Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						l>riðjudagur 6. f ebrúar 1940.
d
i
Út»ef.:  H.f. Arvakbr, R«ykJ»Tík.
Rlt«t}6rar:
J6n  K-Jartan»«on,
Valtýr  Stefánsaon   (*byr»fl»rm.>.
Aofriýslng'ar: Árnl Óla.
Rltstjörn, auglý»inKar or af«;retD»la:
?usturatrntl ». — Slnl  1«M.
Aakrlftargjald: kr. í,00 & manuBl.
f lausasölu:  15 aura elnt&klti,
25 aura BteQ  Le»bök.
GOTT EIGUM VIÐ ÍSLENDIN6AR, EN..
•  •
Varhugaverð braut
Gott eigið þið íslending-
ar, ekki þurfið þið
fyrir þessu að hafa". Svo
mælti einn fjelaga minna
fyrir nokkrum mánuðum
síðan, er okkur var gengið
framirjá Tegnér-lundinum í
Sokkhólmi, en þar var verið   á eðli hættuniiar, 2) verklegar a§-
Pistlar urrí jarðskjálfta
Eftir Sigurð Þórarinsson
rr«f
Við erum komnir út á var-
hugaverða braut í skatta
málunum, Islendingar.
Allir viðurkenna nú orðið, að
: skattabyrðin sje langsamlega
of  þung   á   öllum   almenningi.
I>egar saman er lagður skattur-
inn- til ríkis og sveitarfjelaga,
^erður útkoman sú, að skatta-
byrðin hjá okkur er miklu hærri
• *n í nálægum löndum.
En þrátt fyrir það, að þetta
•óþolandi ástand hefir ríkt hjer
um langt skeið, hefir reynst ó-
kleift að fá nokkru um þokað.
Þetta á vafalaust mjög rót
sína að rekja til þess, að til eru
í landinu öflug fyrirtæki, sem
njóta sjerhagsmuna um skatta-
. álogu, en þau eiga mikil ítök á
Alþingi. Það mátti e. t. y. rjett-
lætaþað í byrjun, að veita sam-»
vijínufjelögunum þessi sjerrjett-
indi, en eins og verslunin er nú
Icomin, er ekkert sem getur
ijettlætt sjerrjettindin, í þeirri
mynd sem þau eru.
En 'þótt Alþingi. hafi ekki
fengíst tíl að taka skattalög-i
gjöfina í heild til endurskoð-
unar, hefir það þó viðurkent
ranglæti hennar og f jarstæður.
! I>^ hefir sú leið verið farin, að
taka út úr ýmsa aðila og veita
jþeim ný sjerrjettindi. Þannig
vár t. d. farið að með Eimskipa-
f jelag íslands og nú síðast með
sjómenn og útgerðarfyrirtækin.
En þessi leið getur aldrei
verið annað en bráðabirgðaráð-
atöfun, sem gripið er til út úr
neyð, þegar menn sjá ófreskj-
urnar, sem frá okkar skattalög-.
gjöf koma. Hitt má ekki ske,
að þetta neyðarúrræði verði til
þess, að Alþingi fari að sætta
sig við skattalöggjöfina og hirði
ekki um endurskoðun hennar.
En á þessu er einmitt nokkur
hætta,  ef   ekki  verður   hraðað
¦ endurskoðun skattalöggjafarinn
ar, ení þess stað veittar íviln-
anir á ívilnanir ofan. Þá er
;hætt við, að áhuginn fyrir end-i
urskoðun minki.
Milliþinganefnd situr nú á
rökstólum, sem á að endurskoða
alla skattalöggjöfina. En eins
og í pottinn er búið, er útilokað,
að sú endurskoðun fari fram á
þinginu í vetur. Þetta er mjög
illa farið, því að ekkert stór-
mál  er  nú   eins  aðkallandi  og
-endurskoðun skattalöggjafar-.
innar.
Ríkisstjórn og Alþingi mega
ekki gleyma því, að núverandi
Ækattalöggjöf hittir fleiri en þá,
sem fengið hafa ívilnun. Það
verður meira að segja svo í
framkvæmdinni, að vegna íviln-
unarinnar koma skattarnlr með
-enn meiri þunga á aðrar stjettir.
Þessvegna má ekki draga endur
'skoðunina.
að byggja sprengjuskýli
„Gott eigið þið íslendirigar,
ekki þurfið þið að óttast þetta".
Þannig mælti annar kunningi hjer
á dögunum um leið og hann rjetti
mjer frjettablað með mj*nd af
Helsingforsliúsum í rústum eftir
rússneskar sprenggur.
Já, gott eigum við íslendingar,
en . . . Þegar jeg sá myndina af
hinum hrundu húsum, sá jeg fyr-
ir aðrar myndir, þær voru einnig
af hrundum húsum, en þau hús
voru heima á Eyjaf jarðarströnd, á
Dalvík, eftir jarðskjálftann 2. júní
1934. Og hjer með er jeg kominn
að efninu. íslendingar eru hin eina
sjálfstæða þjóð veraldar, sem ekki
hefir vopn borið í fleiri aldir, það
er náðargjöf, srem vart verður of-
metin. Þjóðin hefir ekki þurft að
sjá sonum sínum blæða út á or-
ustuvöllum. En það varð okkar
hlutskifti að berjast á öðrúm vett-
vöngum. Við byggjum hættuland,
land óblíðu og dutlungafullra
náttúrukrafta. Alt er þegar þrent
er, og þrír eru þeir óvinir, sem
við lengst af höfum átt í höggi
við og sem við stöðugt verðum
að vera viðbvinir að mæta. Þessir
þrír Övinir heita; ísaár, eldgos og
jarðskjálftar. Stríðið við þá líkist
að því leyti mitímastríði, að þa5
er allsherjarstríð (totalitert) og
gengur yfir alla, konum og börn-
um er þar eigi hlíft fremur en í
nútímastyrjöld. En einmitt þess-
vegna getum við ýmislégt lært af
varnarráðstöfunum gegn nútíma-
styrjöld. Þetta gildir eigi minst
um baráttuna gegn fjanda þeim,
sem. jeg síðast nefndi og sem jegj
mun gera að nánara umtalsefui í
])essari grein. Þessi fjandí er
jarðskjálftarnir.
Það er sameigiulegt loftvörnuui
ogylandskjálftavörnum, að engar
líkur eru til þess að liægt sje að
afstýra hættunni með öllu. Og í
báðnm tilfellum eru vamaraðgerð
irnar   þrennskonar:   1)   Rnnnsókn
gerðir til varnar gegn hættunni
og 3) regíur og leiðbeiningar um
hegðun fólks, er hættuna ber að
höndum.
Á þessari öld hafa orðið fleiri
stórir og mannskæðir landskjálft-
ar en menn áður vita til á svo
stuttu tímabili. Jeg skal aðeins
raiima á nokkra hina stærstu, en
þeir eru:
Jarðskjálftinn í San Erancisco
18. apríl 1906. Kostaði eitt þúsund
maunslífa og skaðinn var metinn
á 350 miljónir króna.
Jarðskjálftinn í Messína og Cala-
bríu 28. des. 1908. f Messína dóu
83 þúsund af 138 þúsundum íbúa
og í Eeggío 20 þúsund af rúmum
40 þúsund.
Jarðskjálftinn í Cing-liang í
Kína 16. desember 1920. Kostaði
200 þúsund mannslíf.
Jarðskjálftinn í Sagamíflóa í
Japan 1. september 1923. 247
manneskjur farast, þar af flestar
í Tokíó og Yokohama. Skaðinn
metinn á 5506386034 yen (5V2
miljarð).
Jarðskjálftinn í Quetta á Ind-
landi 30. mars 1935. Kostaði 40
þús. maimslífa.
Eru þá ótaldir jarðskjálftarnir
í Chile í fyrra og hinn mikli jarð-
skjálfti í Anatólíu mi í janiíar, en
um hvorugan hefi jeg nákvæmar
skýrslur.             -^-
Pátt er svo með öllu ilt , . . og
þessir miklu jarðskjálftar bafa
valdið því, að mjög kappsamlega
hefir verið unnið að jarðskjálfta-
rannsóknum og þekkingu á eðli
þeirra og verkunum hefir fleygt
fram. Þessar rannsóknir hafa haft
stórkostlega vísindalega þýðingu
dg m. a. aukið röjog þekkingu
okkar á iðrum jarðarinnar. Hjer
skal þó ekki farið iit í þá sáhna,
en vikið nokkuð að þeirri hag-
kvæmu (praktisku) reynslu, er
unnist hefir.
Jarðskjálftaskaðar verða eiilk'
nm   með   þrennum   hætti,   annað-
völdum hristingsins, eða þá af
flóðbytgju, sem er jarðskjálftun-
um samfara, eða þá í þriðja lagi
af eldsvoðum, sem brjótast út eft-
ir skjálftana. Plóðbylgja var það,
sem olli aðalmanntjóninu í hinum
mikla jarðskjálfta í Lissabon 1.
nóvember 1755, og að nokkru
leyti í Messínajarðskjálftanum.
Árið 1923 fórust og nokkur þús-
Und manna af flóðbylgju í Sauruk
í Jaþán. Sú. flóðbylgja var 28.5
metra liá. Auðsætt er, að flóð-
bylgja er aðeius hættuleg bæjum,
er standa lágt yfir sjó.
Það hefír alstaðar sýnt sig, að
verkanir jarðskjálfta á byggingar
ó. fl. fa'ra mjög eftir eðli þess jarð
vegs, er byggingarnar standa á.
I San Prancisco jarðskjálftanum
var skaðaorkan í þeim hlutföllum,
sem hjer segir: Past berg = 1,
sandsteinii = 2—2.4, uppfylling
4.4—11.6 og mýrlendi 12, þ. e.
jarðskjálftinn verkaði 12 sinnum
sterkara á hús í mýri en híts sem
stóðu á föstu bergi o. s. frv. Yf-
irleitt   hefir    það    atstaðar   verið
mestu t|óni. í Tokíójarðskjálfían-
um 1923 fjellu um 10 þúsund hús
í sjálfri Tokíó og um ]>úsmul
manns fórust. En eftirfyÍgjaBdi
eldsvoði eyðilagði yfir 360 þúsund
hús og drap 58 þúsund manns í
sjálfum aðalbænum. Á torgi eina
í bæjarhverfinu Honzyo höfðii
safnast saman um 40 þús. manns,
er flúið höfðu hús sín. Mannþrönfj
in á torginu varð svo þjett, aS
erfitt var að hreyfa sig. Nokkrum
klukkustundum eftir að land-
skjálftinn var afstaðinn ber v'vaá-
ur eldneista yfir hópinn og
kveikti í klæðum manna. 38 þús-
undir brunnu þar til dauða. Aðal-
skaðarnir í San Franciseo ja*ÍJ-
skjálftanum urðu og af völdum
eldsins. Það er því sýnt, hversuí
mikið veltur á því, ao hægt sje
að veita eldinum viðnám. Pyrsta
skilyrðið er, að brunastöðvarna^
sjeu bygðar sem traustastar og á
sem öruggustum stað. Þá er o»
nauðsynlegt, að allar vatnsleiðd-
ur sjeu lagðar þannig, að sem
minst hætta sje á því, að þær bilí.
Þetta gildir náttúrlega einnig um
aðra nauðsynlegar leiðslur, svo
sem gasleiðslur. Bæði í Tokíó o«f
djúpt í föstu bergi, verjast best.
Þau taka sem heild þátt í jarð-
skjálftasveiflunum, en þær sveifl-
ur eru að jafnaði mjög smáar
(stærsta sveiflusvið (amplitun)
npklfrir cm.)^: Mjög þykk malar-
lög geta dregið úr sveiflunum, en
þumv malarlög eða mýrlendi auka
þær. Má líkja slíkum lögum við
hlaupbúðing (gelé) á diski. Allir
vita, að aðeins þarf örlítinn titr-
ing til þess að búðinguriim fari
að skjálfa. I mörgum jarðskjálfta-
lijeruðum er algerlega bannað að
byggja hús á hættulegum jarðvegi.
En hvernig er það heima ? Er há-
skólahverfið í Reykjavík á traust-
um jarðtegundum? Er yfirleitt
nokkuð tillit tekið til jarðskjálfta
hættu í skipulagningu íslenskra
kanpstaða?
*
Oftast    er   það    þó    eigi   land-
skjált'tiuu sem slíkur, heldur eftir-
reynslan, að hús sem standa nógu  gan Praneise0  sýndi það sig)   a5
ieiðslur, sem voru lagðar gr«*t
í nialar- eða mýrarjarðvegi, gengo
allar af sjer, en þar sem þeim vftif
komið niður á fasta klöpp, vörð-
ust þær vél. Það Hggur í auguns
uppi, hvílík hætta er af íkveik-
ingu ef vatnsleiðslurnar bila.
hvort   orsakast   þeir   beinlínis   af  fylgjandi    eldsvoðar,    sem    valda
iierntienn á^kauttim
Hollenskir hermenn á skautum.
Það er gömul reynsla, að hús
þola landskjálfta mjög misjafn-
lega. Traustbygð timburhús þola
þá best, en hús úr tígulsteinum
eða öðrum hlöðnum steinum illa.
Ójárnbent steinhús eru nær óhœf
á jarðskjálftasvæðum. Það sýndi
meðal annars landskjálftinn í
Dalvík, þessi jarðskjálfti, sem
drottinn af náð sinni sendi okknr
til lærdóms og áminningar, en
hvað þó tilplítils kom. Vel jára-
bent steinhús með steingólfum og
ekki altof þungu þaki þola
skjálfta vel. En þess ber að gæta,
að það gera þau aðeins svo lengi
sem járnin eru óryðguð. Og þaS
þarf ekki sterkan skjálfta til þess.
að smásprungur komi í járnbenta
veggi, og sje ekki að gáð, getur
loft og vatn komist að járnunum
og þau ryðgað og húsið hrunið
saman í næsta sterka landskjálfta.
Það er því nauðsyn að líta vel eft-
ir slíku strax eftir jarðskjálfta.
Sama gildir náttúrlega um okkar
steyptu brýr. Það ætti því að vera
skylda að yfirfara allar stein-
steyptar brýr á svæði, sem land-
skjálftr*hefir gengið yfir. Trassa-
skapur'í þessum efnum hefnir sín
fyr eða síðar. Þá væri og meir en
nauðsyn á að húsasmíðameistarar
vorir færðu sjer í nyt þá reynslu,
som . fengist hefir í jarðskjálfta-
londum af ýmsum atriðum i húsa-
„konstruktionum" til frekari
tryggingar gegn jarðskjálftasköð-
um. Sum horngluggahiisin í
Reykjavík benda á, að ekki sje
alt of mikið tillit tekið til þess-
arar reynslu.                       Meira.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8