Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 128. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga breidd


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Jniðjudagur   «.   júní   1939.
MorgaimlbIa&i&
éP
Útgef.:  H.f. Árvakur,  Reykjavlk.
Ritstjórar:  Jðn  Kjartansson  og  Valtyr  Steíánsuon   (ábyrgOarmaOup).
Auglýsingar:  Árni  Óla.
Ritstjórn, auglýsinsrar og afKreltS»la: Au«tur«trœtl  8. — Slml 1600.
Áskriftargjald:   kr.   3,00  á  mánutSl.
í lausasölu: 15 aura eintakiB — ÍB aura »eC Lesbftk.
FAXAFLOI
utanför   sinni,   þar   sem
J\    að úr því fáist skorið áð-'
LLAR líkur benda til þess, | ustu
hann
flóanefndinni. Hann kemur með ""^1  "*™   g
þær góðu fregnir, að friðunar-
málinu   hafi   verið   vel   tekið
meðal   vísindamanna     Evrópu.
Fullveldisviðurkenn-
ingin 1918 var
engin gjöl
pprá því fyrst að Islend-
-*- ingar hófu sjálfstæðis-
baráttu sína hafa forvígis-
menn beirra í beim baráttu
haldið fram landsrjettindum
íslands sem höfuðröksemd
fyrir því, að landsmenn ættu
að hafa stjórn mála sinna á
vx en mjög langt líður, hvort
Faxaflói verði friðaður botn-
vörpuveiðum í framtíðinni. Mál-
ið   stendur  þannig  nú,   að   við
^etum gert  okkar góðar vonir( Sterkar líkur  sjeu  til  þess
Mm, að friðunin fáist.
Það er langt síðan farið var
að hreyfa því á Alþingi, að fá
Faxaflóa friðaðan. Beittu sjer
-aðallega fyrir friðuninni þeir
P. Ottesen og Ól. Thors. Var
fyrst, lengi vel, sú leiðin farin,
-að Alþingi samþykti áskorun
fil ríkisstjórnarinnar, að beita
sjer fyrir friðuninni. Ríkis-
stjórnin hreyfði svo málinu við
stjórn Breta, því að Island er
bundið samningum við Bret-
land um fiskveiðar hjer við
sstrendur landsins, og sá samn-
ángur nær einnig til annara
xíkja, sem njóta hjer bestukjara
xjettinda
að
Alþjóðahafrannsóknaráðið muni
mæla með friðuninni.
í sumar eru væntanlegir
hingað formaður Faxaflóanefnd
arinnar dr. Táning, ásamt 3—4
öðrum erlendum vísindamönn-
um, sem sæti eiga í nefndinni.
Ætla þessir menn að kynnast
Faxaflóa nánar, áður en. nefnd-
in setur síðasta smiðshöggið á
sitt álit.
9
•
Að vísu er friðunin ekki kom-
in á, þótt Alþjóðahafrannsókna
Sigurðsson, sem
fyrstur setur þessa röksemd
fram. Ritaði hann m. a. langa grein
ura þessi landsrjettindi í Ný fje-
lagsrit  1856.
Var hún svíu' ti! dansks rnanns,
J. E. Larsens. sem ritað hafði
,,uin stöðu íslaiuls í ríkiim, eins
og   húu   hefir   verið   hingað   til"
Hjelt Larsen því fram, að ísland | ti    hnekkis
væri þá fyrir löngu orðið innlima
í Danmörku.
Jeg leyfi mjer að tilfæra hjer
örstutta kafla úr grein Jóns Sig-
urðssonar.
Fyrst það, er hann segir um
samband Noregs og Islands:,„Nú
með því það iiú virðist laust við
í ríkinu hafi og verið viðurkend
um þetta bil, einkum í jögum,
rjettartilhögun, máli o. fl., og
það sem frá því hefir verið vik-
ið, einkum í samningum við er-
lendar þjóðir, og í stjóraarat-
1 öfninni, verður ekki kallað ann-
ííð e.n óreglur, sem ekkert verður
á bygt landsrjettindum Islands
Þó   að   íslendingar
vík og Holsetalandi er bæði á lög-
um bygt, og er enn viS lýði, og
liggja fullgild rök til þessa sjálf-
ræðis í fjarlægð landsins og ein-
staklegu þjóðerni landsmanna. Því
er ekki tiftökumál að innlima
landið í Danmörku, fyr en breyt-
ing er gjör á löglegan hátt á Is-
lands núveranda landsrjetti, ea
þar sem  nú Danmörk síns vegar
getnr
ekki bæri sig upp, sem þeir ann-'hefir     fulltrúastjórn,     þá
íiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiniiimnniiiiiimiiiniiiiiiiiiiim
Eltir Axel Tulinlus stud. jur.
iiiiiiiimiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiimminiiiiiiiiiiiiiiiiiiiitiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
ráðið mæli með henni, því að *n™ efa, að Island hefir gengið
eftir er þá að fá samþykki * samband við Noreg sem frjálst
þeirra þjóða, sem hjer hafa
hagsmuna   að   gæta   og  ísland
Bresk  stjórnarvöld  tóku því   er   bundið   samningi   við.   En
fálega, að Faxaflói yrði frið-.
«ður, og munu þau þá fyrst og
fremst hafa litið á stundarhags-
snuíii sinna þegna.
*
Svo var það fyrir fáum árum
j&8 mönnum hjer hugkvæmdist
að fara aðra leið í málinu, þá
leið, að freysta þess að fá vís-
indin til þess að beita sjer fyrir
friðuninnj, Síðan hefir veruleg-
ur skriður komist á málið og
•eru sterkar líkur til þess, að
vísindamennirair verði því
fylgjandi, að Faxaflói verði frið
«ður.
Við Islendingar vorum svo
hepnir, að þegar friðunarmál-
inu var beint inn á þenna vís-
indalega vettvang, höfðum við
Jijer starfandi ungan og ötulan
"vísindamann á sviði fiskifræð-
innár, Árna Friðriksson fiski-
fræðing. Hann hefir síðan starf-
Æ,ð að þessu máli af miklum
<dugnaði og vakið áhuga hjá
vísindamönnum annara þjóða
fyrir málinB. ,
•
Friðun Faxaflóa er. nú í
Ihöndum sjerstakrar nefndar,
;sem starfár undir Alþjóðahaf-
rannsóknaráðinu, en í því eru
alls 15 ríki í Evrópu, sem
:stunda fiskveiðar. Árni Frið^
^riksson á sæti í þessari nefnd.
Faxaflóanefndin hefir síðustu
árin gert margar og víðtækar
:rannsóknlr í sambandi við frið-
xinarmálið, safnað margvísleg-
¦am skyrslum og gögnum, gert
.út að staSaldri rannsóknaleið-
;singra út i flóann. Nú síðast
»er nefndrn að láta gera saman-
?burð á ^veiðum í Faxaflóa og
; Breiðafirði. Er ætlan nefndar-
innar að gefa út bók, þar sem
Ibirtar verða niðurstóöur rann-
rsóknanna og tillögur. Bókin er
"væntanleg næsta vor. Verður
lljetta stðrt rit.
Árni    Frfðriksson    er    fyrír
ískömmu  kominn .heim  úr síð-
þar er um að ræða Bretland,
eins og fyr segir, og njóta aðr-
ar þjóðir góðs af þeim samn-
ingi.
En ef Árni Friðriksson skyldi
reynast sannspár og Alþjóða-
hafrannsóknaráðið mælir með
friðuninni, verður mjög erfitt
fyrir hinar stóru fiskiveiðaþjóð-
ir að rísa gegn henni, jafnvel
þótt friðunin snerti þeirra hags-
muni.
Það, sem riðið hefir bagga-
muninn hjá vísindamönnunum
er, að allar þær víðtæku rann-
¦sóknir, sem fram hafa farið,
benda ótvírætt í þá átt, að Faxa
flói sje eitthvert allra besta
Lppeldissvæði nytjafiska (t. d.
lúðu), sem til er í allri álf-
unni. Friðun Faxaflóa er því
ekki sjermál okkar íslendinga,
heldur alþjóðamál og það hefir
riðið  baggamuninn.
sambandsland samtengt Noregi
einungis að því leyti, sem einn
var konungur yfir báðum, en
hinsvegar með löggjafarvaldi fyr-
ir sig, dómsvaldi fyrir sig, og
landsstjórn allri fyrir sig, án þess
á nokkurn liátt að mega heita
partnr úr Noregi, landshluti liáð-
ur  Noregi  eða  nýlenda:
„Þá viljmn vjer skoða hvað síð-
an hefir gerst, einkum hvað lög-
gjafarvaldið snertir". Sýnir hann
síðan fram á, að á öllu tímabil-
inu frá 1262 tii 1380 að Norcgur
kemst uudir Danmörku, er ís-
lenskt löggjafarvald hjá alþiugi
og konungi saman, en hvorki hafi
Norðmeun nje aðrir átt íhlutun-
arrjett um íslandsmál, nje íslend-
ingar krafist íhlutunar um mál
þeirra. Um tímahilið frá 1380 til
1662 að einveldi komst á á íslandi
yið .erfðahyllingareiðinn í Kópa-
vogi 28. júlí það ár, farast Jóni
svo oi"ð: „011 Iandsstjórn var enn
sem áður með öllu sjálfrar sinn
ar eður -út af fyrir sig. Hirðstjór-
inn, er síðar var kallaður liöfuðs-
maður, hafði konung einan. yfir
sjer, en engan annan, og hafði að
engu að skifta við landstjórann
í   Noregi,   síðan   aðsetur  konungs
ars   einatt   gerðu   út   af   verslun-  þetta   eigi   gerst   án   þess   að   ís-
inni,   þá  var  þeim   það   full  vor-  lenskur   þjóðfundur   gefi   þar   til
kunn,   þar   sem  þá.   bæði  vantaði sitt samþykki, og getur því þetta
fulltrúa hjá konungi, og vissu því mál fyrst um sinn ekki komið tit
ekki   og   gátu   ekki   vitað,   hvað greina að lögum".
I
Vjer   hÖfum  bá   sjeð   hversu   á
Vitanlega kemur friðun Faxa,
flóa niður á okkur Islendingum,
eins; og öðrum þjóðum. Togarar
og   dragnótabátar   okkar   hafa
veitt mikinn fisk í flóanum og ,,,,   ,   |);)|......ll(!    ivlu   ,.       t!
myndiþeir  fmna  til  þess,  a^^ því  til  sönnunai.;  ag  fs.
land  var  álitið  land  iit  af  fvrir
þær veiðar yrðu bannaðar.
En þegar við Islendingar er-
ium að berjast fyrir því, að fá
Faxaflóa friðaðan, gerum við
það með þeirri öruggu vissu,'að
fiskveiðarnar í heild muni njóta
góðs af framtíðinni. Við treyst-
um því, að þegar kemur að
f lokaþætti þessa máls, muni aðr-
ar þjóðir líta eins á málið. En
lokaþáttur málsins verður senni-
lega sá, að það verði tekið fyrir
p. fiskifriðunarráðstefnu, sem
haldin verður í London ein-
hvern  tíma  á  næsta  ári.
Helgi Sigurðsson verkfræðing-
ur fór í gærkvöldi með Gullfossi
áleiðis til Hafnar. Hann verður
þar næstu mánuði og vinuur þar
ásamt með verkfræðingum Höj-
gaard og Sehultz að vinnuteikn-
ingum  fyrir  Hitaveituna.
sig, en hvorki sem partur iír Nor-
egi nje úr Danmörku, heldur sem
einn hluti af ríki konungs, það
er: ísland var eitt af löndum
þeim, er lutu undir Danakonung.
Nú erum vjer komnir að nýju
tímabili í sögunni; vjer sjáum,
að ísland hefir ennþá \ sínxim
málum lög fyrir sig, dóma, lands-
stjórn, stofnanir, tungu oglands-
hætti, og enn þótt það vantaði
afl til að gæta rjettar síns og
geyma, var það þá í sjálfu sjer
og að lögmáli rjettu jafnsnjalt
Danmörku og Noregi þegar ofur-
veldi konungs ekki kom í bága".
Um einveldistímabilið frani til
1830, að fulltráaþingin voru stofn-
sett,   segir  Jón   Sigurðsson:
„Mjer virðist því liggja í aug-
um uppi, að íslands sjerlega staða
fram fór í fjarska og sem lengi
var dulið, en kröm sú og vesöld,
er þeir áttu í, dró úr þeim allan
kjark og von um, að geta nokkuð
við ráðið, hvað sem yfir dundi.
Friðarsamningurinn 14. jan. 1814
fór alveg framhjá þeim, enda áttu
þeir þá og engan kost á að láta
til sín heyra, þó þá hefði langað
tíl. Bri þáð 'virðist og auðsætt, að
þessi samningur gat ekki miðað
til að breyta neinu í sambandi fs-
íands við Danmerkur-konung, eða
ínillum landsins og Danmerkur,
heldur varð það að standa óhagg-
að sem verið hafði".
Er konungur afsalaði sjer ein-
veldinu álitu Danir, að vald haus
yfir íslaudi gengi yfir á hendur
þeirra. Þessa skoðun samþyktu
fslendingar aldrei! Heldur hjeldu
fast fram rökstuddum kröfum sín-
um, um að komingur hlyti þá að
afsala sjer nokkurs hluta valds
síns í hendur Jslendinga sjálfra
og, að Landsrjettindi íslands væri
enn við lýði.
1857 ritar Dr. Konrad Maurer
um landsrjettindi íslands. Um
hann og þessa ritgerð hans segir
í formála að þýðingu á henni í
Nýjum fjelagsritum sama ár: .,og
af því þetta er vitnisburður frá
lögvitrum manni, sem mjög hefir
stundað þjóðrjett, og sem þar að
auki mun eiga fáa sína líka í
þekkingu á íslenskri sagnafræði,
þá fáum vjer ekki bundist að
leggja tit þessa ritgerð hans í
þeirri von, að Islendingum muni
þykja fróðlegt og gaman að sjá,
hvernig þessi maður lítur á þetta
vort  mál".
Svo fer ritgjörðin á eftir. Aðal
niðurstöðu hennar orðar Maurer
svo   (bls.  77):
„Það mun varla erfitt að leiða
út af því, sem hjer að framan er
sýnt, hver íslands núverandi
landsrjettindi sje. Það má kallast
óefað, að stjórnarsjálfræði lands-
ins samhliða Danmörku og Lauen-
borg, sem kominn er í stað Nor-
egs og vjer bætum enn við: Sljes-
þetta hafa litið tveir vísindamenn
í sögu og lögfræði, og þar af ann-
ar frægasti forvígismaður í sjálf-
stæðisbaráttu íslendínga, Jón
Sigurðsson, en hinn þýskur mað-
ur, sem óhætt ev að fullyrg^ að
litið hefir óhlutdrægt á þessi mál
og viðurkendur er einn fróðasti
maður um sögu íslands.
Jeg ætla ekki að fara nánar út
í sögu þess, hvernig íslendingar
fengu að lokum þá fullveldisviður-
kenningu, sem felst í 1. gr. sam-
bandslaganna. Hvin er kunnari en
svo,  að þess gerist þörf.
Jeg vil aðeins minna á þá stað-
reynd, að Islendiugar viðurkendií
aldrei, að land þeirra væri hluti
af Danmörku og ljetu heldur
kröfur sínar stranda hjá Dönum,
en að þeir kvikuðit frá þeirri skoð-
un sinni. Nægir að minna á þá út-
reið, er „uppkastið" svo nefnda
frá 1908 fjekk hjá þjóðinni.
Jeg vil loks, áður en jeg skil
við þetta atriði, leyfa mjer að
tilfæra nokkrar setningar úr er«
indi, er prófessor Olafur Iiárus-
son flutti 1.  des. síðastliðinn:
„Mennirnir eru stundum undar-
lega fljótir að gleyma, og það ér
helst að sjá, að nú eftir ein 20 ár
sje það gieymt, að íslendingar
hjeldu því ávalr. fram í allri bar-
áttu sinni fyriv sjálfstæði þjóð-
arinnar, að landit væri sjálistætt
og fullvalda ,i?ki, og hoFði ávalt
verið það, að það hefði aldrei að
lögum lotið erlendu ríkisvaldi síð-
an fyrsti maðurinn stje þar fæti
á land". — Og skömmu síðar segir
SVO:
„Sú skoðun íslendinga, að land-
ið hefði verið sjálfstætt ríki alla
tíð, var reist á traustum fræði-
legum rökum. Þeim rökum hefir
ekki verið hnekt enn. Þau eru jafn
góð og gild nú og þau voru, er
Jón Sigurðsson fyrst bar bau
fram, og þau hafa ekki haggast
neitt  við   það,   að  sambandslögin
FRAMH.   Á  SJÖTTU   SÍÐV.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8