-
an úr Reykjavík við hátíðina L
Þingvöllum; fátt um hesta þá í
bænum, vegur langur og vondur;
en farartæki engin þá, nema hest-
arnir. — Konungur var fyrstu nótt-
ina á Þingvöllum; svaf hann í kirkj
unni, en föruneyti hans í tjöldum
á túninu. Daginn eftir fór hann til
Geysis; dvaldi hann þar 5 ágúst;
en hjelt af staö suður aftur hinn
6. að morgni. Ekki auðnaðist kon-
imgi að sjá Geysi gjósa, en ofan í
Strokk var borið, og gaus hann
hvað eftir annað.
Daginn, sem konungur fór frá
Þingvöllum til Geysis eða 4. ágúst
tók fólk að koma á Þingvöll
úr öllum áttum; átti þar að halda
fund mikinn dagana 5.—7. ágúst.
Attu þar að miæta kjörnir menn
iir öllum sýslum; en þar fyrir utan
var öllum frjálst aö koma, sem
vildu. Safnaðist þar saman afar-
mikill mannf jöldi; var það tilgáta
margra, að ekki hefði verið jafn-
fjölment á Þingvelli síðan þingið
sæla, er hólmgangan var háð milli
manna Jóns Arasonar og Ögmund-
ar   Pálssonar,   biskupa.
Til þessa Þingvallafundar haföi
varaforseti Þjóðvinafjelagsins boð-
að, yfirkennari Halldór Kr. Prið-
riksson. Nefnd manna tmdirbjó
f undinn á pingvöllum; voru íhenni
H. Kr. Friðriksson, Egill Egilsson,
-lón Guðmundsson málaflutningsm.,
Sigfús Eymundsson og Sigurður
Guðmundsson málari. Skreyttu þeir
fundarstaðinn eftir föngum. Var
reistur fjöldi af tjöldnm. Stærsl
var konungstjaldið, þá tjald Reyk-
víkinga, tjald stúdenta, tjald iðn-
aðarmanna og tjald H. Kr. Prið-
rikssonar. — Alls var sagt, að þar
liefðu A'erið um 60 tjöld þessa há-
tíðisdaga. Auk þess voru reistar
flaggstengur víða, og flest gert til
að prýða þennan fornhelga og forn-
fræga  stað.
Hinn 5. ágúst, daginn sem kon-
imgur dvaldi við Geysi, var fundur-
inn settur af yfirkennara og vara-
forseta   Þjóðvinafjelagsins   H.   Kr.
Priðrikssyni.
Þegar fundurinn var búinn að
koma sjer á laggirnar og kjós
fundarstjóra — H. Kr. Priðriks-
son — tók hann þegar til starfa.
Var þá fyrst kosin 9 manna nefnd
til að semja ávarp til kommgs, á-
varp til Jóns Sigurðssonar meö
þakklæti þjóðarinnar fyrir hans
mikla starf og baráttu; þá voru
ýms önnur mál rædd, svo sem upp-
ástunga um stofnun atvinnnfjelags,
stcfnun Hvaleyrarskólans o. fl.
Þá fluttu útlendir sendimenn kveðj
i-:i' frá erlendum fjelögum og stoi'n-
imum. Lögfra'ðingur Kildal flutti
kveðju frá norskum námsmönnum,
Kr. Janson frá Vestmannafjelag-
inu í Noregi, og aðra frá norskum
liænduni, stíident Arpi frá Uppsala-
stúdentum, Nordal Rolfsen flutti
ræðu á fundinum vun bókmentir
íislendinga og þýðingu þeirra fyrir
Norðurlönd; aðmíráll Lagerkranz
flutti og ávarp frá stúdentum í
Lundi í Svíþjóð. Þá var og flutt
ávarp frá dönskum stúdentum, frá
háskólanum í Khöfn, frá Forn-
fræðafjelaginu í Khöfn og frá Fær-^
eyingum. — Sum af þessum erind-
um og ávörpum voru flutt áður
en   konungur  kom   á   Þingvöll   frá
ungur, ljet í ljósi hjartanlega gleði' legan fótaferðartíma. Var þar með
yfir að hafa kynst íslendingum, hjet öllum hátíöarhöldum lokið.
þjóðinni fölskvalausri vináttu sinni      Jeg   hefi   nú  lauslega   skýrt   frá
og að láta son sinn og ríkiserfingja  hátíðahöldunum   hjer   í   Reykjavík
læra íslenska tungu.                          ' og   á   Þingvöllum.   Auk  þess   fóru
Eftir morgunverð gekk konungur fram hátíðahöld um land alt nálega
víða um hinn forna þingstað; heils- í öllum sýslum og í mórgum sveit-
aði mönnum ljúfmannlega og ræddi u og kauptúnum; brestur mig alveg
viS þá. Ljet hann þá meðal annars rúm til að ttlja það alt upp.
sýna sjer íslenska glímu. Glímdu En — það var einn mikill og
þeir konungsglímuna eandídatarnir. clökkur   skuggi   yfir  öllum   þessum
ríátíðaböldum og alþjóðargleðskap;
og — hann var tá, að Jón Sigurðs-
son var hvergi nœrri; hann sat einn
úti í Kaupmannahöfn, þrotinn að
i'irum og þrotinn að kröftum. Hann
hafði vakað, þegar aðrir sváfu,
hann hafði starfað, er aðrir tóku
s.icr náðir, hann hafði staðið fastar
fyrir, er aðrir hopuðu. Ni'i var
uppskeran að byrja; en dagar het.j
unnar voru taldir. I sigurgleði
þjóðarinnar sat hinn ókrýndi kon-
ungur íslands einn úti í Kaup-
mannahöfn.
íslendingar  áttu  ekkert  far;  og
—  Danir buðu honum það ekki.
Jeg   rita   ekkert   um   áhrifin   og
afleiðingarnar af þjóðhátíðarárinu.
Aðrir hafa lofað að gera það. En
—  það er langt mál að rekja það
út í ystu æsar. — Jeg enda þessar
línur með því að biðja menn vel
aS virða.
Guð blessi landiS okkar og þjóð-
Lárus Halldórsson og Sigurður
Gunnarsson. Þeir glímdu báðir af
hinni mestu list, og þótti konungi
]>að skemtun góð. — Síðan bjóst
konungur til brottferðar; beið all-
ur þingheimur hans í Almannagjá
Höfðu allir skipast á tv.er hendur
meðfram vegiuum eftir endilangri
g.jánni frá Snorrabiið og að Kára-
staðastíg. Þögðu menn meðan kon-
ungur reið gegnum tröðina; en —
um leið og hann hvarf upp úr
gjánni, var hann kvaddur með
heillahrópum   af   öllum   þingheimi.
Eftir að konungur fór af Þing-
velli, og um það leiti, fór að rigna ;
var þá vonum bráðar fundinum
lokið og hátíðinni slitið; og —
menn-tóku að búast til heimferðar.
ÞriSjudaginn 10. ágúst kvaddi
kommgur  land  og þjóð   og  stje   á
skipsfjöl. Var veisla og dansleikur
({eysi, sum á eftir; og skiftir það| á skipi hans um kvöldið. Kl 1—2
litlu máli.                                           í fóru boðsgestir í land og kl. 3 lagði
Síðari hluta föstudagsins 6  ágúst  konungsskipið úr lægi; voru skipin, ina  á öllum  ókomnum  árum
var von á konungi frá Geysi og að-; að hverfa fyrir Skagann um venju-1
Þingvöllum.     HöfSu    fundarmenní
njósnir   úti,  hvað   ferð   hans   liUi.j                                              ' n   " 7   *      ^-*"'
Er konungur mundi kominn út um
LyngdalsheiSi, voru sendir 12 bænd-
ur á móti honum austur að Skóg-
arkoti; voru til þess kjörnir hinir
drengilegustu og gerfilegustu úr
flokki bænda. í þeim hóp voru
auk annara Tryggvi Gunnarsson,
Hafliði Eyjólfsson úr Svefneyjum,
Erlendur Eyjólfsson frá H|erríðar-
hóli í Holtum, Ketill Ketilsson frá
ir landsins i 50 ár.
Eftir  Jón  porláksson.
Árið 1874 voru íbúar landsins
um 71 þúsund, en munu nú vera
98 þúsund. Fólksf]ölgun tímabils-
ins svarar 38%.
Atvinnuvegirnir hafa tekið æði
Kotvogi í Hpfnum, Magnús frá | miklum breytingum. Af mann-
Vilmundarstöðum í Reykholtsdal, fjöldanum 1874 hafa nálægt 53
Gunnar í Skálavík að vestan og >ús- eða 75% lifað af landbún-
Haraldur Briem aS austan. —; aði, en nú einungis 43 þúsund,
Þessir menn áttu í nafni þjóðar-,eða 44% af núverandi mannf jölda.
irmar að bjóða konungi á fundinn.! Kaupstaðir landsins voru orðnir
Fóru þeir síSan fyrir konungs-; >rír að tölu 1874' °S var íbúatala
fylgdinni   út   um    Þingvallahraun  Peirra:
og til þess, er kom niður á vellina
efri, þar sem mannfjöldinn beið
konungs. Þá stigu bændur af baki
hestum sínum og- skipuðu sjer til
beggja handa við vegiun. pegar
líonungur reið fram að mannfjöld-
anum, gekk fram forseti fundarins,
H. Kr. Priðriksson, ávarpaði kon-
ung, bauS hann velkominn og ósk-
aði honum allra heilla. Lustu menn
þá. upp fagnaðarópi, en konur
stráðu blómum á gotu kommgs; en
konungur hjelt síSan áfram og í
gistingarstað að Þingvöllum.
Morguninn eftir, 7. ágúst, stundu
eftir dagmál, kom konungur á fund
arstaðinn; þar beið mannfjöldinn
hans. Fremstir stóðu þeir Grímur
Thomsen, Tryggvi Gurfnarsson, síra
Stefán Thorarensen, Jón Sigurðs-
son frá Gautlöndum og hin mikla
og stórvaxna kempa Torfi Ein-
arsson frá Kleifum. Þeir fivrðu kon
ungi ávarp fundarins, og las Grím-
ui' Thomson það upp í heyranda
hljóði. Konungur svaraði ávarpinu
með stuttri og vingjarnlegri ræðu.
Síðan var gengiS til borðhalds.
Plutti ]>á Grímur Thomsen mjög
snjalla ra^Su fyrir konungs minni,
Jón Guðmundsson málaflm. talaði
fyrir drotningu og Eiríkur Mag-n-
ússon fyrir minni konungsættar.
Ollum þessum ræðiun svaraði kon-
Réykjavík um 2250
Akureyri.. — 400
ísafíöVður    —     360
Samtals 3000
Nú eru kaupstaðirnir orðnir 7
að tölu, og íbúatala þeirra saman-
lögð um 33 þús. pessar tÖlur sýna
hvernig atvinnuvegir kaupstað-
anna hafa blómgvast og dregið
til sín fólkið, en atvinnuvegir
sveitanna dregist aftur úr í sam-
kepninni.
petta sama má einnig sjá með
samanburði á útflutningsvörunum.
Einhverjum kynni a'ð þykja fróð-
legt að sjá hvað landsmenn fluttu
út árið 1874, og lítur skýrslan
um það þannig út:
		VerS 1
		1000 kr.
Ull, pd.........	1563695	1611
Saltfiskur, skpd.....	27106	1262
Lýsi,    tunnur    ..	9499	465
Saltkjöt,   tn.....	6241	238
Tólg,   pund......	418423	159
Æðardúnn, pd.....	7523	134
Söltuð sauðskinn, tals	31634	89
Harðfiskur,.  skpd.    ..	849	74
Söltuð   hrogn,   tn.   ..	1117	31
Tvíbandssokkar, pör..	43586	28
Fiður,    pund    ..	17607	16
petta eru aðalvörurnar, og nema
samtals 4 miljónum  107 þús.  kr.
Verðmæti útflutningsvörunnar í
heild hefir aldrei verið reiknuð út,
en nemur fráleitt fullum 4y2 milj.
kr. Af öðrum vörum en hjer voru
taldar má nefna:
Söltuð   síld......         17  tunnur
Lambskinn    ..     ..     ..    17131   tals
Hross..........         50    —
Sauðkindur......         10    —
Rjúpur..........      1456    —
Sjóvetlingar......    21524   pör.
Fingravetlingar    ..    ..      5342    —
Háleistar........      15193    —
Vaðmál..........       974  álnir
Lambskinnatalan sýnir að illa
hefir árað með sauðburðinn, prjón-
lesið ber vetrariðju fólksins vitni.
Tæpir 52% af verði fyrgreindu
vörutegundanna koma á landbún-
aðarafurðir, tæpir 4% fyrir hlunn-
indi, Ihitt fyrir sjávarafurðir. —
Landbúnaðurinn hjelt þá enn velli
sem aðalatvinnuvegur landsins,
einnig að því er útflutningsvöru-
magn snertir.
Nú er sú breyting á orðin, að
af landbúnaðarvörum hefir út-
flutningur saltkjöts ferfaldast,
skinna líklega einnig, og nú eru
flutt út um 4000 hross í meðalári,
en ullarmagnið má heita óbreytt.
Af sjávarafurðum hefir saltfisks-
útflutningur tífaldast, ef miðað er
við síðasta ár (1923), lýsi líklega
ferfaldast, eða sexfaldast ef síld-
arlýsið er meðtalið, hrogn tvöfald-
ast og 200 þúsund tunnur af síld
bsest við. Að verðmæti hafa hlut-
föllin breyst svo, að um aldamót
nema útfluttar landbúnaðarafurð-
ix einungis 1/5 af öllu verðmæti
útfluttu vörunnar, og hefir það
hlutfall haldist nokkurn veginn
óbreytt til 1915, en árið 1916 nem-
ur landvaran einungis 1/9 af öTlu

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10