8 MORGUNBLAÐIÐ Miðvikudagur 8. apríl 1953. 4:s> Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavfk. Framkv.stj.: Sigfús Jónsson. Ritstjóri: Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.) Lesbók: Árni Óla, sími 304i Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson. Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla: Austurstræti 8. — Sími 1600. skriftargjald kr. 20.00 á mánuði, innanlands. í lausasölu 1 krónu eintakið. Ifvað er ú gerast í Moskvu? ; í HEIMSFRÉTTUNUM hefur ver, ið komizt þannig að orði um at- burði þá, sem verið hafa að ger-' ast í Moskvu undanfarið, að þeim -Kiætti líkja við þögla kvikmynd án skýringa. Heimurinn hefur , hlustað á tíðindin af þessum at- burðum án þess að fá skýringar á því, sem raunverulega liggur ¦, að baki þeim. En af yfírlýsingu Sovétstjórn- arinnar sjálfrar um sýknu hinna i rússnesku lækna, sem fyrir skömmu voru ákærðir um eitur- morð og viðleitni til þess að ráða æðstu valdamenn landsins af dög : um koma þrjár staðreyndir í ljós. í henni felst viðurkenning á þessu: , í fyrsta lagi, að sovétskipu- lagið hafi gerzt sekt um yfir- sjón, sem hefði getað leitt til dauðadóms yfir hinum á- kærðu Iæknum. í öðru lagi að rússneska log- reglan noti pyndingartæki til þess að knýja fram játningar sakborninga. | í þriðja lagi, að í stjórnar- tíð hins „mikla" skurðgoðs kommúnista, Stalins, haf i verið beitt ofbeldi og réttar- kúgun. Þessi viðurkenning hinna kommúnísku valdhafa er svo stórkostleg og í slíku ósam- ræmi við fyrri staðhaefingar kommúnista, að engu er líkara en að bylting sé að gerast inn- an flokks þeirra. Eins og kunnugt er hefur því verið haldið fram í lýðfrjálsum löndum, að óhugsandi væri ann- að en að „játningar" ýmsra þeirra leiðtoga rússneska komm- únistaflokksins, sem orðið hafa fyrir barði „hreinsananna", væru knúðar fram með pyndingum eða einhverjum óþekktum aðferðum gagnvart sakborningunum. Vald- hafarnir i Moskvu hafa að sjálf- sögðu harðneitað því og leiguþý þeírra á íslandi og annars staðar hafa tekið í sama streng. „Þjóð- viljinn" hefur t.d. aldrei látið á sér standa að um útmála glæpi þeirra, sem Sovétstjórnin hefur knúð til, að játa á sig hin hroða- legustu afbrot gagnvart henni og ;hinu kommúníska skipulagi. — Þannig átu öll kommúnistablöð íheimsins upp frásögn Pravda og annarra málgagna Moskvu- stjcrnarinnar um glæpi rúss- nesku læknanna, sem handteknir voru fyrir um það bii þremur mánuðum. Kn nú kemur hin nýja stjórn Malenkovs og lýsir því hiklaust yfir, að þessir menn, sem áður vorn kallaðir „kvik- indi í mannsmynd" séu sak- lausir og að þeir hafi veríð neyddir til bess, með aðferð- um, sem ekki séu í samræmi við stjórnarskrá Sovétríkj- anna, að játa á sig glæpi, sem þeir aldrei hafi framið. Hvað hefur eiginlega gerzt? Er Malenkovstjórnin komin í stríð við Stalin nokkrum vikum eftir að hann var lagður til hinztu hvíldar við hlið Lenins á Rauða torgi? nt -i ^es*- er ennþá á huldu um or- «, sakir þessarar stórfelldu kúvend- ingar í rússneskum stjórnmálum. , ,TOjEn sú skoðun hlýtur að hafa , | ;, piikinn rétt á sér, að frumorsök I ,,hennar sé su, að hin kommún- íska harðstjórn hafi að einhverju leyti kiknað undir áfellisdómi E<L^<^ð( x^B cr>^j> c_^s c ) j UR DAGLEGA LIFINU ] almenningsálitsins í sínu eigin landi. Hún hafi beinlinis ekki þorað að halda áfram á sömu braut réttarmorða, ofbeldis og harðýðgi, sem Stalinstjórnin fet- aði.Við uppreisn hafi legið í Rúss- landi er hið aldna skurðgoð féll af stalli sínum. Önnur ástæðan kann að vera sú, að leiðtogar rússneska komm- únistaflokksins hafi gert sér þá staðreynd ljósa, að stefna þeirra er gersamlega að svipta komm- únistaflokka allra lýðfrjálsra landa öllu fylgi. Náðun lækn- anna og viðurkenning pynding- arferðanna, sem knúði fram „játningar" þeirra eigi að skapa þá skoðun, að friður, réttarör- yggi og mannúð sitji nú á valda- stólum í Kreml. Enn má vel vera, að þessir at- burðir séu afleiðing víðtækrar valdastreytu innan rússneska kommúnistaflokksins. Viðurkenn ing ofbeldisaðgerðanna cg réttar- morðanna sé aðeins forleikur að nýrri „hreinsun", sem stefnt sé gegn valdamiklum leiðtogum sjálfs kommúnistaflokksins. Sú skoðun á m.a. rök í þeim ummæl- um Pravda, að „sterkir óvinir" innan sovétskipulagsins bíði tækifæris til þess að eyðileggja það. í ávarpi sínu við likbörur Stalins minnti Malenkov einnig á þetta sama. Þannig bendir allt til þess, að hið kommúníska skipulag sé maðksmogið, seyrt af spillingu og logandi af valda- streytum og óeiningu. Því fer þess vegna víðsfjarri, að náðun hinna 15 lækna sé nokk ur úrsiltasönnun um endurfæð- ingu Kremlmanna. Það sem gerst hefur, er fyrst og fremst það, að hin nýja stjórn hefur viðurkennt glæpi Stalin- stjórnarinnar. En með þvi hefur hún einnig höggvið býsna nærri sjálfri sér. Ennþá er of snemmt að fullyrða nokkuð um, hvort vaxandi samn- ingalipurð kommúnista um fangaskipti og vopnahlé í Kóreu byggist á raunverulegum friðar- vilja. Vissulega væri vel farið ef svo væri. Mannkynið þráír að Kóreustyrjöldinni ljúki og „kalda stríðinu" linni. Enhugsanlegt er, að hin þróttmiklu varnarsamtök hinna vestrænu lýðræðisþjóða haf i, eins og Anthony Eden komst að orði í ræðu um páskana, knúð Rússa til undanhalds og friðvæn- legri framkomu í alþjóðamálum. En atburðirnir í Moskvu hafa lyft móðu leyndarinnar í þessu lokaða einræðislandi, af einum ljótasta þættinum í ] harðstjórnarsögu kommúnism- ans i Rússlandi. Hinír nýju; valdhafar hafa játað hroðaleg afbrot á stjórn hins „mikla" Stalins og þar með á sig sjálfa, þvi allir voru þeir Malenkov, Bería og Molotov meðal valda mestu manna hennar um langt árabil. Þessir menn hafa því ekki þvegið sjálfa sig hreina með viðurkenningu sinni. Hin ir 15 læknar, sem Pravda kall- aði fyrir nokkrum vikum „kvikindi í mannsmynd" fá að lifa enn um skeið. En hvað verður um sjúklinginn, sjálfa rússnesku þjóðina, sem stunið hefur undir oki hinnar komm- únisku harðstjórnar? Þeirri spurningu er ennþá ósvarað. það, svaraði — næstur. á Þegar Malenkov varð illt við I„léttara hjali" í sænsku blaðí einu birtist nýlega eftirfarandi frásögn sem sögð var „komin með Austanvindinum": — Hvílikt ó- mælanlegt tjór hefur ættlanc vort beðið vií fráfall okkao kæra Stalins Vissulega va: hann mest maður verald arsögunnar, sagði Malenkov svo kirkjuhöfi inginn heyrð tiL sj «£ — Víst er um kirkjuhöfðinginn, eftir Jesú Kristi var Stalin það. Alvörusvip brá fyrir á andliti Malenkevs, og hann segir eitt- hvað á þessa leið: — Kristur. Hvað skyJdi hann svo sem hafa gert, sem okkar frábæra landsföður hugkvæmdist ekki að gera? — Kraftaverkin, svaraði þá kirkjuhöfðinginn. Malenkov varð alvarlega þung- ur á brún við þetta tilsvar og segir: — Hvað eru iðnframkvæmdir okkar annað en kraftaverk? — Jú, á sinn máta eru þær það, segir þá kirkjuhöfðinginn. Eftir nokkra þögn bætir hann við: — En gætið að, minn góði Malen- kov, hann reis upp frá dauðum. Nú sló sýnilega felrntri á eftir- manninn. Harín stirðnaði í fram- an og segir: — Hvern eigið þér við? — Krist, að sjálfsögðu, svarar kirk j uhöf ðinginn. Þá varð Malenkov sýnilega rórra við og segir: — Þér gerðuð mér alvarlega illt við. Er hún afkomandi Alberts Xhorvaldsens? MÆLT er að hin ítalska kvik- myndaleikkona Anna Magn- ini, sé afkomandi Alberts Thor- valdsens. A Rómaárum hins mikla lista- manns, hafði hann um skeið ítalska lagskonu, er hét Anna Magnini — Með henni eignaðist hann tvö börn, dreng og stúlku. Dóttirin giftist Fritz Paulsen ofursta. Eiga afkomendur þeirra hjóna heima í Róm, og eftir því sem menn segja, er núverandi kvikmyndaleikkona meðal afkom enda þeirra. Mörgum íslendíngum. mun á-! reiðanlega leika forvitni á að fá að vita hvaða núlifandi íslending-1 ar séu nánustu ættingar hins heimsfræga listamanns, er aldreL leit ættjörð. sína, en bar ætíð hínn mesta hlýhug til lands og þjóð- ar, eins og Jónas Hallgrímsson komst að orði í þakkarkvæði sínu fyrir skírnarfontinn er Thor- valdsen sendi Miklabæjarkirkju í Blönduhlíð og hingað kom í Dómkirkjuna árið 1839. — Þar segir m. a.: Risti smíð þessa í Róm suður Albert Thorvaldsen fyrir árum tólf aettjörð sinni ísalandi gefandi hana af góðum hug. Hinir iðnu ættfræðingar vorir ættu að grafa það upp, hverjir nú lifandi manna á íslandi séu nán- ustu ættmenn séra Þorvaldar á Miklabæ En eigi er um nánari skyldmenni listamannsins að ræða hérlendis. Áhrifamikil kvikmynd í Nýja Bíói NÝJA BÍÓ hafði á annan í pásk um frumsýningu á þýzku kvikmyndinni Vökumenn (Nacht wache). Óhætt er að segja að mynd þessi sé meðal hinna merk- ustu og áhrifamestu, sem hér hafa verið sýndar um langt skeið. Efnið er harmsögulegt, fjallar annars vegar um erfiðleika og hugarstríð fólks, sem orðið hefur fyrir þungu mótlæti og áfóllum af vöidum heimsstyrjaldarifnnar,. hefur glatað trúnni á gildi lífsins og^allrar tilverunrtar, og hins veg- ar.itm styrk og hjálparmátt krisU innar trúar til að standast.hverja eldraun og sigrast á erfiðleikun- um. Efasemdir og trúarvissa skipt- ast á í hugum fóiksins og er þessi innri barátta á listrænan hátt fléttuð inn í atburðarásina. Aðalhlutverkið; ungur kven-- læknir, er- sniidarvel ieikið af Luise Ulrich. Tvö önnur stærstu hlutverkin eru leikin af. Hans Nielsen og René Daltgen, sem einnig sýna ágætan leik. Þetta er ein þeirra kvikmynda, sem enginn ætti að láta hjá líða að sjá. Þetta gerðist í sögutíma í barna skóla í Svíþjóð: Kennslan fjallaði um hina heilögu Birgittu, og sögunni var svro langt komið, að sagt var frá því, að Birgitta ætlaði sér a5 stofna nunnuklaustur í Vadstena, og hafði gert fyrirspurn til páfa um, hvort hún gæti fengið leyfi til stofnunarinnar. — Og hvaða ráðstafanir þuxfti hún annars að gera til þess a5 hún gæíi komiff klaustrinu upp? spurði kennarirm. Lítill snáði varð fyrir svörum. — Hún þurfti að sækja- unœ byggingarleyfi. Eftir kringumstæðunum, vftr þetta svar tekið gott og gilt. í miðdegisveizlu spurði frú ein, borðherra sinn, hvað hann hefði sér að atvinnu. — Ég er forstöiSumaður fyrir fangelsi, sagði hann. < — Hvernig getur maður unnið sig upp í þá stöðu? spyr kon- an. — Byrja menn að vera fang- ar, og hækka þeir svo í tign- inni smátt og smátt? Weluakandi óhrimr: Hvað gert var í páskafríinu. OLK er venjulega ekki í vand- ræðum með umræðuefni fyrstu dagana eftir að stórhátíð er um garð gengin og frídagarnir eru á enda. — Hvert var farið, eða hvað var gert, eru spurning- ar, sem alls staðar kveða við. Sumir hafa heil ósköp að segja, eru fullir af fréttum af öllu því, sem á dagana hefir drifið. aðrir haf dregið sig inn í hýði sitt og notað tímann til að sofa og hafa það náðugt. Og nú eru allir horfn ir til fyrri starfa — með endur- nærða starfslöngun og starfs- orku? — Ef til vill sumir, en flest um held ég nú samt, að beri sam- an um, að það er einstaklega erf- itt að byrja á ný fyrstu dagana á meðan að verið er að koma sér í farveg skyldustarfanna og hvers dagsleikans. Páskadagarnir voru annars ein dæma bjartir og fallegir í ár, enda fannst okkur við eiga fyrir því eftir.allan veðurosfann að und- anförnu. Það var líka skemmti- legt að taka eftir, hve hátíðaskap- ið ljómaði af prúðbúnu fólki, ungu og öldnu, á götum bæjax- ins. Það var „sól úti, sól inni, sól í hjarta, sól í sinni. — Sól, bara sól!" Hneykslaður yfir aprílgabbL MAÐUR nokur, sem gefur sér nafnið „Betur-vakandi" hef- ir skrifað mér bréf ásamt úr- klippu úr Morgunblaðinu af „strætisvagninum fljúgandi" sem birtist í blaðinu hinn 1. apríl og vakið hefir mikla athygli. Fólk átti augsýnilega dálítið erfitt með að átta sig á fyrst í stað, að hér var aðeins um að ræða venjulegt aprílgabb — reyndar dálítið ó- venjulegt, þegar allt kom til alls. Það kom lyftingur í Akurnes- inga við tilhugsunina um, að þeir fengju ef til vill að njóta þessa kostuglega farartækis og komast til Reykjavíkur á fáeinum mín- útum. Þeir skyldu svei mér gefa „Eldborginni" langt nef! — Fólk hringdi á ritstjórn blaðsins og: spurði hvenær búast mætti við, að vélin tæki upp áætlunarferðir! Sem sagt — gabbið tókst ágæt- lega. Hver veit? EN bréfritari minn, Betur\Tak- andi, virðist vera mj'ág alvarlega hugsandi maður, ég held næstum því alltof alvarlega — og tekur hann Morgunblaðinu óstinnt upp það ábyrgðarleysi og óvöndun þess að hafa á þennan hátt auðtrúa borgara að gabbL Honum finnst líka afleitt, að blaðið skuli henda önnur eins villa og sú að tala um kl. 10.6Í í staðinn fyrir 11,01! Fallegt for- dæmi að tarna! Mér finnst mjög leitt, Betur- vakandi góður, að þetta tiltæki skuli hafa valdið þér svo mikíu hugarangri. En mér finnst nú samt endilega, að við ættum að reyna að sjá það skemmtilega við hlutina, fremur en að gera sér- gramt í geði yfir því. Og hver veit, nema hugmyndin um ,stræt- isvagninn fljúgandi" verði einn góðan veðurdag að raunveru- leika? Við vitum, að tæknin í flugvélasmíði engu síður en ljós- myndagerð, gengur kraftaverki næst! Hvernig kjarnorku- fræðingar verja tímanum. TRUMAN, fyrrv. forseti Banda- ríkjanna hitti fyrir nokkm síðan að máli einn af hinum þekkt ustu kjarnorkii- fræðingum Ame iku og spurði hann m. a. þess- arar spurningar: — Segið mér — hvernig ver eiginlega kjarn- orkufræðingur- inn tíma sínum? — Það skal ég skýra út fyrir yður, Mr. Tru- man, svaraði vísindamaðurirm. Hann vinnur allan liðlangan dag- inn á tilraunastofunni með fjöld- anum öllum af sprenglærðum sérfræðingum og stöðugt að þvi sama: að gera kjarnsprengjurnar eins skaðlegar og léttskeyttar og mögulegt er. — — Og á nóttunni? — Þá liggur hann á bæn ura, að þeim verði aldrei hleypt af!
Beinir tenglar
