Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						:
Fimmtudagur 30. des. 1954
MORGUISBLAÐIÐ
Tensiratnii milli óstor konunnar cw stnrfs mannsins
Bófc Marie Hamsun, „Regnboginn", et hrífandi lýs'mg á sambúð hennar og híns mikla rithöfundar
í
Bók Marie Hamsun er lýsing
á lífi og sambúð og mætti einna
helzt líkja henni við áhrifamik-
inn sorgarleik. Bókin er hríf-
andi, þar gætir engrar til-
finningasemi. Stundum er
kaldranalegur og jafnvel óhugn-
anlegur blær yfir frásögninni,
stundum er frásögnin viðkvæmn-
isleg og jafnvel sársaukafull, og
einmitt þessvegna samræmist
hún fyllilega efninu. Sagt er, að
hjón lagi sig oft hvort eftir öðru
og líkist hvort öðru mjög að lok-
um. En bók Marie Hamsun er
fyrst og fremst saga tveggja mjög
ólíkra skapgerða, sem þreyta lífs-
skeiðið saman í öllum þess
eldingum og þrumuveðri. En árin
færa jafnvel þau hvort nær öðru
og eins og hún skrifar svo fallega
og viðkvæmnislega í bók sinni,
fetar hún bókmenntalega í fót-
spor síns elskaða óvinar eða síns
óvinveitta elskhuga.
BEGNBOGINN MILLI
LÍFSINS OG DAUBANS
Það er hátt til lofts og vítt til
veggja í frásögninni. Ástarsaga
og hjónabandssaga (seni bæð'i er
og er ekki hið saran), lýsing á
snillingi og hversu dýrkeypt það
er að hafa snilligáfu til að bera
og að lokum: Regnboginn milli
lífsins og dauðans. Æskuárin,
fullorðinsárin og ellin, þegar
dauðinn smám saman sýgur síð-
ustu bleiku lífsdropana úr hinum
deyjandi manni.
Bókin fjallar ekkert um það,
er margir hafa vafalaust velt
fyrir sér og ef til vill þarfnasí
nokkurrar skýringar: Afstöðu
þessa mikla rithöfundar til Hitl-
ers og Quislings, hvernig hann
flæmdist af frjálsum vilja eða
ginntur, inn í svik gegn föður-
landi sinu. Marie Hamsun mun
rita um síðustu 10 æviár Hamsuns
í öðru bindi þessarar bókar. Það
er ekki sennilegt að henni takist
að ráða þá gátu, sem er ekki sú
torráðnasta en áreiðanlega sú
átakanlegasta, er norskt bók-
menntalíf vorra tíma hefir glímt
við. En það skiptir heldur ekki
svo miklu máli. Það, sem hún
ritar um í „Regriboganum" hefði
enginn annar getað bjargað frá
að falla í gleymskunnar djúp. og
henni hefir heppnazt að gefa frá-
sögn sinni mannlegan og persónu-
legan blæ, sem hefur bókina langt
upp fyrir að vera annáll eða
œvisaga og skipar henni í flokk
með   lifandi   bókmenntum.
• • *
„Nei!   Hamingjan  hjálpi   mér,
- FRÍÐLEIKINN SVO LÍTILS VIRÐI?
þeirra, er orsakaðist af ofsalegri,
ósanngjarnri afbrýðisemi hans,
skrifar hún: „Þetta var sá fyrsti
og varð ekki sá síðasti. Ást okkar
var enginn barnaleikur. Stundum
fannst mér við vera krossfest."
Hann var henni sammála.
Hamsun fær áfbrýðisemiskast í
annað sinn og Marie segir við
hann: „Ef þessi afbrýðisemi held-
ur áfram að vera slíkt vandamál
og endurtekur sig sí og æ, verðum
við aldrei samrýmd."
Hamsun flýtir sér að svara:
„Það er ekki til neitt, sem heitir
samrými í ástinni."
til hann skolar rithöfundinum að
heiman. Hann býr í ódýru háa-
loftsherbergi eða á matsöluhúsi
úti á landi. Þá getur hann loks
skrifað í næði. Hann byggir lítið
hús í garðinum sínum, hljóðein-
angrað, langt frá öllu og öllum,
en venjulega rekur starfið hann
út í píslargönguna löngu, kross-
festingu listarinnar, er einna
helzt má líkja við þá krossfest-
ingu, sem ástin er henni. En
undir eins og hann er farinn,
iðrast hann, og bréfin streyma til
hennar, tryllingsleg, innileg og
iðrunarfull, örvæntingin og hatr-
MARIE HAMSUN, ekkja Knuts Hamsun, hefir nýlega gefið
út bók, „Regnbogann", þar sem hún gefur hrífandi lýsingu
af sambúð sinni og hins mikla rithöfundar — bókin er jafn-
framt mikill skerfur til sálfræðilegrar lýsingar hinns skáld-
lega innblásturs og til skilnings á þeirri togstreitu, er skap-
ast milli ástar konunnar og starfs mannsins, einkum þegar
maðurinn er gæddur snilligáfu. Hér á eftir fer ritdómur
dr. phil. Hákon Stangerups, rithöfundar, bókmenntafræð-
ings og gagnrýnanda, er flestum íslendingum er kunnur.
SKYNSEMISPOSTULINN VAR
SJÚKLEGA VIÐKVÆMUR
Þetta var sannleikur, a.m.k.
um rithöfundinn, er var svo sjúk-
lega viðkvæmur og varnarlaus
fyrir miskunnarlausum örvum
sársaukans. Hinn stórkostlegi
Hamsun, maðurinn, skynsemis-
postulinn, er lofsöng hið frum-
stæða líf bændanna, hafði ekki
sterkar taugar.
Sennilega eru allir rithöfund-
ar þannig, en nokkrum tekst þó
að leyna því og lifa venjulegu
hversdagslífi, en glíma við sjálfa
sig aðeins í hug og hjarta. Það
gat Hamsun ekki. Hann er á valdi
innblásturs síns. Þegar innblást-
urinn kallar má ekkert trufla
hann eða ónáða. Leyndardómur
sá, er hann á sameiginlegan með
Jóhannesi V. Jensen: Að lofa at-
hafnalífið og lífið úti í náttúrunni
á kostnað vanagangs menningar-
lífsins og vera jafnframt rithöf-
undur og skáld, lýsir hann sjálfur
svo snilldarlega: ,,Rithöfundar-
starfið fyrirlít ég svo innilega, að
það eina, sem heldur í mér lifinu,
er einhvers konar heilagur andi,
er kemur yfir mitt auma gráa
höfuð öðru hverju."
• • •
Bók þessi er sannarlega mikill
skerfur til skilnings á innblæstri
hins skáldlega anda. Við sjáum
hvað þér eruð snotur!" varð Knut I manninn kveljast undan fargi
Hamsun að orði, er hann í forsal
norska   þjóðleikhússins   rakst   á
ið á fargi starfsfýsnarinnar ná
tökum á honum. Þegar bókinni er
lokið, færist ró yfir hann. Nú
kem ég heim, segir hann glaður
og ánægður, og svo ketnur elsk-
huginn og faðirinn heim og hefir
meðferðis gjafir, skemmtun, birtu
og hamingju — þangað til næsta
bók tekur að brjótast um í hug
hans. Það er ekki að furöa, þó
að hún óski að lokum: At'iems að
það væri engin næsta bók. aöeins
að þetta væri sú síðasta!
Hjalmar Söderberg var sá, sem
ritaði þessi fögru og Vi&Ufle&u
orð: „Ást konunnar og slarf
mannsins eru óvínir'frá upphafi."
Þetta er enn sannara um rithðf-
undinn og þann sem liann ann.
Þegar hann loksins sleppir hend-
inni   af   ritstörfunum   og   hðfir
ekkert, sem mirmir hana á sam-
líf þeirra, engar fyrirmyndir.
Heimur sá, er hann lýsir verður
til og skýrist í hinum víðfeðma
geim hugar hans og hjarta.
En hvers virði er hún honum
þé?
Hann ritar í einum af smum
fyrstu hrífandi bréfum: „Þú get-
ur gert mig að konungi." Eftir
margra ára reynslu ritar hún um
þessi orð hans: „Það var í rit-
höfundastöríunum, er hann oft
talaði um með fyrirlitningu — en
nefndi samt í sömu andránni
þann heilaga anda innb'.ástursins,
er yfir hann kæmi — er hann
fann þá djúpu gleði, -sem hægt er
að nefna hamingju. En ást mín
heyrði h'ka til því andrúmslofíi,
er hann varð að lifa í til að vera
raunverulega hamingjusarmr-. En
ég skildi, að ekkert gat vegið upp
á móti því, ef starf hans ekki
gekk að óskum. Sú hamingja, er
ég gat veitt honum, var aðeins
meðal, ekki markmið. En var.það
bá eitthvað annað, sem hann
sjálfur hafði sagt? Og "það svo
skáldlega: Að cg gæ'ti gert hann
að konungi."
NÓBELSVERRLAUNIN
Það gengur á mörgu, en átik-
anleg og allt að því skringileg
atvik koma fyrir við og við. Þeg-
ar hún kemur og segir honum,
að hann hafi fengið 'oókmennta-
verðlaun Nóbels dynur yfir höfuð
hennar þrumuræða um þann
haiður, sam veittur sé hinum
öidnu: „Ileiðurinn katmir íeitur
og hsimskulegur til hins gamlp
manns, til ollinnar. hins Ijótasta,
óþarfasta og hræðilegasta af öílu,
sem er verra en'djaiði.m!" Hann
læíur samt til leiðast ej fara til
Stokkhólms, og hún ú að fá nýj-
an dýran kjól. Hann er oi' íleginn
í hálsinn, segir Hamsin ösku-
vondur, hún verður að kaupa
svart tjull og festa það í hálsmál-
ið á þessum fallega kjól. Nóbels-
verðlaunaliöfundurinn      hjálpar
unga leikkonu, sem átti að leika
hlutverk í einu af leikritum hans.
Hún var 26 ára gömul þá og hann
49. Hún hafði enn ekki getið sér
neinnar frægðar, sem leikkona,
en hann var þegar frægur rithöf-
hans en jafnframt hrífast af hon-
um. Hugmyndirnar sækja að hon-
um, hann verður að skrifa bæk-
urnar, hann muldrar undarleg
nöfn, kallar hana Rósu í staðinn
fyrir Marie, er ýmist innilega kát-
ur eða næstum illgirnislega önug-
ur og jafnvel auðvirðilega smá-
undur. Unga konan svaraði í fáti,  munasamur. Meðan hann situr við
að rithöfundurinn hefði fyrir-
mannlegan hliðarsvip". Hann
varð ástfanginn af henni við
fyrstu sýn og sleppti henni
ekki úr augsýn eftir þetta. Hann
færði henni vín og blóm, bauð
henni út með vinum sínum úr
heimi bókmenntanna og ját-
aði henni ofsalega ást sína eftir
fáeina daga. Þetta var hamingjan
sjálf holdi klædd — en það sýndi
sig fljótt að hamingjan var engin
ládeyða, sambandið á milli þeirra
rofnaði aldrei, innileiki þess varð
veittist, en það gekk á ýmsu, eld-
heitri ást og ofsafengnum deilum.
KROSSFESTING
ÁSTARINNAR
Bréfum hans rignir yfir hana
og í bókinni úir og grúir af hin-
um dásamlegu bréfum hans,
ýmist eru það eldheitar ástar-
játningar eða þrumuræður. Eftir
ritstörf, má ekki tala við hann.
ekkert hljóð má trufla hann, og
þegar hann skyndilega vaknar
upp frá vinnu sinni, á hún að
vera í sama hugarástandi og þeg-
ar hann hvaff henni inn í skáld-
heiminn. E£ hún er það ekki rign-
ir ásökunum yfir hana, ef renni-
gluggatjöldin hanga skakkt, er
hún óttaleg subba, ef hana lang-
ar í nýjan kjól eftir átta ár, hgg-
ur við að hún geri hann gjald-
þrota. Ef hún ekki hlifir honum
við vandamálum hversdagslífs-
ins, lætur hann óspart óbeit sína
í ljós, ef hún ekki lætur hann
taka þátt í þeim, er hún ráðrík
og drottnunargjörn. Þannig er
það, þegar hann er að byrja á
nýrri bók.
KROSSFESTING
LISTARINNAR
Órói    hugans    vex
ems    og
íyrsta mikla áreksturinn á milli catnsfall   í   Ieysingum,   þangað
"tíma til að fara í gönguferð með
Marie, verður hún að sætta sig
við, að hann.gleymi henni, muldri
sundurlaus orð og grípi hvað eftir
annað til vasabókarinnar til að
skrit'a niður hugdettur slnar. Allt
i einu rennur upp fyrir honum
nærvera hennar og hann beinir
athygli sinni áskertri að henni.
ENGAR íFXRIRMYNDIR
Hún   lýsir   af   rnikil:i   næmni,
hversu   íullkomleaa   aðareindiv
¦\                               .     . .     *~.                     ^,
eru með hpnum heimur raun-.
veruleik3ns og heirnur hugar-
iiugsins. Nýjar bækur hans les
hún alltaf full undrunar. Þor er ,
henni sjálfur að festa það! í
Stokkhólmi kynnist hún honum
í fyrsta skipti sem ræðumanni og
samkvæmismanni. Eftir hina
miklu veizlu í tiie'ni af afnend-
ingu verðlaunanna. fer hann á
rall með Albert Engström og
ksmur mjög kátur heim að álið-
i,m nótíu. Næsta ¦morgu'.i vaknar
hann i rúmi -s-'tiu í <íuiíum sam-
kvæmisklreðnaði. iriói og hv tt, en
bindislaus: — íjjúfasta; ha.i É'g
legið hér alla nóttina bindislaus?
verður Hamslin að orði.
Bók Marie ¦Hanisnn wn ást
konunnar og starf niannsins. um
þetta mikla og erfiða hkitverk, I
að vera gift snillingi, lýkur með
dauða Hamsuns þriðjudaginn 19.
febr., 1952. Hún ætlaði að lyfta,
höfði hans af koddanum, en hann^
sagði: „Gerðu þetta ekki, Marie/
nú dey ég." Þessi urðu hans síð-':
ustu orð, hann svaf í tvo sólar-i
hringa og hvarf kyrrlátlega dauð-
anum á vald. „Þá var ferðalang-
urinn kominn á áfangastað", rit-.'
ar   hún   og   lýkur   bókinni   með...
þessum orðum:
„Það var ekki alltaf að vera
þér samstiga, ástin mín. Stundum ;
varst þú að biða mín-og stundum
varo ég að bíða þín og stundum
villtumst við hvort frá öðru. En
við fundum alltaf hvort annað að
lokum.
Vertu sæll, Knut minn, og þökfo
fyrir samfylgdiná."
Kakon Stangerup.
Það sem snerkHegad'
ar við Trollki
Miðfjarðarnesi, Langanes-
strönd, 16. des.: —
í MORGUNBLAÐINU frá 13. okt.
s.l. er stutt grein um Tröllkonu-
hlaup, í smágreinaflokki, sem
„Velvakandi" skrifar. Af þvi að
mér fannst kenna ókunnugleika
í þessari frásögn, datt mér í hug
að senda blaðinu nánari lýsingu
á þessum stað, sem er einkenni- .
legur. Það, sem mér þykir merki-
legast við Trollkonuhlaup, er
ek'ki sagan um skessurnar þó hún
sé góð og gild, heldur staSurinn
sjálfur. í bláðinu segir: „Þar rann
Sandá milli tveggja kletta, sem
eru hver á móti öðrum og þar er
áin örmjó." — Þetta efu ekki
venjulegir klettar, heldur trölls-
legir grjótgarðar líkt og hlaðnir
væru, sem ganga fram úr bökk-
unUm báðummegin árinnar og
lítur út fyrir að þeir hafi ein-
hvern tima náð saman og verið
heill veggur eða steinbogi yfir
ána.   Það,   sem   sézt   af   þessum
eggjum, sem er tötuvert, einkum
annarsvegar við ána, virðist sins
¦g slétt kiofið og sem næst eða
.iveg lóðrétt báðar hliðar, þó
íIutíu vera einhver missmiði á
annari hliðinni á öðrum bessum
veggjarparti, eftir því, sem ná-
.curmugur maður heíir sagt mér,
;em ég var að spyrja um þetta,
sagði hann líka niðri í vatninu f
inni sæist fyrir veggnum og er
hann sennilega heill undir Vflthr
inu, en þarna er mikill síraumur
cg æðimikið vatn í ánni. Mos-
fellskvísl, sem nefnd er í blaðinu,
rennur í Sandá litlu utaren hefir
engin áhrif á útlit Tröllkonu-
hlaupsins. Það eru um 40 ár síti-
an ég var kunnugur þarna, en
hefi spurt kunnuga menn til að
víta fyrir víst að ég myndi rétt og
ber frásögn þeirra saman við"
þetta, sem ég hefi skrifað. Væri;'
Tröllkonuhlaup nærri alfaravegi, ¦
borgaði sig fyrir ferðamenn að
sjá staðinn. Ea svo er nú ekkí.'
Ég sendi þessa lýsingu á staðn- '
um, sem gæti verið nákvæmari '
ef staðurinn væri skoðaðuf, '
vegna þess að ég býst við' að „V'el :
vakandi". hver sem hann er, hafi'"
ekki vitað snnað merkilegt við '
Trollkonuhlaup . en söguna tim
skessurnar.                                     ' n
Vinsamlegast,                : a
Tryggvi Hjartarsori.
Við  miðbæinn   í  Hafnarfirði, '
verðttr til  leigu  14.  maí
2ja herb. íbúð
Tilboð, er greini  fyrirfram- .[
, greiðslu,  fjölskykhistærð og\
aivinnu,   sendist   afgr.  Mbl. ;
fyrir  4.  jan.,  merkt:   „Tvö
ár — 352".
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16