Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Föstudagur 15- júlí 1949.
*fORQVNBLAÐiB
14. JtJLÍ OG
EVRÖPl
Eftir ALBERT MOUSSET.
NÚ þegar þjóðir Vestur-Evrópu
eru að tengjast þeim böndum
samábyrgðar, sem með tíman-
um kunna að leiða til megin-
landsbandalags, þá er tímabært
að minnast þess, að í frönsku
stjórnarbyltingunni fjekk sú
hugmynd fyrst á sig ákveðið
form — hugmynd, sem við sjá-
um vafalaust verða að veru-
leika.
„Land frelsisins".
Taka Bastille-kastalans örv-
aði menn um gervallt Frakk-
land til að bindast samtökum,
þar sem takmarkið var að afmá
„hreppapólitíkina" á sviði
stjórnmála, fjármála og löggjaf
ar, en hún olli misræmi og örð-
ugleikum milli hínna ýmsu hjer
aða. Þessi sambandsstefna bar
raunar með sjer lífsmark ein-
ingarinnar eða eins og Breton-
sambandið orðaðí það: ,.Framar
-er hvorki um Bretona nje Ange
vina að ræða aðeins Frakka".
í Strasburg var myndað sam-
band með nokkrum hjeruðum,
og sóru fulltrúar hjeraðanna
trúnaðareiða ,,fyrir augliti drott
ins allsherjar". Drógu þeir þrí-
litan fána að hún á Kehl-brúnni
og bar hann þessa frægu áletrun
„Hjer byrjar land frelsisins".
Töku Bastille-kastala var ár-
ið 1790 minnst með frábærum
hátíðahöldum á Marsvellinum.
Þrjú hundruð presta skraut-
klæddra stóðu þar víð altarið.
Æiiskup söng hátíðarmessu fyrir
konunginum, hiífSinni, fulltrú-
um hjeraðasambandanna og 400
þús. áheyrendum öðrum.
Guðrcundsson skrifar usn
Eining — friður.
En byltingarmennirnir* feildu
sig ekki við, að bæta Frakkland
einvörðungu stjórnmála- og
þjóðfjelagslega. Boðunaráhug-
inn, sem frönsku hugsjónamönn
unum fylgdi krafðist frekari
aðgerða.
Um hátíðina eða að kvöldi
hins 13. júli 1790, barst eftir-
farandi frá Lyon til þjóðþings-
ins: „Ásamt með heimspekinni
er frelsinu kleift að breyta yf-
irbragði Evrópu". Höfundar
stjórnarskrárinnar dreymdi um
að leysa heiminn úr viðjum.
Með útbreiðslu byltingarhug-
myndarinnar töldu þeir sigur-
vonir sínar aukast. Þeír skoðuðu
sig vera boðbera allsherjar
frelsunar, og fyrsta skrefið var
að koma á almennrí löggjöf
Evrópu.
Þessi hugmynd var svo kunn
ekki einungis með hinum bestu
mönnum, heldur og með allri
alþýðu, að bændur afskekktrar
sveitar báru fram svolátandi
ósk: „Það er von okkar. að írjó-
mögnuð lögmál byltingarinnar
nái um víða veröld til að skapa
þann allsherjar frið, sem einn
getur breytt heiminum í ein-
ingarríki".
íbúar Dieppe báru fram þá
kröfu, að Amerika, England og
Frakkland gerðu með sjer
bandalag: „Við skulum auka
samskipti okkar. Hermenn Eng-
lands, Frakklands og Ameríku
skulu fylkja liði undir sameig
sem sjeu þess verðir að veita
málstað okkar brautargengi".
í Nantes var þess farið á leit,
að sendinefnd færi til enska
þingsins.
Vakti menn til umhugsunar.
Fótatak þessarar bræðralags-
stefnu bergmálaði um löndin. I
Pjetursborg vakti fregnin um
fall Bastille-kastala ólgu á göt-
unum: „Franskt, rússneskt,
danskt, þýskt, enskt og hol-
lenskt fólk samgladdist og
fjellst í faðma cins og af því
hefði hrotið hlekkir, sem því
var ofviða að bera" í Englandi
boðar efnafræðingurinn Priest-
ley komu þess dags „þegar þjóð
irnar rísa ekki framar önd-
verðar hver gegn annarri og
styrjaldir verða úr sögunni". í
Þýskalandi mátti heyra gáfu-
fólkið tala um sigur frelsisins.
Þjóðabandalag.
I flaumi manngæskuhugmynd
anna ber mest á hugsjóninni um
alþjóðlega friðarstofnun. Árið
1790 bar greifinn af Qermont-
Tonnerre fram tillögu um
„Þjóðabandalag". Heimspeking
urinn og lærdómsmaðurinn
Volney mælti og með „þessu
mikla bandalagi þar, sem þjóð-
irnar  njóta  jafnrjettis".
Þessi ágæta tillaga náði ekki
fram að ganga. Byltingin sjálf
fór forgörðum í styrjöldum, þar
sem vörn landsins virtist s'kipta
meira máli en mannúðarhug-
sjónir.
Þegar við nú enn einu sinni
höldum hátíðlegan þann dag, er
Bastille-kastali fjell, þá verður
okkur að minnast þess, að þess-
ir menn höfðu 1789 og 1790
skapað og barist fyrir þeim
stefnum, sem setja mark sitt á
stefnuskrá S. Þ. og sem er hug-
mynd að þeirri hreyfingu þar,
sem eining Evrópu er aðeins
fyrsta skxefið.
Frá grískum
uppreisnarmönnum
BELGFAD. 9. júlí — Skýrt var
frá því í útvarpi grískra upp-
reisnarmanna í kvöld, að her-
sveitir þeirra hefðu gert a. m. k.
27 áhlaup í hjeraðinu Krimak-
?alan undanfarna daga.
I frjettinni var gefið í skyn,
að stjórnarherinn hefði verið
hrakinn til baka á allri víglín-
unní, og hefði hann hrökklast
yfir ána Parandapóros.
,,Á heímsenda köldum".
Eftir Evelyn Stefánsson.
Prentsmiðjan Oddi h.f.
„Á heimsenda köldum vor ey
gnæfir ein", orkti Steingrímur
Thorsteinsson. En við Islending
ar erum nú ekki alveg einir á
norðurhiaranum. Að Norður-
skautshafinu liggja mikil lönd
og byggja þau ýmsar þjóðir. Um
bær og lönd þeirra fiallar þessi
<=kemmtilee'a bók. — Hún heitir
á frummálinu „Within the
circle" og er þýdd af Jóni Ey-
þórssyni. Hann er nákvæmur og
góður þýðandi og hefur leyst
verkið prýðis vel af hend;.
Bókin kemur víða við, eins og
sjá má af fyrirsögnum hinna
einstöku kafla: — „I norður-
vegi", „Komir þú á Grænlands-
erund", ..Diskey", „Grímsey",
„I Lapplandi", „Kiruna og
Gallivara", , Nyrstu byggðir
Rússlands". „Nú víkur sögunni
til Alaska", ,.Á Vonarhöfða",
„Aklavík", — og svo frv. —
Frásögnin er lifandi og skemmti
leg og prvdd ágætum ljósmynd-
um af fólki og landslagi í þess-
um norðlægu löndum. Auðvitað
er laust tekið á mörgu og ljett
yfir farið; þetta er ekkert vís-
indarit. En lesandinn fær yfir-
lit yfir lífsskilyrði og kjör fólks-
ins í stórum dráttum og kynn-
ist nokkuð náttúru norðursins.
Gaman hefði verið að fá fyllri
lýsingu á ýmsu, svo sem Flóru
bessara landa, en skiljanlega
hefur ekki verið hægt að gera
öllu þessu mikla efni full skil,
rúmsins vegna.
Hæpin þykir mjer sú fullyrð-
ing frúarinnar að frumbyggjar
^meríku hafi komið frá Asíu,
vfir sundið, til Alaska — og að
Indíánar og Eskimóar sjeu af
-ömu ætt. En ýmsir merkir
menn hafa hallast að þeirri
-koðun, þótt ekki sie eining um
hana meðal vísindamanna.
Þarna e» ágæt frásögn af forn
leifafundinum á Point Hope, —
'nefði þó mátt vera ýtarlegri.
Teg hygg að flestum lesendum
bessarar bókar verði hið sama
og mjer: að óska þess. að hún
befðj verið mörgum sinnum
lengri.
Nokkrar ljósmyndir eru í'
bókinni, af Laufeyju Valdimars
dóttur á ýmsum aldri. — Teikn-
ingar Nínu Tryggvadóttur eru
sumar mjög fallegar og allar
eiga þær vel við textann. Bók-
in er laglega útgefin og h.:ntug
til gjafa.
„Látra-Björg".
Eftir Helga Jónsson.
Helgafell.
ÞETTA kver er skemmtilegt af-
lestrar og nokkuð fróðlegt. í
því er allmikill samtýningur af
vísum Látra-Bjargar og Einars
föður hennar, með tildrögum og
skýringum. Má vel bjarga þessu
frá gleymsku, þvi það veitir dá_
litla menningarsðgulega fræðslu
og varpar l.iósglætu á einkenni-
legt sálarlíf merkilegrar kvenn
persónu. Þeir sem unna þjóðleg-
um fróðleik, munu kunna að
meta kverið, þótt það sje ef til
vill ekki mikils háttar.
„Mannraunir". Eftir
Piet Bakker. Vilhjálmur
S. Vilhjálmsson þýddi.
Helgafell.
BÓKIN um Frans rottu hefur
vakið geysimikla athygli víða
um heim, — einnig á íslandi.
Helgafell hefur áður gefið út
tvö bindi af henni; nú kemur
þriðja bindið og nefnist ,Mann-
raunir". Lýkur þar sögunni um
Frans rottu.
Um söguna í fyrsta bindi er
það að segja, að í sinni röð er
hún einstök. Lýsingarnar á
börnunum í bekk Bruis kenn-
ara eru dásamlega lifandi og
ekta; einkum eru persónurnar
Frans og Betje meistaralega
gerðar. Lesandinn gleymir þeim
aldrei. Fyrsta bindið, ætti að
vera skyldunámsgrein á hverj-
um kennaraskóla — og allstaðar
þar sem sálfræði er kend. Lest-
ur þess er á við margar burrar
Þýðing Vilhjálms S. Vil-
hjálmssonar er með ágætum,
lifandi   mál  og  litbrigðaríkt.
Tvö vandræðaskáld:
Elías Mar og Hannes
Sigfússon.
„MAN  jeg  þig  löngum",   eftir
Elias Mar fjekk, þegar við út-
komu,  það  orð  á  sig,  að hím
væri   alveg   óvenjulega   slæm
bók.  Menn  áttu  ekki  orð yfir
það,  hvað  hún  væri  afleit  otf
voru  öldungis  hissa  á  því   atf
slíkt skyldi vera gefið út. •— Aí
einhverjum ástæðum kom bók-
in ekki í mínar hendur fyrri en
löngu nokkuð eftir að hún kom
út. Jeg var orðinn mjög forvit-
inn  að  lesa  hana,  —  lökustw
skáldsögu,  sem  út háfði vérfð
gefin á ísaláði um langt skeið,
ef    trúa    mátti    almannarómi.
Minna má nú gagn gera og jeg
bjóst við öllu illu. — Eh þegar
til kom var saga Elíasar e'kki
verri en margt annað, sem  út
hefur komið á síðari árum. Hún,
byrjar nokkuð vel; lýsing aðal-
persónunnar er sumstaðar ágæt,
aldrei  ótrúleg,  en á til frum-
leika.        Umhverfislýsingarnar
margar hverjar eru bráðlifandi;
nokkrar aukapersónur skýrt og
vel mótaðar. Og „tónninn" í sö^
unni   er   skáldsins   eigin   eign,
blærinn   sem   um  hana  leikur
ekki óviðkunnanlegur, þótt nei-
kvæður sje, og snauður að lífs-
magni. Hjer er lýst sára-fátækri
sál, sem ráfar í grámollu síns
eigin auðnuleysis, — og lýsing-
in er gerð af talsverðum alvöru-
þunga,  skáldinu er þó nokkiíð
niðri fyrir. En — auðnuleysi að-
alpersónunnar virðist hafa ork-
að á höfundinn:  Sagan er illa
unnin, málið þvöglulegt og stíll-
inn grautarkendur, lopinn víða
of langt teygður. — Þrátt fyrir
galla sína, sem allir eru tals-
vert algengir hjá ungum höf-
Soyjabaunir til
Bretfands
LONDON — 11. júlí: — Það
var tilkyrmt í dag, aíS fyrsti
skipsfarmurinn af soyabaunum
til manneldis kæmi til Bret-
lands frá Austur Afríku síðari
hlusta þessa mánaðar. Breska
stjómin hefur haft á prjónún-
um mikla nýrækt í AfVíku og
er þetta fyrsti árangurinu af því
Straohey         matvælaráðherra
Breta var nýlega á ferð : Aust-
ur Afriku og komst hann að
raun um, að vippskeran var ekki
kennslubækur, þótt lærðar sjeu
utanað.                                         iundum, er bókin athyglisverð,
Annað bindið var að vísu gott | fyrir ýmsra hluta sakir. Þó verð
en stóð þó að baki því fyrsta. ur Elías nú að fara að taka fast-
í þriðja bindinu kynnist les- ' ar á og gerast strangari við sjálf
andinn Frans sem fulltiða an sig. Hann getur nefnilega
manni. — Heimsstyrjöldin er orðið skáld. En það kostar klof
hafin og Bruis kennari lendir í að riða röftum.
sömu herdeild og Frans.            I     „Dymbilvaka",   eftir  Hannes
Þvi er ekki að leyna. að enda . Sigfússon, hefði getað orðið
þótt „Mannraunir" sjeu góð bók talsvert betri bók, ef höfundur-
þá er hún einhvernvegin slitin inn væri kröfuharðari við sjálf-
úr sambandi við fyrri bindin og ' an sig. í staðinn fyrir átök, fer
nærri    eins    miil og áa-tlanir
inlegum    gunnfána,   hennenn, 'höfðu verið gerðar um.
..Úr   blöðum    Lf.iifeyjar
Valdimarsdóttur". Ó\öf
Nordal bjó til prentunar.
Menningar- og minning-
arsjóður kvenna. Teikn-
ingar eftir Nínu Tryggva
dórtur.                               Irotta. Mannlýsingin er of grunn
BÓKþessiér látlausog viðkunn °g einföld. þennan mann hefur
anleg og var vel til fundið að,skáldið ekki Þekkt til hiýtar
gefa hana út. Formáh frú Nor- ' °g lesandinn hrífst ekki af hon-
dal er ágætlega saminn, en í um- Hann er orðinn of full-
honumerskýrt frá æfi og störf- jkominn; línan frá hinni gení-
um Laufeyjar Valdimarsdóttur. l.ölu lýsingu á drengnum er brot-
Þá eru nokkur ljóðmæli, þar á in og menguð.
meðal kvæðið: Reynirinn, sem I En frásögnin af orustunni er
er    fallegt    og    sjerkennilegt, ' aftur  á  móti   svo  góð,   að  jeg
hverju góðskáldi sæmandi. Því ^minnist ekki að hafa lesið aðra j skáldgáfu og hugarflug. Tileink
næst   eru   „Greínar   um   ýmis
lesandinn á skrambi bágt með hann á hundavaði yfir erfiðleik
að trúa því að þetta sje sami ana. En bull og kjaftæði verður
Frans og þau fjalla um, Frans  ekki  að list, þótt það sje  sett
fram í súrrealistísku formi
Þetta er fyrsta bók Hannesar.
Áður hafa sjest eftir hann smá-
sögur, frumlegar og eftirtektar,-
verðar. Hann er gáfað skáldefni
og getur án efa, gert eitthvað
betra en þessa súrrealistisku
leirsúpu. Og ekki skal því neit-
að, að „Dymbilvaka" ber dá-
.lítinn   vott   um   sjerkennilega
efni" og eru ferðaminningarn-
ar þar bestar. Þrjár þýddar sög-
betri. Þar er skáldið í essinu
sínu og þar kannast maður aft-
ur við snillinginn úr fyrsta
ur eru i bókinni; auk þessa bindi. — Öll er bókin spenn-
nokkrar greinar um fjelagsmál i andi og góð vinnubrögð á öllu,
og ein grein á dönsku, um ís- — nema aðalpersónunni, sjálf-
land.                               "ÍTSII um Frans.
unin er góður, gamaldags skáld
skapur:
„Með gullinni skyttu,
og  glitrandi þræði
óf sumarið nafn þitt
í söknuð minn".
Frh. á bls. 12.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16