Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						JTöstudagur   31.   mars   Í9te.
MORGUNBLAÐIÐ
Um  kirkjubyggingar  síðustu  áratuga
Gamlar kirkjubyggingar.
Á SVIÐI kirkjubygginga
hefir orðið ör þróun og að ýmsu
leyti gagnger bylting á síðustu
áratugum viðsvegar í Evrópu.
Þótt ætla mætti, að kirkjan sem
ríkisstofnun væri afturhalds-
BÖm, hefir tækni nútímans,
breytt viðhorf og nýjar lífsskoð-
anir valdið margskonar um-
hverfingu á því, sem áður var
talið gamalt og gott. Alt frá því
að kristni ruddi sjer til rúms
í Evrópu, hafa byggingameist-
arar allra tíma og kirkjuhöfð-
ingjar kappkostað að reisa fög-
ur guðshús og eru mörg þeirra
einnig dásamleg. Flestum eru
kunnar höfuðstefnur í kirkju-
list, eins og rómanskur stíll
með hvolfboga, gotneskur stíll
með hvassboga og barokkstíll
með sitt þunga skraut og útflúr.
Kirkjuturnar voru reistir, ér
gnæfðu hátt til himins og voru
tákn leitar mannssálarinnar að
samfjelagi við guð. Höfuðmust-
eri í Evrópu, eins og Pjeturs-
kirkjan í Róm, St. Pálskirkjan
í London pg Notre-Dame kirkj-
an í París og Kölnardómkirkja
eru risavaxnar byggingar, er
taka tugi þúsunda kirkjugesta,
enda hefir tekið aldir að reisa
sumar þeirra. Engu hefir verið
til sparað að gera þær eins
veglegar og unt var, enda telj-
ast þær til mestu dýrgripa
menningarinnar. Margar aðrar
og minni kirkjur frá síðari öld-
um eru sannkölluð listavork,
þar sem helgi og tign ríkir, og
menn hafa kappkostað að gera
þær þannig, að þær vektu lotn-
ingu og háleitar hugsanir trú-
aðra manna. Þær hafa því ver-
ið nefndar guðshús, af því að
í þeim skyldi guð tala til synd-
ugra manna með sínu heilaga
orði. Yndislegar eru margar
þessar kirkjur, þar sem dulræn
helgi virðist hvíla yfir kór og
kirkjurúmi.
Nýjar kröfur.
EN ÞAÐ fór um þessar
kirkjubyggingar líkt og um
aðrar byggingar. Ný bygging-
arefni komu til sögunnar, nýj-
ar kröfur og ný tækni ruddi
sjer til rúms. Steinsteypa, raf-
magn, miðstöðvarhitun, ný
einangrunarefni, nýjar kröfur
um ljós og heyrð (akustik)
ruddu sjer til rúms og breyttu
fyrirkomulagi kirkna líkt og
annarra bygginga. Alt líf
manna hefir gerbreytst á síð-
ustu áratugum með rýjum
uppgötvunum og nýrri tækni.
Stórborgir hafa risið upp og
fólksstraumurinn í flestum
löndum legið úr sveitum í borg-
ir. I miljónaborgum eru nú ekki
lengur reistar stórar kirkjur,
heldur smáar, oft fyrir 1000—
1500 kirkjugesti. Safnaðar-
starfsemi hefir aukist og nýjar
þarfir orðið til. Nú eru krÖfur
gerðar til safnaðarhúss í sam-
bandi við kirkjur, þar sem
hverskonar safnaðarstarfsemi
á sjer athvarf: Safnaðarfundir,
barnafræðsla til fermingar,
kvenfjelagsstarfsemi o. s. frv.
Presti er oft ætlað" vinnuher-
bergi í nýjum kirkjum, sömu-
leiðis kirkjuverði, lestrarstofu
' er oft komið fyrir og líkhúsi,
þar sem lík eru geymd uns
jarðarför fer fram. Allar þess-
ar nýju kröfur Mutu að breyta
og  fyrirhuguð  Neskirkja
Eftir próf. Alexander Jóhannesson
gerð kirkna, útliti þeirra og
fyrirkomulagi. Nú er yfirleitt
horfið frá því að reisa kirkjur
í gömlum stíl, þrátt fyrir feg-
urð gömlu kirknanna, og kfafa
sett fram um það, að nýjar
kirkjur sjeu í samræmi við ný
lífsviðhorf og þróun annarra
lista. Kirkjunni er ætlað að
verða andlegt heimili sóknar-
barnanna.        Kirkjubygginga-
meistarar vorra tíma eru sann-
færðir um, að unt sje að skapa
margskonar ný kirkjuform, er
geti örfað trúaráhuga manna
og skapað svipaða helgi og tign
og bundin er gömlu kirkjunum.
Þegar fyrstu steinsteypukirkj-
urnar voru reistar í Basel og
Frankfurt a. M., risu vandlæt-
arar upp og hófu mikinn and-
róður gegn slíku guðleysi að
ætla sjer að reisa kirkjur úr
steinsteypu, — en-nú amast
enginn lengur við ; þessu og
margar kirkjur eru nú reistar
víðsvegar um lönd úr þessu
efni, af því að það er sterkt,
haldgott og ódýrt.
Guðsþjónustan sjálf ákveð-
ur nú form kirkjurúmsins.
Menn hverfa frá margskonar
skrauti í kirkjunum, hætta við
skifting kirkjunnar í skip, losa
sig við stoðir, er trufla, og
skapa stóran kirkjusal með
víðu rúmi og tengja hann við
kórinn, svo að ein samfeld
heild skapist. Kirkjunum er nú
ekki lengur ætlað að verða
stórkostleg minnismerki, held-
ur er þeim ætlað að verða hag-
kvæm hús til guðsþjónustu,
þar sem vel fer um söfnuðinn
og hann nýtur hins taláða orðs
og kirkjusöngsins.
Vegna þessa nýja viðhorfs er
kírkjurúmið gert að samkomu-
sal maríha, en ekki að bústað
guðs, eins og kirkjan oft var
nefnd áður. Prjedikunin er að-
alatriðið í lúterskum kirkjum
(og hjer verður aðeins rætt um
lúterskar kirkjur), og er þvi
kept að því í þessum nýju
kirkjum að beina allri athygli
kirkjugesta að prjedikunarstól
og altari og kirkjusöng. Mar-
teinn Lúther komst þannig að
orði, .... „að í kirkjunni fari
ekki annað fram en að Drott-
inn vor tali við oss með sínu
heilaga orði og við tölum við
hann með bæn og lofsöng . ..."
Aðalatriði guðsþjónustunnar
verður því að lesa upp úr Ritn-
ingunni og nær guðsþjónustán
hámarki sínu í prjedikuri prests
ins, en hún er játning synda
og bæn um fyrirgefning. Guðs-
þjónustan verð'ur því samstarf
prests og safnaðar og er því
mest um vert, að söfnuðurinn
sjái sem best altari og prjedik-
unarstól og heyri alt, sem fram
fer. En auk þess verður hver
kirkjugestur að hafa góða birtu
til þess að geta lesið sálma þá,
er sungnir eru og tekið á þann
hátt virkan þátt í guðsþjón-
ustunni.
Ný sjónarmið.,
•   í KIRKJUBYGGINGARLIST
verður þetta sjónarmið að
ráða, að birta og heyrð sje ágæt.
A . alþjóðafundum um kirkju-
byggingar hafa þessi nýju við-
horf verið rædd á undanförn-
um áratugum og samþyktír
verið gerðar, m. a. um, að æski-
legt sje að haetta við skipaskift-
inguna og gera kirkjurúmið að
einum samfeldum sal, t. d. á
alþjóðafundunum um kirkju-
byggingár í Ðresden 1906 og
Magdeburg 1928.
Innri skreyting "kirkna er að
ekki altari og prjedikunarstól.
Um leið og hætt er við skipa-
skifting kirkjurúmsins, hafa
menn skapað,ný form kirkju-
rúmsins: Breiðkirkjur (einkum
í Hollandi), - þar sem breidd
kirkjunnar er meiri en lengd-
in til þess að kirkjusætin s^e
ekki í of mikilli fjarlægð frá
kór og prjedikunarstól (Slík-
ar kirkjur. eru í Stuttgart,
Mannheim, Hamborg og víð-
ar),-Langkirkjur með latnesk-
um krossi (St. Pjeturs-kirkjan
mestu  leyti  að hverfa   í  stað * Randers í Danmörku, Ehasar
altaristaflna eru stundum sett
krossmörk eða Ijósmagni er
allavega fyrirkomið, eins og
best þykir henta hverri kirkju-
gerð.»Kórinn er þó enn venju-
legast eitthvað lítilsháttar upp-
hækkaður, svo að betur sjáist
til prests, en markalínur milli
kórs og kirkjurúms eru smám-
samari að hverfa. Kirkjusúlur
valda truflun og eru þær því
óvíða notaðar. Ef kirkjurúm er
mjög stórt, er gerður ofurlítill
halli á kirkjugólfi, svo að hver
kirkjan í Kaupmannahöfn að
nokkru leyti, Mattheusar í
Hamborg), en ílestar þessar
kirkjur hafa þaim galla, að
ekki geta allir kirkjugestir sjeð
altari og prjedikunarstól og
heyrðin því oft gölluð. í nýjum
grískum krosskirkjum (t. d.
Karlsruhe) hefir kirkjustólum
verið raðað í boga út frá kór
með skásettum- hiiðargöngum
á kirkjugólfi og svipað fyrir-
komulag er í ýmsum öðrum
kirkjum, t. d. ásttstrendum
kirkjum     (Berlín-Schmargen
rekst á svalir, stóla, stoðir og
aðra hluti kirkjunnar og á
kirkjugesti og fer það eftir efni
í'latar, hvort hljóðið endurkast-
ast eða það hverfur. Á þennan
hátt myndast i ki'rkjurúminu
eins og sundurleitt haf af
hljómbylgjum, því að tvöfalt
endurkast myndast stundum,
eftir því, hvernig gagnfletir eru
gerðir. Eyrað heyrir því frum-
tóna og endurvarpstóna með
örstuttu millibili, en stundum
getur endurómurinn heyrst í
nokkrar sekúndur eftir að
frumtónninn er horfinn. Lang-
ur endurómur truflar á sama
hátt og bergmál. Heyrðartrufl-
anir stafa að mestu frá endur-
ómnum. Endurómsvaranleikinn
hefir því verið rannsakaður,
en hann breytist með stærð
rúmsins og mannfjölda án til-
lits til flata þeirra, er frumtón-
arnir skella á, hversu þeir eru
útbúnir.
Viðurkend er formúla sú, er
Wallace   C.   Sabine   við   Har-
ward-háskóla fann upp:
0,05
t = ----- rúmmáls
og    táknar
varanleika
þá    t    enduróms-
í sekúndum í rúmi
kirkjugestur sjái hæfilega fram ,
yfir   næstu   röð.    í    nokkrum Jdorf). Þá eru til eggmyndaðar ™s  hann   heyrist   ekki,   en   a
klrkjum er farið að hafa altari ÍWriijur, eins og.egg í lögun (í
i miðri kirkjUi svo að kirkju- .uokkrum þjVskum bæjum)   og
gestir sjái betur athöfn þá, sem hringkirkjur, þar sem kirkju-
rúmið er kringlótt (t. d. í Ber-
lín, Essen og sennilega i Co-
ventry). Loks má nefná horn-
krókakirkjur, sem  eru þannig
gerðar, að út frá miðbyggingu
fram^ fer við altari (úthlutun
sakramenta, ferming, hjóna-
vígsla) eiris og t. d. í Essen í
Þýskalandi (1930) og nú í Co-
ventry  á Englandi.  Á kirkju-
gólfi eru hafðir rúmgóðir' "SgJa tvær álmur á ská, eins
gangar, ekki aðeins í miðju, \°S tveir hornkrókar, og voru
heldur einnig til hliða (10—15 ^nokkrar slíkar kirkjur reistar
sæti í kirkjubekk, ef gangar,fyr á öldum, en þekkjast nú
eru beggja megin,    en    6—10 |tæplega lengur.
Mai-gar af þessum nýju kirkj-
um, er hjer hefir verið minst
á, munu sumum þykja ljótar,
en hin mismunandi form eru í
sæti, ef aðeins er gangur öðru
megin), sætisbreidd er sem
næst 55 cm., en fjarlægð milli
bekkjaraða milli 75 og 94 cm.
Kirkjuorgel  er  nú  stundum  caun og veru leit að hagkvæm
sett   kórmegin,   stundum   yfir  um BtíDE, þar sem grundvallar
sjálfum kórnum, en oft til hlið-
ar,   eins   og   t. d. í   amerísku
kirkjunni í Berlín og viðar. Á
alþjóðaf uridi byggingameistara í
Búdapest 1930 var sjerstaklega
rætt um, hversu orgeli (pipu-
kröfur vorra tíma um ljós og
heyrð fái fyllilega notið sín.
Hcyrð.
HEYRÐ  (akustik) er eitt af
eru sogeiningar (absorptions-
einingar) efnis flatar samkvæmt
töflum, er gerðar hafa verið
um ýms efni og er sogstuðull
1,00 fyrir flöt, sem er eitt fer-
hyrningsfet og sogar í sig allan
hljóm. Sabine lagði til grund-
vallar 512 hljómsveiflur á sek-
úndu og miðaði við opinn
glugga, sem var eitt ferhyrn-
ingsfet. Af einirvgum þessum
má nefna:
Einfalt   gler   ....   0,27
timburhúð  ......  0,61
fortjöld   ........   0,50—1,00
likami manns -. . 4,70
Með þessari þekking hefir
reynst mögulegt að velja þá
klæðning á flöt, er best hentar
hverju sinni. Of mikið hljóm-
sog enduróms veldur einnig
truflunum. Bestur endurómur
er stuttur, fer ekki yfír 2 sek-
úndur i söhim, sem eru frá 90
J erfiðustu viðfangsefnum bygg-i og  upp  i  28000  teningsmetra.
orgeli) skyldi fyrirkomið í "gameistara vorra daga. Með
nýjum kirkjum o'g sú krafa sett !heyrð er átt við> að hl3°ði eða
fram, að við hverja nýja jMJomum sje miðlað jafnt á alla
kirkjubygging skyldi orgel- !staði { ákveðnu rúmi og að eft-
meistari hafður með í ráðum.irómur sJe sem stytstur. WJ°ð-
áður en kirkjubygging yrði ið s°gist burt (absorption).
hafin. Þar var bent á, að und- iVegna mikilvægis heyrðarinn-
irbygging hvers pipuorgels
yrði að bera a. m. k. 750 kg.
þunga á hvern fermetra og að
best væri að orgel væri a. m. k.
í meters fjarlægð frá vegg
vegna slagahættu.
Ný kirkjuform.
KIRKJURÚMIÐ sjálft hefir,
eins og kunnugt er, á liðnum
öldum haft margskonar lögun.
ar í nútíma-tækni, t. d. í út-
varpssölum, hefir mál þetta
verið rannsakað itarlega á und
anförnum áratugum, og má nú
telja. að grundvallarlögmál
heyrðarinnar sje kunn. Verður
því að gera þá kröfu, að hver
byggingameistari þekki þessi
lögmál og kunni að beita þeim.
Hljómurinn berst (frá prje-
dikunarstól,    orgeli,    söngkór)
Krosskirkjur voru áður algeng með 340 metra hraða á sekúndu
ar, látneskar krosskirkjur, þar ,í allar áttir, eins og kúlubylgj-
sem langskipið var lengra en ur,. ef engin fyrirstaða verður.
hliðarálmurnar og grískar J Er því mikils um vert, að stefna
krosskirkjur, þar sem báðar ,hljóðsins sje rjett. Lóðrjett frá
álmur voru jafnlangar, en sendistaðnum minkar þykt
hvorttveggja hefir nú verið yf- hljómsins, ef svo má að orði
irgefið af ástæðum heyrðar og . kveða, og má því hornið ekki
sýndar: íkirkjum þessum heyr- [vera meira en 45* frá talöxlin-
ist illa og allir kirkjugestir sjá um   svo   að   heyrist.   Hljóðið
Sljettfágað efni veldur mestu
endurvarpi, en mjúk og gljúp
efni gleypa tóninn. Kirkjugest-
ir gera slíkt hið sama og er því
oft mikill munur á heyrð eftir
því, hvort margt manna eða
fátt er í kirkju, ef heyrðarút-
búnaður er í ólagi. Enduróm-
urinn fer vitanlega eftir
hljómstyrk þess. er talar, syng-
ur eða tónar. Gott efni til end-
uróms þarf því að vera nálægt
og að baki prests (í prjedik-
unarstól, fyrir altari), söngkórs
og orgels, en mjúk og gljúp
efni í afturh'luta salar. Er af
þessu auðsætt að lögun kirkju-
rúmsins er afar mikilvæg fyr-
ir góða heyrð. Þessvegna eru
hvelfingar óheppilegar, af þvi
að hljómbylgjurnar safnast
þar saman og svonefndir hljóm-
skuggar myndast. Erfiðleikum
veldur, ef hljómgjafi er á mis-
munandi stöðum i kirkju
(söngkór vestanmegin, eins og
tíðkast hefir) og þessvegna
Framhald á 8. síðu
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12