Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						*
ÞriSjudaginn 30. júli 1935.
M0BGUNBLAÐIÐ
ív'í
1
I
gýs
-     ¦•       ?*í,í                          .-j                  I | !i                                                                                                                                                      5
Störf engleg gos 40-50 metra há
Hverinn náði sjer upp, er vatn-
ið var lækkað i hveraskálinni.

nyju
Á laugardaginn var fóru þfÁr dr. Trausti Ein-
arsson, Jón Jónsson frá Laug og Guðmundur
Gíslason læknir austur að Geysi í Haukadal. —
Samkvæmt þeim athugunum, sem dr. Trausti
gerði á hvernum í vor, leit hann svo á, að líkur
væru til þess, að Geysir myndi gjósa að nýju, ef
vatnið yrði lækkað í hverahrúðursskálinni. Þeir
fjelagar hjuggu nú mjóa frárenslisrauf í skálar-
barminn svo vatnsborðið lækkaði. Var þv» verki
lokið um nón á sunnudag.
Laust eftir kl. 4 tók Geysir að gjósa. Stóð
gosið í 15 mínútur. Varð gosstrókurinn 45—50
metra hár.
Klukkan rúmlega 6 á mánudagsmorgun gaus
Geysir að nýju. Varðmaður, sem verið hafði við
hverinn um nóttina, sagði að það gos hefði jafn
vel verið stórfeldara en hið fyrra.
Eru því allar líkur til, að með  því að hafa
vatnsborðið lægra í hveraskálinni, en það áður j
var, megi búast við því, að Geysir haldi áfram að
gjósa með svipuðum hætti og áður, meðan hann
var „í fullu f jöri".
Jeg hafði gert mjer í hugar-
hind, að til þess að draga úr kæl-
'ngu vatnsins, þyrfti að lækka
vatnsdýpið í hveraskálinni um 1
metra, en það var 2 metrár á
dýpt  í  miðri  skálinni.
Glaðasólskin var á og ky^t vej^-j Svo mjög bar ha«n aí gos-j
ur. Var go'sið því mjögg^ðllulegi^ hveruni áhríars staðár'"þegar
og fegurð þess stórfenglle%jí§vegii§ umheiminum varð um hann
þess, að sólin færði úða  og gufu ' kunnugt.En síðar fundust hver-
Undirbúningsstarfið.           hve   vatnsflötui   skálariœaar   er
jón   Jónsson   lögreghimaður   fxá   mikíll   (hitastig  um   60°),  ])á  leit-
Lang Jiefir  lettgs   haft   h]ig  á   því,   nr-liið  kælda vatn niður í pípuna
að    f;'i    það    rannsakað    til    i'ulls,   ýg   kælir   liverinn,   svo   vatnið   í
hvorí  okki  væn'  hægt að  fá Geysi   pípunni    nær   ekki    því   hitastigi,
í ..llaukadal   til   að   byrja . go's   að   sem þarf, til þess að gða myndist.
ný.ju. HaiMi er alinn upp að Laug,       f l() metra djúpu vatni er suðu-
Og   þekli   (íoysi,   meðan   liann   var   niark   120—121°.   Til   þess   að   gos
upp   á    sitt    besta.   Jóni   er   það   mymlist, þarf það hitastig að íást
því   éinkav   Ijóst,   bve   mikið   að-  ])fn. niðri-
drátiarai'l   Ueysir   hefir,   ef   hann      Leiðin til þess að ná því marki,
fæst til ,-að taka  upp  í'yrri  starf-  taldi hann, að óreyndu máli vera j
semi sím. -                                         þá,  að minka vatnið í hveraskál-i
Þeir fjebgar, Guðmundur Gísla-  inni, lækka vatnsborð hennar, svo'  ,
v.           i            £                          Á.             «..      .             .   k           -~      «*ao ia hann tu að gjosa, settum-við
s<m   og   hann,   ten»'u   í   vor   dr.   vatnsflóturinn minkaði en við það  ,   ,                                  '
m - ' ..     ,v-               'i**-,,.                              ,    . ,,.             M   hann   táisvert   af   sapii,   er   við
Transta   Eiriarsson i  hð með sjer,  kælist vatnið minna í skálinni, og1,..^            *n   '
„    rí' *   .    i •    ¦      t            í           ,    .       ,*                     .-     ;          ,    ihotoum meðferðis
en Guðinundur ®g Jon eru kunn-   kælir síður vatnið mðri í gospíp
Við tókum það ráð, að
höggva mjóa rauf í skálar-
barminn, svo vatnsborðið
lækkaði.
Á 1 klst. fresti mældi jeg svo
hitann í hvernum til þess að fylgj-
ast með því hvernig það breytt-
ist.
Við heldum áfram við þetta verk
fram eftir nóttu. Lögðum við okk-
ur til hvíldar 3 klst. er fram á
nóttina kom. En heldum svo á-
fram á sunnudagsmorgun, og
fram til kl. 1 e. h.
Þá var raufin í skálarbarmin-
um 'orðin 80 senthnetra djtíp, og
vatnsborðið  lækkað  að því skapi.
Þvermál vatnsflatarins var þá
minkað úr 15 metrum í 10 metra,
>g vatnsflöturinn því nálægt því
héímingi minni en hann var áður.
Þ'á var hitastigið í vatnsyfii--
borðinu orðið 93°, í botni gospíp-
unnar 125°, en í 10 metra dýpi
rjett um 120°, en það er suðu-
mark á því dýpi.
Við ha>ttum ])ví við að Uvkka
vatnsbor/ðið   meira.
Þá voru byrjaðar að koma loft-
bóhir í hverinn, <)g var hann orð-
inn svipaður ])ví, eins og hann
var í gamla daga, er gos voru í
aðsigi.
En af ]>ví að við þurftum held-
ur að liraða ferð okkar, og okk-
ur hinsvegar Ijek forvitni á að
vita,  hvort   okkur  tækist  vfirleitt
íng.iar,   síðan   þeir   voru   saman  í  unni,   svo   það   nær   gosmarki   —
hinum    mikla    Gra-nlandsleiðangri 120—121° í 10 metra dýpi,
Wegéners.-r                                       |
Dr. Traustí  Einarsson var  aust-       Tllraunin  Sem  tókst  Vel.
ur við Geysi í 10 daga.                  I    iNl1 /'  'augardaginn var, ákváðu
Hann starfaði að .alhugunum á Þeir 'fíJelagat, dr. Trausti, Jón og
Geysi og öðrum hverum á því G"ð,íí- Gíslason, að fara austur
hverasvæði Niðurstöður hans voru &*&&& H láta reynslu skera úr
m. a. þessar-                                     l1,m ^a^! nTQ^ tiigátur dr. Trausfa
Hitastig    vatnsins     í    yfirborði víeni  A   ^kuaí bygðar.
hveraskálarinnar   var   60°.
En hitastigið niðri í pípunni,
sem liggur niður úr miðri skál-
inni   var   113—118°.
Hverapípa þessi er ly6 metra
djúp.
Vatnsdýpið í skálinni þar sem
hún var dýf)St við opið á hvern-
um var um 2 metrar.
En hjer áður, meðan Geysir
gaus, var hitastigið á yfirborðinu
80—90°, en neðst í gospípunni
125—130°.
Þvermál skálarinnar var hjer
áður 18 metrar. En vegna hvera-
Iirúðursins, sem sest hefir innan í
skálina, var þvermál liennar nú í
vatnsyfirboi'ði 15 ,metrar.
Hr. Ti-austi Einarsson hugsaði
sem svo •
Vatnið kólnar mjög vegna þess
Loftbólur    hættu    þá    á    svip-
stundu að stíga ttþp úr hvernum.
Og kl. 4,15 mín. hóf
Geysir gos sitt,  eftir
19 ára hvíld.
GosiS  stóð  yfir  í  15
mínútur.
Er það mun'lengri tími en tíðk-
aðist áðvir. Tabð er að gosm hafi
venjulega  staðið yfir í 10 mínút-
Þær reyndust rjettar. ur
Þeir    lækkuðu    vatns-!    Fyrstu  fimm mínútur fóru gos-
borðið  í  skálinni.  Vií strðkarnir  hækkandi.
það jókst hitinn brátt      Næstu 5 mínútumar stóð gosið
í   hvernum    og   náíi sem i,æst.
gosmarki,   (120°),   101           Þá   mæidist   strókur-
metra niður í hvern-|           inn   að   vera   40—50
um-                                             metrar  á hæð.
lTm   aðgerðir  þeirra   þar  eystra      Síðustu   fimm   mínútur   go&sins
fórust dr. Trausta Einarssyni orð Var það aftur í r.ienun.
á   þessa   leið,   er  blaðið   hafði  tal      Gosið   kom   snögglegar  og  með
af honum í gær.                                 meiri  0fsa,  ell  110kkurn  viðstadd-
— Þegar  við  komum að  Geysi, an gat grunað.
á laugardagskvöldið,  var hitastig-      Þeim, sem þarna voru viðstadd-
ið í vatninu  í yfirborði skálarinn- ir,  fellust liendur við að sjá hina
ar  63°.  Én   í  botni   gos])ípunnar, tignarlegu  og  mikilfenglegu  sjón.
sem   er  í  16  m.'djúp,   var  hita-j    Svo mikill ofsi var í gosinu, að
í regnbogalit.
^MttaJl
SkaríiS í skálarbap^^l
Er blaðið  spurði þá fjelaga að
því   í   gær,   hvort   þeún^fynd^^
ekki spjöll að því, að™áfa™éssá
rás, sem gerð var af mauftalyind;
um   í   skálabarminn,  fil  þés's   að
lækka    vatnsborð    heMiár,"*tit*f
þeir það  vera  smámuni,  sem  litt
væri   orð   á   gerandi.   Brúnin   er
ójöfn öll, en raufin mjó. Ef menn
vildu  losna   við   hana, ffggljhinn
bóginn auðvelt að fylla^iana^iaeð^
hverahrúðri,      sem      hvjeravátm^
, .     .       „    .,,„    ' .        .DUU9UB
þ.]ettir af sjalfu sjer.  f
En   útrás   þyrfti   þá'í!að^ iffl*
gegnum barminn, ef hvéTftrm A áð
geta   haldið   áfram   gosln€E.Í
¦i                 g      ^,     ¦ ftaifiií &(
Annao gos.^\
Þeir fjelagar fengu mi miann
til að vaka yfir hvei-num unÍ'Sftft-
iha, og fylgja því eftir, hyer^ig
hann hagaði sjer, eftir-, að^lxajm-
var þarna vakinn upp frá, 4*-ið-
mn, ef svo mætti að oi'ði.kpaiast.
Gerðist ])ai- ekkert (si)gul.e.gt,
fyr en kl. rúml. 6 á mánudags-
morgun.    :                        fj   ,
Þá gaus Geysii- að nýu
og var þaS gof hails
engu minna én feð
fyrra.
Þá hafði hann ekki verið örf-
aður með sápu.                3  ðii»l
Og þess- vegna geta nfrenij: aa$sk
sjer enn meiri vonir um,. að. et'tii
breytingu ])essa, sem gerð liefir.
verið á hvéraskálinni, ge.ti[-t,G,eys-
ir tekið upp. sína fyrri starfsepi,
til ómetaulegrar ámvgju íy^ir.allft
þá, sem hehnsækja lianiirj^'j      fn)
sligið  i'rá  GÓ°  til  116°.
vatnssúlurnar,   sem  risu  og   fellu,
Það var því ekki næsta mikið, virtust ná út yfir aha hveraskál-
sem vatnið í pípunni þurfti að ina, og fossaði vatnið á alla vegu
bitna, t.il þess að hvérinn gysi.       lút yfir barma hennar.
ÞriSja gos.
í   gærkvöldi  símaði  lÍe^l<\Íoh-
asson frá Brennu til Morgú'riblaðs-
ins.   Hann   A-ar   ])á
Olfusárbrú.
bagoi   hann   svo   tra,   að   haun
hefði   verið   austur  hiá   Geysi   ld.
.      J    -aflxjnt •¦
7,30   i   gærkviildi  og              ,
hefði hann þá gp&t60-í3D?o
tignarlega, að ha&ri hef ði
líkst hinu fegurstj gpja' seni
ir hætti gosum, er sgwk tsda*i^f
hafi míst eitt sitt merkifegasítat
og glæsilegasta náfckáru^mr* (
brigði. Landið varð bf^œkaras
við að missa þenna 3gdöhvaí.U
Allur    landslýður   atótnV því
vekja hann upp að tóýjd, -wvií
þeir, sem hingað komá,í4«wg^
ferðamenn og landsmeiin :sjálf-
ir geti vænst þess að sjá'ihiró
tignarlegu   gos   hans. •   ¦ •'   ¦
Tvö íslensk orð hafa férfe^
ið alheims borgararjétt", Sálga
— af íslendnigasögnm, ög
Geysir, því goshverir urrí :^jör-
vallan heim, hafa drégrð nafn
af  Geysi  í  HaukadaE^" '"    -:
ti&Bnudbn<i
irnir í yeUpwstdne . Park í
Bandaríkjum og hverir Nýja
Sjálands. Þá var Geysir í
Haukadal orðinn heimsfrægur.
Margir vísindamenn hafa;
ranrísakað Géysi í tíaukadal.j
Og ýmsar kenningar hafa sjeð;
dagsins Ijós um það, hvernig
stæði á gosum hans. *Elr ekki
íunt í stúttu máli að gerágrein
fyrir hinum mismunandi kenn-
ingum.
En athuganir dr. Trausta
Einarssonar á Geysi, og kenn-
ing hans um upptök gosanna,
sem nú hefir sýnt sig í verki,
að á við rök að styðjast, mun
mega skoða sefn merkan þátt
í þeim rannsóknum. Væri vel,
að dr. Trausti Einarsson fengi
tækifæri til þess, að stunda
þær rannsóknir frekar; enda
mun eðlilegra, að hann og aðr-
ir íslenskir rnenn fengi þau
verkefni með höndum, heldur
en að þeim yrði hent í ein-
liverja útlendinga.
Meginatriðið í skoðurí og"
jreynslu dr. Trausta er þetta^
eins og sjeð verður af ófarí-
ritaðri  grein.
Þegar vatn kemst í suðumark
alllangt undir vatnsyfirborði,
myndast gos í hvernum. Suðu-
mark í 10 metra dýpi er 120
—-121°. Til þess að Geysir
jjósi, þarf hitastigið í þessari
iýpt að ná þessu marki. Ög'
með því að draga úr kæiing
vatnsins í hvemum af stórum
vatnsfleti           hveraskálarinnar
tekst  honum  þetta.
En eins og fyr er vikið að,
éiga þeir Jón Jónsson frá Laug
og Guðm. Gíslason læknir heið-
urinn af því, að hafist var
þanda um rannsóknir á Geysi,
,cjig nú  síðast að  reynt var að
taddur   við   ganga    ur   skugga    um    hvort
tilgátur dr.  Trausta  væri  ekkfc
á rökum bygðar, og hægt væriu
að   vekja   Geysi   til   starfa   aíJ
nýju.              .,.!    , -               .-,^,,,
FRÁ FYRRI ÖLDUM
Eins   og   öllum   er' kuhnugt
hann   hefir   sjeð;. feftg^-^Jeru  hverir mikiuni 'breytifígum
það var sumarið-45ö8.vf*   T=undirorpnír.      Göshverir-    eigá'
atí»4 iSi*>'!sjer oft ekki langan aidur. Við
GeysiríHaukj^at~- tíTJPÖ
Þessi nál. 20 liij. iiífiwrthfiíiiiI*'*Tf" og "ýir taka þá e. t.: v.
jvið á «awa svæði.
Engar  heimildir  eru  til   um
það,   hve   Geysir   í   HaukadaL  ,
er gamall  hver,   hvenær  hann
^þýrjaði a<S gjosa.              ;   .
Seint. á 13. öld er talað um
fagna,    ef    takast    mætíÉi.'s aSf -breytingar í  hverasvæðinu  við
Laugarfell. En ekki, er hægt
að vita, hvort Geysir var þá
kominn  til  sögunnar.
Elsta lýsing á Geysi er eftir
Hrynjólf biskup Sveinsson. Er
sú lýsing frá 1647. Lítur rít
,fyrir, að hánn. hafi þá hagað
,sjer syipað og á seinni öldum.
Þá á hann að hafa gosið einu
sinni  á sólarhring.
Pramhald á bls. 6.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8