Morgunblaðið - 15.08.1945, Blaðsíða 7

Miðvikudagnr 15. ágúst 1945.
MORGUNBLAÐIÐ
9
BRAGÐAREFUR
VOM PAPEN
Von Papen sneri við blað-
inu.
ÞANN 11. apríl 1945 tóku
hermenn úr 9. Bandaríkja-
hernum Franz von Papen,
til fanga. Það var auðvelt
verk að ná honum, þar sem
hakn var staddur í Ruhr-
hjeraðinu á sóknarsvæði
Bandaríkjamanna. — Saga
hans fram að þessu gefur
mönnum tilefni til að halda
að þessi valdagráðugi mað-
ur og svikameistari, hafi
enn einu sinni komið ár
sinni klókindalega fyrir
borð.
Hann hefir yfirgefið hið
sökkvandi skip nasista og
eftir því sem hann sjálfur
segir, var aðstaðan vonlaus.
Og þessu hafði hann lengi
búist við. Hann hafði tví-
þætta áætlun. Þessi fyrv.
kanlsari þýska lýðveldisins,
sem hafði gert svo mikið til
að koma Hitler til valda og
þar með steypa veröldinni
út í það öngþveiti, sem valda
aðstaða hans leiddi til, hafði
um langan tíma verið að
gera áætlanir um, hvernig
hánn á heppilegastan máta
gæti sloppið við þau verð-
skulduðu örlög, að vera tal-
inn til stríðsglæpamanna,
og á sama tíma reyndi hann
að eyðileggja áætlanir hinna
þriggja stóru um það, að
brjóta Þýskaland á bak aft-
ur í eitt skifti fyrir öll.
Eins og margir aðrir fas-
istar hafði fyrv. sendiherra
Hitlers í Tyrklandi, löngu
snúið við blaðinu, áður en
hann var handtekinn og
hafði beitt öllum sínum
kröftum að því að sannfæra
sigurvegarana um að hann
gæti orðið voldugur banda-
maður þeirra. Fordæmið frá
Italíu og þeim löndum, sem
hernumin höfðu verið af
Þjóðverjum, virtist hafa
sannfært hann um, að þessi
anti-Hitlerismi, sem svo
skyndilega hafði þróast,
mundi geta reynst honum
prýðilegt vegabrjef út úr ó-
göngunum.
Áður en þessi nasistiski
stjórnmálamaðúr hvarf til
hjeraðs í Þýskalandi, sem
ekki var lengur á valdi nas-
ista, fór hann snögga ferð
til Spánar í andnasistiskum
erindagerðum. í janúar
skýrðu sænsk blöð frá því,
að hann væri að gera ráð-
stafanir til að bjarga sjer og
vinum sínum frá hinu sökkv
andi skipi nasista. Hann var
einnig að leggja drög að því,
sem um langt skeið hafði
verið hans aðalmetnaðarmál
— hlutverk sterka manns-
ins, sem kæmi Þýskalandi
til bjargar, er það hefði ver-
ið sigrað.
Honum var ljóst, hversu
mjög skorti á ákveðna af-
stöðu bandamanna gagnvart
stríðsglæpamönnum. Með
því að hann vissi, að nafn
hans hafði ekki enn verið
sett á stríðsglæpamannalist-
ann, áleit hann sig ekki í
ýkja mikilli hættu.
Valdagræðgi hans var þó
ekki eingöngu persónulegs
eðlis. Hann bjóst við að hann
gæti varðveitt kjarna stjett
Greinin er þýdd úr ameríska túnaritinu
,,This Month” og skýrir frá æviferli og fram-
tíðaráætlunum þýska stjórnmálamannsins,
Franz von Papen, sem lengi hefur verið tai-
inn slyngastur allra slyngra „dipíomata”.
ar sinnar og þess skipulags
er hann aldist upp við, og
ef það tækist mundi hinn
stóri dagur hans renna upp.
Var rekinn frá Bandaríkj-
unum í síðustu styrjöld.
Árið 1915 var þýska hern
aðarfulltrúanum í Banda-
ríkjunum, von Papen, sem
getið hafði sjer orð fyrir
skemdarverkastarfsemi og
njósnir „boðið” að vfirgefa
hið hlutlausa land.
Bretar fundu síðar ýms
skjöl í fórum hans, er sönn-
uðu sekt hans. Eitt brjef, er
stílað var til konu hans var
sjerstaklega einkennandi.—
Franz von Papen hafði skrif
að: — Jeg hef altaf sagt þess
um ííflalegu Bandaríkja-
mönnum, að þeir væru hálf
bjánar og að þeim væri nær
að halda sjer saman. Franz
von Papen hefir ekki breytt
skoðun sinni á vitsmunum
Ameríkumanna og kann
þess vegna að álíta Banda-
ríkin prýðilegan aðseturs-
stað fyrir starfsemi sína.
Ef til vill er það þess-
vegna, að hann varð af til-
viljun á vegi bandarískra
hermanpa, þegar hann var
tekinn til fanga. Eftir því,
sem heyrst hefir, var flogið
með hann'til Bandaríkjanna.
Ef svo er, er hann varla
mjög óánægður með hlut-
skifti sitt.
Hættulegur maður.
Franz von Papen, hinn
tortryggni nasisti og aðdá-
andi alls, sem þýskt er, hef-
ir altaf verið hættulegur
maður. Andnasistinn Franz
von Papen, sem þó hefur
haldið áfram að vera aðdá-
andi alls, sem þýskt er, get-
ur reynst enn hættulegri.
Nafn hans hefir æfinlega
verið tengt við orðróm um
friðartilboð, hvenær sem
slíkur orðrómur hefir síast
út. frá hlutlausum löndum.
Á s.l. ári birtu sænsku og
svissnesku blöðin til dæmis
forsíðufrjettir af hinum
langdregnu ráðstefnum hans
með þýskum viðskiftaleið-
togum og ferð hans til Vati-
kansins, sem hann lagði í
upp úr því. London Times
skýrði frá nokkrum tilboð-
um um sjerfrið, sem komið
hefðu fram frá íhaldssamari
Þjóðverjum. Von Papen var
talsmaður þeirra manna.
Daniel D. Brigham frjetta-
ritari New York Times sím-
aði frá Róm: — Það er vænt
anlega til þess að leita að
einhverri leið til heiðarlegs
friðar, sem Herr von Papen
hefir komið til Róm. Það er
ætlast til þess af honum, að
hann fái stuðning frá Vati-
kaninu og sá stuðningur er,
Von Papen.
að því er sumir segja, þegar
fenginn, þó með því skilyrði
að umboðsskjöl samninga-
mannanna sjeu ó'aðfinnan-
leg.
Auk þess hafði von Papen
í samræmi við þær áætlanir,
er hann hafði gert fram í
tímann, safnað að sjer hóp
hentistefnumanna, er ljetu
einskis ófreistað til að kom-
ast hjá skráningu __ á lista
stríðsglæpamanna. Á sínum
tíma munu margir, ,,bona
fide” útlagar og flóttamenn
frá Þýskalandi vinna með
þessum hóp, menn sem eru
eins áreiðanlega andnasistar
eins og þeir eru ag öðru leyti
hlyntir Þýskalandi.
Þeir munu biðja um væg-
an og „heiðarlegan” frið fyr
ir föðurland sitt. Og þeir
munu revna að fá sigurveg-
arana til að viðurkenna
„sterka lýðræðisstjórn”.
Endurreisn kaþólska mið-
flokksins?
I í þessum hópi andnasista
|eru meðal annara hinir á-
jköfu fylgjendur endurstofn-
j unar kaþólska miðflokksins,
jsem Hitler leysti upp árið
11933. Þessir menn telja
iStjórn þess flokks munu
jgeta orðið heppilega bráða-
birgðastjórn, sem hægt
; verði að semja frið við. Þeir
munu halda því fram, að
þessi ílokkur muni síðar
reynast fær um að stjórna
hinu sigraða Þýskalandi. —
Því að flokkurinn á. að sögn
þeirra, að geta safnað öll-
um Þj óð verj urn. alt frá
verkamanninum upp í junk
arann, undir merki sín með
hina kristilegu hugsjón að
ibakhjarli. Hendur flokksins
, eru hreinar, af því að hann
! var leystur upp af Hitler og
hann var sá flokkur, sem
bandamenn sömdu við árið
1918.
Vinur von Papen, barón
von Weizsaecker, sendih.
Þjóðverja í Vatikaninu frá
1933 og sðasti foringi mið-
flokksins i Þýskalandi, hef-
ir lengi haft augastað á frið
arsamningum við vestur-
veldin til þess síðar, að
Þýskaland gæti orðið fært
um að leiða styrjöldina við
Rússa til sigursælla lykta.
Monsignor Ludwig Kaas,
sem áður hafði verið and-
stæðingur von Papen, hafði
einnig unnið að því, að
koma á „heiðarlegum” friði
með aðstoð Vatikansins og
trvggja „heilbrigða” fram-1
tíð Þýskalands.
Er það tilviljun, að tveir.
aðrir vinir von Papen komu ’
til Róm seint á s.l. ári? Þ. 2.!
nóv. 1944 tók Rupprecht
prins af Bayern að ræða við
páfann „um hin alvarlegu |
vandamál Þýskalands”. — (
Þetta afsprengi Wittelsbach
ættarinnar og baráttumaður,
fvrir endurreisn konung- j
dóms í Bayern, hefir altaf
styrkt þau öfl, sem hafa1
krafist aðskilnaðar lands
hans frá Þýskalandi. Flokk-
urinn, sem fyrir þessu barð-
ist var Bayerische Volks-
partei, en sá flokkur var
grein miðflokksins.
Fáum dögum síðar birtist
hinn ungi erkihertogi Otto
af Habsburg í Róm, eftir
leyndardómsfult ferðalag
frá Bandaríkjum. Franz von
Papen hafði haldið því fram,
að þessi herramaður væri
!sá rjétti aðili til að berjast
fyrir kristilegu heimsveldi,
þar sem Spánn átti einnig að
fylgja með. Skýrslur, sem
bárust til London 4. febrúar
1945 gáfu í skyn, að verið
gæti að vináttan milli Spán-
ar og nasista væri að fara út
um þúfur. Athugulir menn
sáu þarna á bak við hina
slægu hönd bragðarefsins
Franz von Papen.
Von Papen vænti stuðings
frá „diplomötum” af gamla
skólanum.
Maðurinn, sem átti þá ósk
heitasta að verða frelsari
hins sigraða Þýskalands nýt
ur öflugs stuðnings ofstæk-
isfullra hernaðarsinna, júnk
ara, iðjuhölda, fjármála-
manna og vissra stjó'rnmála
manna, sem vonast til þess
að þeir verði taldir ómiss-
; andi fyrir sigurvegarana á
J viðreisnartímanum. Þeir
reyna að koma áætlunum
j sínum í framkvæmd með
I því að endurreisa miðflokk-
inn, sem altaf hefir verið
jnátengdur kaþólsku kirkj-
unni.
Enda þótt Franz von Pap-
en hafi verið talinn tryggur
þjónn Hitlers, var hann þó
'ákaflega gætinn, er hann
j starfaði í Áuswáertiges Amt
— utanríkisráðuneyti Þjóð-
verja. Þarna voru margir
gamaldags embættismenn,
eins og Schwerin-Krosigk,
greifi, að vinna skítverk fyr
ir Hitler um leið og þeir
voru að hugsa um annað og
betra Þýskaland. Von Pap-
, en þurfti á trúverðugum
I sendiherrum að halda í hlut
jlausum löndum til þess að
;geta átt von á að sjá fram-
tíðaráætlanir sínar rætast.
í árslok 1943 var Hans
Heinrich Dieckhoff, fyrrum
sendiherra Þjóðverja í
Bandaríkjunum, sendui til
Madrid. Hann var duglegLW
sendifulltrúi, hafði getíði
sjer orð sem „gentleman” og
hafði aldrei verið meðlimuar
nasistaflokksins. Samt sem
áður hafði hann altaf ver-
ið nákominn von Papei.i og
hefir ýms góð sambönd í
hernum og meðal iðjuhöld-
anna.
Almannarómur sagði, áð>
Hitler hefði kallað harux
heim í árslok 1944. Síðar
skýrðu sænsk blöð frá þyi,
að þessi „diplomat” hefðl
gengið í lið með andnasist-
um og væri enn erlendis.
Við þessa „vinaklíku” von
Papen bætist enn Hans
Thompson fyrrum sendih, t
Svíþjóð. Hið nána samban<i
Thompsons við sænska f jár -
málamanninn Wenner-Grea
gæti reynst van Papen nota
drjúgt. Þá er einnig fyrver-
andi sendisveitarfulítrrá
Þjóðverja í Stokkh.Vlnu,
Riedel höfuðsmaður, ’om.
skyndilega komst að raua
um, eftir 12 ára stjórn HitL-
ers, að hann gæti alls c kk»
þolað nasista.
Herr von Hoeyningen-
Huene, nasistasendiherrana
í Portúgal heíir farið frá
Lissabon og eins og stendur
veit enginn um verustáð
hans. í Sviss hefir von Pap-
en komið að fjelaga sínum,
„diplomat” af gamla skól-
aniim Herr Koecher. AN.toð
armaður hans er Baron
Friedrich Werner von der
Schulenburg, Fregnir frá
Svíþjóð og Sviss hafa skýrt
frá-því, að þessi fyrver. ndt
sendiherra Þjóðverja í Rúss
landi, hafi sett sig í sambarnS
við fulltrúa frá neffítS
frjálsra Þjóðverja í Mockvu
í ýmsum hlutlausum lönd-
um.
Von Papen gerir mikið úi*
kaþólsku sinni. Hann var
viðurkendur forvígismáður
páfadómsins í Þýskalendi
löngu áður en Hitler komst
til valda Allt fram að 1934
fór hann árlega pílagríms-
ferð til Rómar. Hitler koran
auga á hin ágætu sambönds
hans við Vatikanið og sendi
hann þangað til að gera vin-
áttusamning árið 1934.
Franz von Papen hefir
komist úr margri klípurarL
Slagorð hans hefir verið —-
hættan er mitt dag'ega
brauð — það líkar mjer veli.
Hæfileikar hans eru margir.
Það verða jafnvel óvinar
hans að viðurkenna. En þa5
hlutverk, sem hann og vin-
ir hans ætla sjer að fara meS
í framtíðinni verður að líta
á með tortrygnisaugum.
Við skulum vona að hin-
ir „fíflalegu” Bandaríkja-
menn muni minnast fyrri
ferils þessa manns og fara
með hann eins og hann á>
skilið — telja hann til hirma
alþjóðlegu stríðsglæpa-
manna.
Sjötíu og timm ára er í dag 15.
ágúst Kristín Bjarnadóttir, Bar-
óhsstíg 78. Hinir mörgu viniir
hefinar hjer í bæ og annars stað-
ar senda henni hlýjar árnaðar-
óskir á þessum. n-^erkisdegi.