Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Fréttir | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 207. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |



Ašlaga hęš


žś žarft aš vera meš Adobe Reader Plugin til aš skoša žessa sķšu


get Adobe Reader



Morgunblašiš

						f"

MORGV N BLAÐIÐ

Föstudagur 3. sept.  1948.

Siguæhjörm  Eisiarsson:

BLEKKING OG HV

ÞAÐ getur verið gaman að

ræða við gáfaða heiðingja, ef

þeir eru sannsýnir og einlægir

og dálítið dómbærir á vanda-

mál mannlegrar hugsunar og

tilveru. Og mikið getur sá, sem

þó er þeim í engu eða fáu sam-

dóma, grætt á því að lesa bæk-

ur slíkra manna, ef vel er á

málum haldið af þeirra hálfu,

viturloga og drengilega.

Þegar vitað var, að íslensk-

ur háskólakennari í læknis-

fræði hefði samið bók, sem vera

skyldi sóknarskjal gegn kirkj-

unni og kristinni trú, ætla jeg

að margir hafi hugsað með eft-

irvæntingu til útkomu þeirrar

bókar, unnendur kirkjunnar og

játendur trúarinnar ekkert síð-

ur en aii'rir. Þeim þótti sem

slík bók mundi vera líkleg til

góðrar tilbreytni í andlegu fá-

sinni íslendinga, gerðu sjer von

ir um, að þennig yrði á málum

haldið af hálfu slíks höfundar,

að það gæti orðið grundvöllur

nýtilegra umræðna um trúmál,

sem vektu menn til umhugsun-

ar og hreinsuou til. Langt er

síðan það tók að kvisast, að

þetta verk væri í smíðum og

raunar fullsmíðað. Jók það enn

frekar á eftirvæntingu manna

og vonir um, að hjer myndi

koma vandað verk. Enda þótt

gert væri að sjálfsögðu ráð fyr-

ir, að þetta væri hjáverka-

vinna, unnin í tómstundum frá

mikilvægum embættisstörfum,

mátti telja líklegt, að yfirlega

um árabil myndi bera allmik-

inn ávöxt og að einhverju góð-

an, þótt hann kynni að verða

beiskur á bragð.

Þeir, sem hafa byrjað að lesa

„Blekkingu og þekkingu" Níels

ar prófessors Dungals neð þess

um huga, munu skammt hafa

lesið, þegar þeim var orðið ljóst,

að hjer var allt annars konar

verk á ferð, en vonir þeirra

höfðu staðið tíl. Bragðið reyn-

ist hvorki beiskt nje. sætt, því

að hjer er hvergi bitastætt.

Þetta er heljarmikill kúfur af

froðu, samantíndum á ýmsum

fjörum og í gruggugum flæð-

armálum. Tæplega getur nokkr

um heilbrigðum orðið bumbult

af þessu, og vart vinnur það

neinum grand, sem ekki er bráð

feigur þegar, því síður að neinn

geti nærst á því, þótt einhverj-

ir kunni að láta eitthvað af því

ofarf í sig í því skyni.

Satt er það: Bókin er ákæra

á" hendur kirkjunni og kristin-

dóminum og blær hennar allur

þannig, að ekki verður annað

sjeð en aö höf. sjo alhuga í því

að láta atlöguna valda usla með-

al ákærðra, jafnvel uppgiöf. En

málatilbúnaður er þannig, að

höggið kemur hvergi á. Söguleg

yfirsýn, grundval'arafstaða og

röksemdir í einstökum atriðum

minna svo mjög á stig trúmála-

umræðnanna hjá okkur forðum

daga í 2. og 3. bekk, að það er

nálega með ólíkindum. Höf. hef-

ur aðeins komisí y_"ir fleiri

skruddur og tínt meira í _arpinn

en við höfðum íök á í þá daga,

þegar við vorum hvað eítir ann-

að að ganga af kirkjunni dauðri.

Hann hefur sýnilega haft álit-

legan haug aí bókum fyrir ír_.;:_

Nokkrar athugasemdir við bók Níelsar

próf. Dungals: Blekking og þekking

an sig og skrifað feikn upp úr

þeim, en bæði val þeirra og notk

un er með þeim hætti, að vís-

dómsorðin, sem höf. tilfærir á

bls. 22 um, að enginn sje svo

mikið flón, að hann finni ekki

annað flón til að trúa sjer, ger-

ast óþægilega og sjálfsagt ómak

lega nærgöngul við lesandann.

Bókin á einkum að vera sag-

an af viðskiptum kirkjunnar við

vestræna menningu. Sjónarmið

og vinnubrögð eru sams konar

og ef rakin væri saga kirkjunn-

ar á Islandi á þann veg, að Jón

biskup Gerreksson væri gerður

að „týpu" íslensks klerkdóms,

háttalag hans og sveina hans

væri gert að allsherjar einkenni

íslenskrar kirkjusögu. Til viðbót

ar og árjettingar væri svo glefs

að upp úr þjóðsögum og „presta-

sögum" allt það, sem fundið

verður fáránlegast, satt og log-

ið, þessu enn til stuðnings hrifs-

aðar setningar úr prjedikunum

til og frá, án tillits til samheng-

is, aðeins farið eftir því, hvað

best virðist fallið til þess að

fullkomna óhrjáleik myndarinn-

ar, og íslendingum síðan boðið

upp á að falla f ram fyrir þessari

afhjúpun blekkinganna.

Þetta ritverk getur, því miður,

ekki vakið neinar umræður eða

neina hreyfingu. Enginn leggur

sig niður við að svara slíkri

„árás", sem er langt fyrir neð-

an það lágmark, sem gera verð-

ur til svaraverðrar ádeilu. En

vegna þeirra, sem kynnu að

halda, að hjer sje of fast að

orði komist og vilhallur dómur

upp kveðinn og mjög svo ótrú-

legur, þar eð hörundurinn er

þó háskólakennari, skal bent á

örfá atriði til dæmis um það,

j hve athugun höf. er glögg, þekk-

jingin á þeim málum, sem hann

tekur hjer til meðferðar, hald-

góð og vandvirknin mikil.

Fyrst skal borið niður á bls.

;408, gripið ofan í langan lest-

ur um Biblíu-rannsóknir, lestur,

sem raunar er eitt glórulaust

moldviðri. Á tilgreindri bls. seg-

;r svo: „Bauer er glöggur á, hve

i nerkileg f rásögnin er um spurn-

zgu Pjeturs í Caeserea Philippi.

:'.í lærisveinunum hefði verið

lj3st að Jesús væri Messías,

hcfði Pjetur auðvitað ekki farið

aO spyrja hann að því, hvort svo

v;?ri. Og ef Jesús hefði sjálfur

hr.Idið því fram, hefði Pjetur

heldur ekki þurft að spyrja.

_:e~si ritningarstaður hlýtur því

aö vera óspilltur og er einhver

bosta sönnunin fyrir því, að

Markúsar guðspjall sje elst".

(Leturbr. hjer).

Nú skulum við slá upp í Mark

ú'jarf;iðspjalli, 8. kap., 27.—29.

versi   Þar segir svo: „Og Jesús

ir: Elía, en aðrir: einn af spá-

mönnunum. Og hann spurði þá:

En þjer, hvern segið þjer mig

vera? Pjetur svaraði og segir

við hann: Þú ert Kristur." (Let-

urbr. hjer).

Þegar menn hafa borið sam-

an frásögn guðspjallsins og út-

listun prófessorsins hafa þeir

fengið hugmynd um gætni hans

og grandvarleik í meðferð texta.

Hann virðist aldrei hafa opnað

Nýja testamentið á þessum stað

(sbr. og stafsetningu hans á

staðarnafninu) því síður borið

saman frásögur hinna guðspjall

anna af sama atviki (Matt. 16,

13nn, Lúk. 9,18nn), og lætur þó

svo sem hann hafi á þessum

stað gert mikla uppgötvun —

með aðstoð Bauers að vísu,

hvernig sem hann hefur lesið

rykfallnar og mjög svo úr sjer

gengnar bækur þess höfundar.

En svo mikið er víst, að ekki ei

Bauer rjettilega bendlaður við

slíkan lestur, því að læs var

hann og byggði ekki textagagn-

rýni á ólesnum setningum. En

svona vendilegur er sá lestur,

sem ályktanir próf. Dungals

byggjast á — og mjög svo jafn-

ræði á milli lesningar og álykt-

ana víðast hvar. Þegar gátsemin

og dómgreindin er slík í með-

höndlun jafn aðgengilegrar til-

vitnunar, má nærri geta, hve

meðferð annarra torlesnari heim

ilda er gagnsamleg.

Á bls. 264 er rætt um kirkju-

þingið í Níkeu (árið 325) og á

næstu bls. neðanmáls er sam-

þykt þingsins, „fyrsta trúarjátn

ing kristnu kirkjunnar" (svo!)

í nýrri og mjög nýstárlegri þýð-

ingu. En sleppum þýðingunni —

þýðingar höf. bera yfirleitt með

sjer, að hann hefur lítt tafið sig

á að huga að frumheimildum,

enda skortir hann í mörgum til-

fellum skilyrði til að færa sjer

þær I nyt. Höf. segir, að „sund-

urlyndi, hatur og vígaferli" krist

inna manna á þessu skeiði hafi

verið út af einu o og þykir firn

mikil. Nú er ekki loku fyrir það

skotið, að einn bókstafur geti

snúið við merkingu, það skiptir

t. d. nokkru, hvort læknir úr-

skurðar mann með ráði eða ó-

ráði, einá bókstafur til eða frá

bókstafsatriði. Annað hvort eru'

heimildir hahs eitthvað einkenni

legar, eða lesturinn er hroðvirkn

islegri  en  svo,  að  skammlaust

sje. Höf. kann ekki nokkur skii

á því, sem hann  er að  skrifa

um. Og ekki er þess að vænta, að j

hann bæti um fyrir sjer, þegar i

hann fer að álykta og gera nán

ari grein fyrir þessu máli. Hann

segir,   að   þessi   „ósvikna   guð-1

fræðingadeila" hafi snúist „um

það, hvort guð hafi sjálfur lagt í

til frá sjálfum sjer efnið í Jesú-

barnið,  er  hann  gat   það  með

Maríu, og hvort hann hefði lagt

það til eins og hver annar karl-

maður."

Það kann að vera eitthvað

notalegt við það að geta komist

í námunda við kynferðismál í

þessu sambandi, en það rjettlæt-

ir ekki einu sinni sálfræðilega

þennan makalausa þvætting,

sem er allsendis botnlaus. Spurn

ingin um „Jesúbarnið" og getn-

að þess var alls ekki á dagskrá

í þessum umræðum, eins og hver

maður með ráði og rænu sjer

þegar af samþykkt þingsins 1

Níkeu (jafnvel í þýðingu próf.

Dungals), því að öll útlistunin

þar á sambandi Krists og Guðs

kemur áöur en fæðing Jesú á

jörð er nefnd á nafn. Ágrein-

ingsefnið var ekki það, hvernig

Jesús hefði „íklæðst holdi og

orðið maður", heldur hitt, hvort

hinn yfirjarðneski, guðlegi frels-

ari (Logos) væri skapaður eða

hvort hann væri eitt með Guði

frá öndverðu, sömu veru (ousia)

og faðirinn í fortilveru sinni.

Það, sem hjer var í húfi, var

sem sje það, hvort kirkjan skyldi

halda áfram að vera eingyðis-

trúar eða hvort hún skyldi

sveigja fyrir grískum hugsunar-

hætti (Aríus) og hefja skapaða

veru til guðlegrar tignar. Þetta

lítilræði var í húfi í Nikeu, fólg-

ið í þessum eina bókstaf, sem

ekki var o, heldur j.

Slík eru vinnubrögð þessa höf.

og sannfræði bókarinnar. Það

þarf ótrúlega kergju til þess að

setja saman bók upp á meira en

fimm hundruð bls., buslandi

svona í sífelldu kafi botnlausrar

vankunnáttu um þau efni, sem

hún f jallar um. Á bls. 193 greið-

bls. 486, enda þótt nóg sje kom-

ið og af nógu að taka. Þar segir

svo: „Þeim, sem þekkja nokk-

uð til sögu kirkjukenninganna,

þykir það viðeigandi frámleng

ing af öðrum samþykktum kirkj

unnar og hennar þinga, að hafa

tekist að senda sjálfan Jesú

Krist til helvítis. En að þurfa

endilega að koma því inn í trú-

arjátninguna og láta hvert barn

þylja þessa f jarstæðu, þykir öll-

um, sem eitthvað hugsa, meira

en góðu hófi gegnir. Hvað á

barnið að halda að verði um sig

og foreldra sína og alla, sem það

þekkir? Hver skyldi eiginlega

losna við að fara til helvítis, úr

því að Jesús sjálfur þurfti að

fara þangað? Hann sem var þó

algerlega syndlaus, eítir því sem

barninu er kennt."

Þessi ummæli bera sjálfum

sjer og höf. vitni án allra skýr-

inga og hefðu gjarnan mátt

fylgja boðsbrjefinu fræga til enn

frekari sönnunar á djúpsæi höf.

og snilld hans í viðureigninni við

blekkingarnar.

í samanburði við þetta má

það heita saklaust, sem höf. seg-

ir um afdrif óskírðra barna, en

þau eiga að fara til helvítis

,samkvæmt kenningu lútherskr-

ar og kaþólskrar kirkju" (bls.

471 o. v.). Hvorug kirkjan kenn-

ir það og ratast höf. raunar satt

á munn um þetta, að því er

kaþólsku kirkjuna snertir, á bls.

196, en aftar í bókinni er móð-

urinn orðinn svo mikill, að slíK

sannleikskorn hrökkva út í haf s-

auga.

Þetta verður að nægja og

nægir. Það væri endalaust verk

að halda svona áfram um mold-

veðursstíga og göslgötur þessar-

ar einstöku bókar, enda gefur

það, sem hjer hefur verið* drepið

á, fullnægjandi hugmynd um

staðgæði þeirrar þekkingar, sem

hún flytur.

Það hefði verið fengur að

greindarlegri og sæmilega vel

gerðri bók frá „efagjörnum

manni", en þessi bók vekur eink-

um efasemdir um hofundinn og

þótt það kunni að vera allmikil

bylting, þá er hún þó a. m. k.

staðbundin og verður naumast

að neinu almennu hitamáli.

Sigurbjöm Einarsson.

í   kemískri   formúlu   getur   og ir höf. sjálfum sjer viðlíka löðr-

. -._     .....„        ___w          , .    .      ...           .    . .   .

valdið nþkkurri truflun. Slíka

smámunil skal höf. mega skilja

eins og hánn vill. En úr því hann

fór að minnast á þetta, hefði

verið viðkunnanlegra, að hann

hefði sagt satt um bókstafinn.

Krists-fræðideilur 4. aldar —

próf. Dungal segir, að þær hafi

geysað í margar aldir — sner-

ust ekki um neitt o, heldur eitt

j. Jeg get ekki vitað, hvaðan

þetta o er komið inn í  hugar-

jr út og lærisveinar hans til jfylgsni höf., sá bókstafur hefur,

þorpci na  í  kring  um  Sesareu

i Fiiippi, og á leiðinni spuröi hann

Lærisvé-Bá sína og sagði við þá:

Hvern  cegja menn  mig  vera?

jEn   þeir   svöruðu   honum   og

1 sögðu: J_hannes skírara, og aðr-

mjer vitahlega aldrei áður angr-

að nokkurn mann neitt sjerstak-

lega, en þetta ber vott um, að

eitthvaðjjeu smásjár prófessors

ins vafasamar. Ekki vantar þó

ung á kafsundi sínu, minnist a

nýlega, kaþólska kennisetningu,

sem páfinn sló fastri árið 1854,

þess efnis, að María sje getin á

yfirnáttúrlegan hátt. Segir höf.,

að þessi trú hafi byggst á

„rangri þýðingu í grískri þýð-

ingu Gamla testamentisins (Jes.

7,14"). Höf. hefur sýnilega ekki

hugboð um, hvað hann er að

fara með, heldur sig vera að

berjast við kenninguna um fæð-

ingu Jesú af meyju, þegar hann

str'iðir við Píus gamla 9. og kenn

ingu hans um yfirnáttúrlegan

getnað Maríu.

Til frekari  vitnisburðar  um

þekkingu höf. á trúarlærdómun

að  hann geri veður úr þessu.um, vil jeg að lokum benda á

iiiiiiiiiimiiiiiiiiiiiimiiiiiiiiiiiimhiiiiiii......i.....,„,,

Kærustupar óskar eftir

Herbergi

j til leigu. Æskilegt að eld

; unarpláss fylgi, helst í

Laugarneshverfi eða aust-

urbænum. Mikil fyrir-

framgreiðsla. Tilboð legg-

ist inn á afgr. Mbl. merkt

„Húsnæði — 989".

Öska eftir

Ráðskoifusföðu

á fámennu heimili. Til-

boð merkt: „Ráðskona —

990" leggist inn á afgr.

Mbl. fyrir þriðjudagskv.

AUGLYSING

ER   GVLLS   IGILDI

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16