Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 101. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Laugardagur 5. maí 1950
MORGVNBLAÐIÐ
C
Hornsteinn Skálkottskirkju íagbur
á kirkjukátíðinni mikiu 2. júlí
Danir og Svíar gefa stórgjafir - Skál-
holtsnefnd á fundi með blaðamönnum
AHINNI veglegu Skálholtshátíð
hinn 2. júlí næstkomandi
verður lagður hornsteinn nýju
dómkirkjunnar í Skálholti, en þá
verður lokið við að steypa grunn
kirkjunnar. Hún mun rísa af
grunni á þeim sama staS og Skál-
holtskirkjur stóou forðum og
verður kirkjuhátíðinni hringt inn
með kirkjuklukkum, sem Svíar
tnunu gefa og gert er ráð fyrir,
að komnar verði upp í klukkna-
port fyrir hátíðisdaginn. — Búist
er við þúsundum gesta á hátíðina.
í gær átti Skálholtsnefnd fund
með blaðamönnum, tii þess að
skýra þeim frá störfum hennar,
en þar voru einnig þeir Hörður
Bjarnason, húsameistari ríkisins,
sem hefur haft með höndum þáð
vandasama stárf að gera teikning
ar allar að hinni nýju kirkju og
öðrum mannvirkjum staðarins,
og skipulagsstjóri ríkisins, Zóp-
honías Páisson, en harm er vara-
formaður Skálholtsnefndar.
Formaður nefndarinnar, Hilm-
ar Stefánsson, bankastjóri, ávarp-
aði blaðamennina í upphaf i
fundarins og gat þess meðal ann-
ars, að endurreisn Skálholtsstað-
ar væri slíkt stórvirki, að ekki
jnætti ætla því of knappan tíma,
því að kirkjan og önnur mann-
virki eiga þar að standa um aldir.
Þessu næst gerði framkvæmda-
stjóri Skálholtsnefndar, próf.
Magnús Már Lárusson, grein fyr-
ir störfum nefndarinnar og
komst hann m.a. svo að orði:
BISKUP EBA
VÍGSLUBISKUP
SKaitioiisneind var skipuð hinn
1. april 1954. Hlutverk hennar
hefir verið að gera tillögur um
endurreisn staðarins og sjá um
framkvæmd þeirra, sem hlutu
sampyKkt stjórnvalda. í starfi
sinu neiur nexndin ætíð haft hlið-
sjon af því, að í framtíðinni gæti
bssivup eða vigsiubiskup sezt að
í Skaiholti, þoit Skáiholt sé nú
prestsetur, samkvæmt gildandi
logum. Nefndinni hefur verið
leyft að reisa ibúðarhús á staðn-
um, sem nu er að verða fokheit
og er þriðjungi stærra en önnur
prestsetur landsins. Alþingi getur
eitt sett þau lög, sem ákveða
hvers konar embættissetur Skál-
holt eigi að vera, sagði próf.
Magnús Már.
1u samræmis við þessa skoðun
sína, að Skálholt eigi að verða
biskupssetur, hefur nefndin
einnig lagt til að á staðnum verði
reist það stór kirkja, að hana
mætti gera að dómkirkju. Og
ætlun nefndarinnar er, að hún
geti verið miðdepill staðarins,
tengt saman nútíma og sögu. Af
þeim ástæðum er kirkjan óþarf-
lega stór miðað við f jölda sóknar-
manna. Kirkjan á að rúma um
250 manns í sæti.
Við staðsetningu mannvirkj-
anna var meðal annars leitað um-
sagnar og ábendingar þjóðminjá-
varðar, skipulagsstjóra og húsa-
meistara.
MENNTASKÓLI?
Nefndinni er það hins vegar
«innig ljóst, að endurreisn Skál-
holts verður að fela í sér meira
•en þetta. Því var leitað til
menntamálaráðherra með bréfi
dags. 21. sept. síðastliðinn, að at-
tiugað væri af hálfu yfirstjórnar
kennslumála, hvort leið fyndist
til að flytja menntaskólann, er
starfar að Laugarvatni, til Skál-
holts. Mál þetta er stórmál. Eigi
er vitað enn, hvort úr flutningi
þeim geti orðið, enda mundi þá
einnig þurfa að koma til kasta
Alþingis.
Meðan nefndin hefur haft þessi
ofangreindu stórmál til athugun-
ar, hafa verið reist fjós, hlaða,
verkfærahús og íbúðarhús bónda,
sem í framtíðinni er ætlað p&
gegna hlutverki ráðsmannshúss.
Ennfremur  hefur  verið   starfað
Ræða Dulles um eflingu A-banda!agsins
¦
Vestrœnar þjá&ir verða
að vera árvakrar og
varðveita styrk sinn
Frjálsum þjóðum stafar mesf hæffa af kommúm-
ismanum, þegar þær felja hæftuna áfstaðna
Á hlaðinu í Skálholti. Þetta er nýja húsið, bústaður biskups eða
vígslubiskups, eftir því sem Alþingi mun ákveða.     Mynd: Ól. K. M.
að girðingu túns og stórfeildri
ræktun og framræslu. 'Svo Skál-
holt mun brátt komast í tölu
stórbýlá þessa lands, að því er
snertir ræktun. Hefur landnáms-
stjóri gert allar áætlanir um
þessa framkvæmd.
Ennfremur heiur ný heimreið
verið lögð og hitaveita verið
undirbúin. Frumáætlun um hana
gerði Gunnar Böðvarsson, verk-
fræðingur, en Sigurður S. Thor-
oddsen gerði heildaráætlun. Að
mörgu leyti er það bagalegt að
vita eigi, hvort úr flutningi
menntaskólans geti orðið innan
10—15 ára, þar sem haganlegast
væri að haga gerð hitaveitunnar
nú samkvæmt væntanlegum þörf
um.
UMFERÐIN VANDAMÁL
Er nefndin á sínum tíma hafði
heildarathugun Skálholtsmála
með höndum sumarið 1954, skor-
aði hún á stjórnvöld að flýta lagn
ingu háspennulínu til Skálholts,
og er það verk nú mjög langt á
veg komið. Ennfremur skoraði
hún á stjórnvöld, að brúin á
Hvítá hjá Iðu væri fullgerð fyrra
hluta sumars 1956 vegna hinnar
miklu umferðar, er vænta má á
Skálholtshátíðinni. Þetta hefur
ekki tekizt og er mjög bagalegt
vegna hátíðarinnar, þar sem um-
ferðarmálin verða þann dag ákaf-
lega örðug, en ógerlegt er að
koma á ákveðnum einstefnu-
akstri. í þriðja lagi var skorað á
stjórnvöld, að byrjað yrði að
leggja nýjan þjóðveg hið bráð-
asta milli brúnna á Hvitá og
Brúará, og að hann lægi neðan
við Skálholt að vestan. Það fer
eftir fjárhagsgetu vegamála-
stjórnarinnar, hvenær vegurinn
verður lagður.
Skálholtsnefnd hefur í starfi
sínu stuðzt við tillögur og ráðlegg
ingar trúnaðarmanna ríkisins svo
sem landnámsstjóra, skipulags-
stjóra, húsameistara, raforku-
málastjóra og þjóðminjavarðar.
Ennfremur má og nefna, að
biskup íslands hefur tekið drjúg-
an þátt í málum þessum.
Til þess að tryggja sem bezt
stórframkvæmdirnar var gerður
samningur við Almenna bygg-
ingafélagið hf.  siðastliðið haust.
Tillitið til hátíðarinnar heimt-
ar, að kirkjugrunnurinn verði til-
búinn fyrir hinn 1. júlí næstkom-
andi og heimreiðin nýja, enda
verði þá lokið tilfærslu á mold
og fyllingarefni í öllum megin-
atriðum. Ennfremur verða gömlu
húsin og kirkjan litla horfin þá,
nema ef til vill íbúðarhúsið, þar
eð þeir mörgu, er vinna nú fyrir
austan, verða að hafa einhverjar
bækistöðvar. Hátíðardaginn ætti
staðurinn að vera búinn að fá á
sig   þann   heildarsvip   í   stórum
dráttum,   er   hann   mun   bera   í
framtíðinni.
Á SAMA STAÐ OG HINAR
Hörður Bjarnason, húsameist-
ari ríkisins, skýrði frá því að
nokkrar breytingar hefði þurft
að gera frá fyrri uppdráttum. —
Upphaflega hefði verið gert ráð
fyrir því, að nýja kirkjan stæði
utan við grunn hinna fornu
krosskirkna. Þvi verður ekki við-
komið. Mun nýja kirkjan, sem
verður líka krosskirkja, þvi rísa
af grunni á sama stað og gömlu
kirkjurnar og verða álíka stór og
Brynjólfskirkja (um 30 metra
löng).
Húsameistarinn kvaðst vilja
leggja á það sérstaka áherzlu, að
er hann hafi tekið að sér þetta
verkefni, hafi hann strax bent á
þá staðreynd, að óhugsandi væri
að ljúka kirkjunni á svo skömm-
um tíma að hún væri risin af
grunni fyrir kirkjuhátíðardaginn
1956. —
GJÖF FRÁ DÖNUM
OG SVÍUM
Danir og Svíar hafa ákveðið
að gefa Skálholtskirkju stórgjaf-
ir. Danir gefa mjög vandað
kirkjuorgel. Er nefnd starfandi í
Danmörku, sem hefur með hönd-
um fjársöfnun í þessu skyni og
eru í þeirri nefnd m.a. kirkju-
málaráðherra Dana, Bodil Koch,
Mogens Múllers málaflutnings-
maður og próf. Mogens Koch við
listaakademíuna i Kaupmarma-
höfn.
Þá hafa Svíar ákveðið að gefa
kirkjuklukkur og vonast þeir til
þess að þær verði komnar svo
tímanlega hingað, að hægt verði
að koma þeim fyrir i klukkna-
porti fyrir Skálholtshátíðina, svo
að hægt verði að hringja hátíðina
inn með þeim.
MINNISMERKI UM
JÓN ARASON
Að lokum gat svo nefndin þess,
að fyrir allmörgum árum hafi
Jónas Jónsson frá Hriflu i þing-
mennskutíð sinni, fengið fram-
gengt á Alþingi að reist skyldi i
Skálholti minnismerki um Jón
Arason og syni hans. Einar Jóns-
son myndhöggvari, hafði gert
lauslega frufndraetti að minnis-
merki þessn en hann féll frá áður
en hann fengi lokið við frum-
drætti sína.
Fjárveitingin er fyrirliggjandi
og minnismerkið mun rísa í
Skálholti, en nær það verður og
hvernig framkvæmdum verður
hagað mun enn óráðið.
Á 16. síðu blaðsins er stutt frétt
um það, að byrjað sé að grafa
fyrir Skálholtskirkju.
í GÆR hófst í París tundur ut-
anríkisráðherra          Atlantshafs-
bandalagsríkjanna — og verður
þessi utanríkisráðherrafundur
einn sá mikilvægasti, sem hald-
inn hefur verið, siðiai Atlants-
hafsbandalagið var slofnað árið
1949. Ræða sú, sem Juhn Foster |
Dulles flutti fyrir tæpum háifum
mánuði, fjallaði um eitt aðal-
málið, sem tekið verður fyrír á
fundinum - - möguleikana á því,
að færa út starfsemi Atiantshafs- '
bandalagsins og láta hana ná inn
á efnahagsleg, þjóðíélagsleg,
stjórnmálaleg og menningarleg
svið. Þessi fundur mun því marka
tímamót í sögu bandalagsins.
í ræðu sinni benti Dulles á,
að mikilsverðir atb'ir-ðir hefðu
gerzt á alþjóðavetTvangi, sem
breyttu viðhorfinu . Vestur-
Evrópu, löndunum fyrir botni
Miiðjarðarhafs, Asiu og Rúss-
landi. Þessir atburðir marka
einnig nýtt tímabil i „kalda
strijðinií" milli einræðisaílanna
og hins frjálsa heims, sagðí ut-
anríkisráðherrann.
i( HÆTTAN VAR AUGLJÓS
Fyrsta skeið „kalda stríðsins"
einkenndist af þvi, að heim-
urinn skiptist í tvær, skýrt af-
markaðar fylkingar. Heimsyfir-
ráðastefna kommúnista á þessum
árum leiddi til þess, að frjálsar
þjóðir skipuðu sér í orofa íylk-
ingu. Þær lögðu ágreíningsmál
sín innbyrðis á hilluna, þar sem
hættan á yfirgangi af hendi kom-
múnista var augljos. Hinar
frjálsu þjóðir höfðu íundið leið
til að stöðva sókn kommúnista
gegn frjálsum þjóðum. En það
var ekki stefna hins frjálsa heims
að takmarka samstari sitt við'
öryggismálin eingöngu, sagði ut-
anríkisráðherrann.
Arftökum Stalíns varð nú Ijóst,
að gamla baráttuaðfeiðin dugði
ekki lengur, og nauðsyn bar til
að taka upp „nýja stotnu" í inn-
anríkis- og utanríkisrrálum. Þeir
eru nú sáttfúsir á svip og tala
mjúkmálir um „friðsamlega sam
tilveru". Það er mikilvægt að
gera sér grein fyrir því, hvað
felst í þessari breyttv. stefnu. •—
Breytingin sýnir, sagð. Dulles, að
eining og styrkur frjálsra þjóða
hefir sýnt sovézkum láðamönn-
um fram á, að gagnslaust var að
halda heimsyfirráðastefnunni til
streitu  — opinberlega.
*MARKMD2) KOMMUNISTA
ER EFTIR  SEM ÁÐUR
SIGUR KOMMUNISMANS
Sovézkir ráðamenn tala mik-
ið og margt um stefnubreyt-
inguna. Engu að síður leggja
þeir eftir sem áður höfuð-
áherzlu á eflingu hers síns og
vopnaframleiðslu — einkum fram
leiðslu kjarnorkuvopno. Austur
Evrópuríkin eru enn imdir jám-
hæl kommúnista. í Aslu og tönd-
unum fyrir botni Mtðjarðarhafs
eru kommúnistar boðberar hat-
urs og æsinga. Þó að miverandi
sovézkir ráðamenn hafi viður-
kennt réttarmorð þau, er framin
voru á Stalíntímabilinu, hafa
þeir ekki viðurkennt, að Stalín
hafi farið mcð lygi, ei hann lýsti
því yfir, að Suður-Kóría hafi
átt upptökin í Kóreustyrjöldmni
og að herjar SÞ hefðu í þeirri
viðureign beitt sv Klahernaði
gegn kínverzkum kon múnistum,
sagði Dulles
Krjúsjeff sagði í de&embermán.
uði sl.: „Við höfum aldrei og
munum aldrei afneita hugsjón-
um okkar, baráttunni fyrir pigri
kommúnismans." Það væri glap-
ræði, ef frjálsar þjóðir álitu sig
hafa efni á því, að sofa á vex'ð^
inum    og  gerast sundurbykkar,
svo  lengi    sem  sigur  kommún-
ismans  er     markmið    sovézkra'-
1*4 temanna   og   þeir   steífna   tí(p
því   marki   með   auknmgu   bícrs'-
síns og undirróðursstwfsemi i;im'
heim   allan,   sagði   utanrikisráð-
herrann.
it TÍMABÆR AÐVÖRUN
Dulles ítrekaði þá aðvör^m bí«%'
að   hættan,   sem   hinum   írjálsa1
heimi   stafar   af   kommúnisman-
um,   er   mest,   þegar   þær  telja1
hættuna afstaðna. „Aldrei hefur
sú aðvörun verið tímabærari en'
nú i dag."
Benti Dulles á, að ótti sá, er
greip hinn frjálsa hcim, þegar
kommúniskir skæruhðar sóttii'
inn í Grikkland, Tékkóslóvakía
var leidd undir hið kommán-
iska ok, einangra áttj Berlin og
kommúnistar réðust imi í Kóreu,;
er nú að fjara út.
• • •
Einmitt þess verður cnn erfíð-
ara að viðhalda einmgu vest-
rænna þjóða. Óttinn gerir það að
verkum, að þjóðir fylkja sér ssm
an og leita trausts og halds í
samstarfi. Sovézkir ráðamenn og
flugumenn þeirra eru ekki ems
ógnþrungnir í „nýi-i gerfinu".
Þess vegna geta þeir gert enn
meiri usla. Ýmsir aðilar eru
þeirrar skoðunar, að nú sé mirmi
þörf á samstöðu um óryggismál-
in en fyrir fimm árum, þegar
vopnuð árás virtist yfirvofandi,
Nú hefur orðið breyting á,-
en eftir sem áður verða vest-
rænar þjóðir að vera árvakar og
verða að varðveita styrk sinn,
þar sem Sovétríkin eru hernað-
arlega mjög sterk, og stefna
þeirra skipast eins skjótt og veð-
ur í lofti.
•  VESTRÆNAR  ÞJOÐIR
VERDA AÐ EFLA
SAMSTÖÐU SÍNA
Hinn frjálsi heimur verður að
efla einingu sína og þrótt aieð
því að leggja meiri áherzlu á
aukna samstöðu um sín málefni
— ekki aðeins samstöðu gegn
kommúnismanum. „Við skulúm
hylla hugsjón frelsisins með því
að sýna, hverju sú hugsjón get-
ur áorkað," sagði utanrikisráð-
herrann.
Atlantshafsbandalagið er með-
al þeirra alþjóða stofnana, sem
veitir vestrænum þjóðum mikla
möguleika á að efla slíka fram-
þróun. Upphaflega var höfuð-
markmið bandalagsin=, samstarí
vestrænna þjóða um öryggismát
sín, og sá þáttur verður einnig
framvegis megintilgangur banda-
lagsins. En aðildarríkm eiga svo
margt sameiginlegt, að þau ættu
að geta aðhafst meira í samein-
ingu, sagði Dulles.
• • •
Eins og utanríkisráðherrann
benti á í ræðu sinni er þessi
hugmynd engan veginn ný, hún
er eins gömul og Atlantshafs-
bandalagið sjálft, og forráða-
menn ýmissa aðildarríkjanna
hafa þegar drepið á þetta mál á
ráðstefnum bandalagsins — m.a,
þeirra, sem fyrstir urðu til þess,
má telja norska utanríkisráðherr-
ann Halvard Lange og kanadiska
utamíkisráðherrann Lester Pear-
son. Á fundi Atlantshafsráðsins í
Paris i desembermánuði s.l. var
skipuð nefnd í þessu augnamið.i.
•   2. GREIN ATLANTSHAFS-
SÁTTaiÁLANS
Höfuðmarkmið    bandalagsins
var — og er — samstarf Nqrð-
ur-Atlantshafsríkjanna urri vai-n-
Framh. af bls. 12
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16