Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						4
M H Kt, í   NBLADIf)
Miðvikud. 17. sept. 1935.
Landsbanki íslands fimmtíu ára,
1885 — 18. septembei*
Frá stofnun Landsbankans.
Eftir Magnús Jónsson.
1935.
.Landsbanki íslands er kall-
aður fimtugur í dag. Reyndar
er það ekki rjett. Það eru elstu
'andsbankalögin, sem eru fim-
iug í dag. Bankinn sjálfur verð-
ur ekki fimtugur fyr en 1. júlí
næsta sumar, því að hann var
opnaður og hóf starfsemi sína
1. júlí 1886, og við það eitt er
hægt að miða aldur hans.
Fyrstu hálfu öldinni í þróunar-
ferli hans er ekki lokið fyr en
1. júlí 1936. En úr því að menn
hafa kosið að halda heldur upp
á afmæli laganna, sem nú eru
ekki lengur í gildi og aldrei
urðu 50 ára, heldur en bank-
ans, sem enn starfar, þá er ekk-
ert við því að segja. Það er og
bót i máli, að skamt er í milli.
Ef dæma skal um þróun
Landsbankans þessi rúm 49 ár,
sem hann hefir starfað, þá verð
ur að hafa í huga og bera sam-
an báðar myndirnar, bankann
eins og hann er nú, og „ný-
fædda barnið", Landsbankann
1886. T>essar tvær myndir eru
líka að nokkru leyti ekki ó-
skemtilegar myndir af þjóðinni,
högum hennar og hugsunar-
hætti þá og nú.
Að einu leyti eru báðar mynd
irnar svipaðar, því að á báðum
þessum tímamótum er ógurleg
kreppa í landinu og hefir staðið
um nokkurn tíma. Veturinn
1880—'81 er í minnum hafður,
„frostaveturinn mikli", og þá
ekki síður sumarið 1892, „mis-!
lingasumarið". Þá mátti heita
að ekkert heyjaðist. Er talið að
um þriðja hvért lamb hafi drep-
ist.'Mflli Oks og Skarðsheiðar
annarsvegar ög Gilsf jarðar hins
vegar er talið að fallið hafi:
136 hautgripir, um 26.000 full-
orðið fje og gemlingar, um
16400 lömb og 1300 hross.
Lausaf jártíund í Suður- og Vest
uramtinu lækkaði um 34 7«.
Veðráttuna má marka m. a. af
því, að alla sumarmánuðina
voru stærstu vatnsföll riðin á ís
við 'ög við. Eina Ijósglætan í
þessu kreppumoldviðri var sú,
að Skotar (Coghill) keyptu fje
fyrir sæmilegt verð.
Nærri má geta hvílíkt svöðu-
sár svona árferði skildi eftir.
Og á næstu árum bættist svo
það við, að verslunin við Skota
brást. Árið 1886 keyptu þeir ná-
lega ekkert, en skuldir söfnuð-
ust svo gífurlegar í verslunum
að tekið var fyrir úttekt.
Á svona tímum var Lands-
bankinn opnaður.
Undanfarin ár höfðu verið
bollaleggingar um það, að bæta
úr „peningaeklunni" með stofn-
un banka. En ekki gekk það
með neinum ofsahraða frekar
cn annað um þessar mnudir.
Loks lagði þó stjórnin frumvarp
í'yrir þingið 1881 „um stofnun
lánsfjelaff* fyrir eigendur fast-í
eigna á íslandi", í líkingu við
fjelög þau, sem þá voru að
komast á í Danmörku. Neðri
deild afgreiddi frumvarpið,
þrátt fyrir sterkan andróður
meiri hlutans, undir forustu
Arnljóts Ólafssonar, sem vildi
fá banka.
I efri deild var meiri hlutinn
með bankastofnun, og bar fram
frumvarp um það, en svo lauk,
að bæði frumvörpin voru feld.
Svo liðu tvö ár milli þinga.
Sama sagan endurtók sig svo
á þingi 1883. Deildirnar stóðu ur  leggur fram   10.000  kr.  til þeim, sem hjá bankanum eiga, I
hvor  gegn   annari   og   alt  var þess að koma bankanum á fót. kröfur  þeirra,   nenla   landsjóði [ á þriðjudögum og föstudögum,
felt.                                                     Landsjóður  gefur  út  alt  að seðlaskuldina. Það sem eftir er tvo tíma í senn.
Mágnús Sigurðsson bankastjóri.     Georg   Ólafsson   bankastjóri.
j
L.  E.  Kaaber,  bankastjórí.
hann var opinn tvisvar í viku,
Ekki þótti það heldur nauð-
synlegt að skipa bankanum
framkvæmdastjóra,     er    hefði
Þá sneri stjórnin sjer til Nati-  hálfri miljón króna í seðlum og rennur svo í landsjóð, en hann
onalbankans, og frá stjórn hans  lánar bankanum eftir því, sem innleysir seðlana.
kom    frumvarp     um    stofnun  þörf krefur. Eftir 5 ár greiðir      Bankinn      er     eftir     þessu
banka   á  Islandi.  Er talið,  að  bankinn landsjóði 1%   í vöxtu „landsbanki" í þess orðs fullu^það   að   aðalstarfi,   heldur  var
etatsráð Levy, sem þá rjeði ná-  og leggur 2% í varasjóð. Seðl- merkingu,   og  það   hefir  hannþað   starf   falið   Lárusi   Svein-
lega öllu í peningamálum Dan-  unum er skift í bankanum fyrir verið æ síðan, þó að fram haf i, björnsson,       yfirdómara,       og
merkur,   og  talinn   er   einhver  aðra seðla og „gegn smámynt komið tillögur hvað eftir annað gegndi    hann    bankastjórninni
snjallasti     bankamaður,     sem  eftir því sem tök eru á".           um   það,   að   breyta   því fyrir- j jafnframt embæt'ti sínu. Gæslu-
uppi hefir verið á Norðurlönd-
um, hafi verið höfundur frum- 1-
varpsins.  En  það   aflaði  þessu 2
frumvarpi sigurs á Alþingi, að
í   því   var   eiginlega   farið   bil
Helstu störf bankans eru:
Að taka við innlánsf je.
komulagi.
stjórar voru þeir Jón Pjeturs-
5. júní næsta ár, 1886, er svoson  og  Eiríkur  Briem.   Bókari
var skipaður Sighvatur Bjarna-
son og fjehirðir Halldór Jóns-
son. Sagði Sighvatur mjer það,
Að kaupa og selja innlenda  gefin   út   reglugerð   um   starf-
og útlenda víxla og ávísanir  semi bnakans.
og verðbrjef.                               Þjóðin var ekki mikil á lofti
beggja. Með því var eiginlega 3.   Að lána gegn fasteignaveði,  um    þessar    mundir.    Ákveðiðað   starfið   hefði   verið   rólegt,,
ekki  stofnaður  seðlabanki,   en        handveði og ábyrgð sveita-  hafði verið að Iækka Alþingis-! mikið rabbað og tekið í nefið,
samt var stofnaður banki, sem        og bæjasjóða.                          húsið frá því,  sem það var á því að allir á „heimilinu" tóku
hafði seðla, svo að báðir fengu 4.   Að   veita   lánstraust   gegn  uppdrætti húsameistara, og úr|í   nefið   nema   Sighvatur.   Var
sitt. Aðal hugmyndin var sú, að        handveði   eða   sjálfskuldar-  afganginum   var   reist   hús    í hinum að því talsverð raun, og
landsjóður  gefur  út  seðla,   og        ábyrgð    (reikningslán).          „Bakarabrekkunni".  Þetta  hús skildu ekki í því ,að jafn greind
lánar þá til ráðstöfunar. I stað 5.   Að innheimta skuldir.            er því.fram á þennan dag hrjuftj ur og góður maður skyldi skyldí
gullforða    í    bankanum    notar      Útibú   á   bankinn   að   setja  áferðar  eins  og  Alþingishúsið,! hafa þennan ljóð  á  ráði sínu.
landsjóður traust sitt til útgáfu upp   eins   fljótt   og   auðið   er,  sakir   skyldleika.   I   þetta   hús Endurskoðandi bankans var Jón
seðla, sem aldrei áttu að nema einkum á Akureyri, Isafirði og  var nú Landsbankinn settur. Ogjjensson.
meiru en því, er vænta mátti að Seyðisfirði.
þar    sem    Landsbankinn    var
hjeldist í umferð. Málið flaug í
gegnum þingið 1885, og náði
staðfestingu sem „lög nr. 14,
18. sept. 1885, um stofnun
landsbanka." Þessi lög eru af-
mælisbarnið í dag. Er því rjett
að segja aðal efni þeirra.
Tilgangur bankans er „að
greiða fyrir peningaviðskiftum
í landinu og styðja að framför-
um atvinnuveganna". Landsjóð-
Eins og áður er getið var tals
vert deilt um það hvort setja
ætti á fót hjer banka eða fast-
eignalánsstofnun. Ofan á varð
að setja á stofn banka. En fyrst
Þá eru nefnd venjuleg hlunn- miklu   merkilegri   en   nokkurt
indi bankans.                                „bakarí", þá breytti gatan um
1 stjórn bankans eru: Fram- nafn,   og   heitir   síðan   Banka-
kvæmdarstjóri   með   2000   kr. stræti.
launum og tveir gæslustjórar, Sama yfirtæksleysið kom j í stað setti hann nálega alt sitt
með kr. 500 þóknun, kosnir sinn fram í allri tilhögun bankans. !fje í fasteignaveðslán. Á fyrsta
af hvorri þingdeild. Þá er bók- Ekki er t. d. getið um það í reikningi, 31./12. '86, á bank-
ari og f jehirðir með kr. 1000 nokkru blaði, svo jeg hafi getað inn útistandandi kr. 361.3 þús.,
hvor.                                               fundið það, þegar bankinn var|og af beim eru 289 þús. í fast-
Ef bankinn verður lagður opnaður. Og ekki var risið á eignaveðslánum. Víxlar eru þá
niður á fyrst að greiða öllum bankanum meira en það, að ekki nema tæpar 4 þús. krónur.
|MHMáHMgÉMnnB^!|^|              Fram um 1895 er um helming-
ur af fje bankans í fasteigna-
veðslánum, en þá fara sjálf-
skuldarábyrgðarlán að vaxa
ört, vegna þess, að þá fer bank-
inn að styrkja þilskipaútgerð-
ina.
En hjer er ekki tilgangur-
inn að segja frá öðru en stofn-
un bankans og fyrstu störfum.
Fyrst starfar hann eingöngu
með seðlum landsjóðs, en svo
bráðlega einnig með sparifje,
því að Sparisjóður Reykjavíkur
sameinaðist bankanum fyrri
part árs 1887. Svo kemur dá-
lítið hlaupareikningsfje og smá
vaxandi varasjóður bankans:
Árið 1891 er bankinn búinn að
ná öllum seðlunum, % miljón.
Árið 1899 eru seðlarnir aukn-
ir upp í 750 þús. og sú upphæð
er öll komin í veltu  1901.
Landsbankahúsið   nýja.
Frh. 1. á. 5. síðu.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8