Fimmtudagur 12. marz 1959 MORGUNBLAÐIÐ 11 a u m o r b u m s a g t „Skinhelgin er stret til oð sýnast betri en maður er" Þattur úr bókinni ,f kompaníi við allífib" ÞÓRBERGUR Þórðarson rit- höfundur er sjötugur í dag. í tilefni af því hefur Helgafell gefið út bókina „í kompaníi við allífið" — samtöl, sem Matthías Johannessen blaða- maður hefur átt við Þórberg um flest milli himins og jarð- ar. Bókin kom út í dag. Hún er röskar 250 blaðsíður að stærð. Þessi stutti þáttur, sem hér fer á eftir, er úr einum kafla bókarinnar. Matthías hefur skrifað hana eins og dagbók og mun þetta samtal hafa átt sér stað „Annan jóladag. Klukkan 5.30—7.33", eins og í bókinni segir. Þátturinn er svohljóðandi: — Þú gefur nákvsem fyrirmæli um greftrun þína í Eddu. Hef- urðu hugsað þér nokkrar breyt- ingar á því? — Já, ég ætla að láta jarðsetja mig leynilega. Ég er hræddur um, að það yrði svo mikið grátið við útförina og það gerði mér erfitt. Annars hef ég engar á- hyggjur af mínum kropp, eftir að ég er farinn úr honum fyrir fullt og allt. — Væri þér sama, þó honum yrði holað niður milli íhalds- manns og krata? — Þá mundi ég reyna að dema- terialisera skrokk minn í gröf- inni, og líka, ef hann lægi á milli íhaldsmanns og framsóknar- manns. En ég mundi ekki reyna að leysa hann upp, þó ég væri settur á milli sósíalista og íhalds- manns. Bezt þætti mér samt að vita af honum milli tveggja sósíal ista, sem ekki biluðu í Ungó. — Þú segir líka í Eddu, að þér yrði sama, þó að þú yrðir settur á Þingvöll. — Segi ég það? Nei, ég held mér yrði illa við, ef ég yrði sett- ur á Þingvöll. Þá færu kannski einhverjir að leggja þangað leið- ir sínar og gráta á gröf minni. Það yrði huggulegt! Ég er viss um, að það mundi hafa ákaflega slæm áhrif á mig. Bezt er að hvíla, þar sem enginn -veit af manni. Þeir hafa apað þetta eftir úreltum og forpokuðum höfðingja dýrkunum í útlöndum. Það hefur ekki verið mikill lífsfílósóf, sem fékk þessa Þingvallagrafreiti á heilann. — Það var Jónas frá Hriflu, ég hélt þú vissir það. — Var það Jónas, nú. Það hlaut að vera. — Fyndist bér ekki mátulegt á hann að setja hann sjálfan á Þing völl? ¦ — Ég skipti mér ekkert af því. Þetta er allt svo heimskulegt hé- gómamál, að ég nenni ekki að leiða hugann að því. Ég bað um Ofvitann. Þórberg- ur tók upp bókaskrána og leitaði í henni. Ég sagði: — Eru inni- skórnir þínir ekki of stórir? Hann svaraði: — Jú. En það er betra að vera í of stórum skóm en of litlum. Það kemst meira loft að löppunum á manni. Svo j leit hann upp og bætti við: — Of- vitinn, jú, fyrsta skáp, fimmtu hillu. Svo rétti hann mér fyrra bindi Ofvitans. Bonvolu! Ég fletti upp í því og sagði: — Þú segir hér á 24. blaðsíðu: Mann- orðið er pípuhattur skinhelginn- ar. Hefurðu nokkru við það að bæta? — Skinhelgin er stref til að liggur bak við þetta dálítil löng- un til fullkomnunar, maðurinn er farinn að skammast sín fyrir sjálfan sig, en veikleiki holdsins er á hinn bóginn svo mikill, að úr verður hálfógeðsleg persónu- klofning. — Manstu dæmi þess, að þú hafir verið haldinn slíkri per- sónuklofning? — Já, þegar ég gerði hitt með kvenmanninum í kirkjugarðinum og kom með heiðarlegt og ráð- vant andlit heim á Skólavörðu- stíg fram fyrir elskuna mína eft- ir athöfnina. Svo bætti ég fyrir hræsni mína með því að segja frá þessu á prenti og gera úr því bezta kaflann í Ofvitanum. Þú sérð af þessu, að ég er ekki alveg blindur fyrir því, hvenær ég hef hræsnað. Við þurfum ekki að eyða að því fleiri orðum. Ég hræsnaði líka í því að horfa þann- ig á elskuna mína, að það vekti ekki athygli í húsinu, jafnvel ekki hjá henni sjálfri. En ein- hvern veginn uppgötvaði fólkið, að ég væri skotinn í henni. Ég reyndi samt að horfa á hana eins og annað fólk, en það má vera, að aðrir hafi séð, að mér hafi stund um skjátlazt í því. — Þú hefur kannski litið of mikið á einhvern ákveðinn líkams hluta, augun eða fæturna? — Ég leit eiginlega aldrei á neitt á henni nema augun og hendurnar. Það var ekki hægt að líta á líkama kvenfólks í peysu- fötum. Hann hafði ekkert form og enga fætur. Seinna fór hún í danska dragt og þá heyrði ég, að hún hefði tekið sig vel út. Ég sá hana ekki svo klædda, nema nokkrum sinnum hinumegin á götu, og einu sinni mætti ég henni í húsdyrum, þegar ég var að koma út frá Martin Larsen. — Þetta hefur verið 100% and- leg ást? — Jú, þetta var andleg ást, með ofurlitlum hxistingi af holdleg- um tilhneigingum út í. Við skul- um segja eins og 5%. ef á þarf : ð halda. Og sjálfstæðis- þrá íslendingsins snýst ekki um það eitt að fá staðið upp í hárinu á Bretum, Rússum og Bandaríkja- mönnum. Við heimtum líka að halda tryggilega hlut okkar hver er að reyna að skrifa um, er enn rakinn Stalínisti, að hann trúir á drauga og það er vitað með vissu að hann þekkir ekki á pen- ingaseðla. Jú, hann veit þetta allt. Það er nú orðið mjög langt síð- an að ég missti trúna á það að hið þráða bræðralag mannanna yrði nokkurn tíma reist á grunni eftir Mar::istískri teikningu, frem ur en t. d. á kenningum Krists og Buddha. Samt munum við flest okkar dá jafnréttishugsjónir Karls Marx og á margan hátt vinna í anda hans að útrýmingu hungurs, ofbeldis og stríðsæsinga. Sjálfstæðismaðurinn, sem þessar línur skrifar hefir t. d. lært meira Mmæliskveiija frá Ragnari Jónssyni Á ÖLLU íslandi eru ekki fleiri hræður samtals, en víða annars staðar búa við eina götu. f mörg- um verksmiðjum í hinum litlu löndunum, hvað þá stóru borgun- um, vinnur álíka margt fólk í einni verksmiðju, og það sem byggir allt ísland. Það er því ekki tiltökumál, þó ýmsir útlendingar, sem hér koma.spyrji með nokk- urri undrun í svipnum: Hvern- ig verður það skýrt fyrir okkur að þessi fámenni hópur fær risið undir svo gríðarlegri þjóðfélags- byggingu. Og við sem fyrir svör- um verðum, segjum án þess að blikna: íslendingar eru svo dug- legt fólk, og af því að þeir hafa aldrei getað verið undir aðra fyrir öðrum. Þess vegna er oft dálítið róstusamt á hinum póli- tíska vettvangi á íslandi, þó þjóð in beri ekki vopn og enginn sé herskyldur að lögum. Nú vaknar ný spurning. Hvers vegna eru íslendingar svona dug- legir og hvað gefur þeim þrek og kjark til að rífa kjaft við stórveldin. Er það af því að þeir eiga svo dugmikla sjómenn, skip- stjóra, sem þekkja löndin neðan. sjávar eins og bóndinn garðinn sinn, og sigla beint inn í fisk- torfurnar éins hiklaust og bónd- inn gengur að kúnni sinni í tún- inu. Jú, þessir menn hafa fært okkur mikinn auð. Eru það bænd urnir, sem framleiða handa okkur mikinn hluta þess, sem við lát- um í okkur og á. Jú, vissulega er þeirri hlutur líka stór. Er þetta að þakka iðnrekendunum, verka mönnunum og kaupsýslumönnun- um, sem breyta afurðum lands og sjávar í enn verðmætari varning og koma honum á markað um víða veröld. Ekki er þeirra hlutur I minni. En mundi samanlagt átak þessarra einstaklinga nægja til þess að standa undir hinnj risa vöxnu — allt of risavöxnu gefnir, hafa verið tilneyddir að j yfirbyggingu? Nei, þrátt fyrir leggja harðara að sér en aðrar þjóðir. En sannleikurinn mun nú samt vera sá, að undir niðri ger- um við okkur Ijóst, að hinn mikli dugnaður okkar hrekkur-því að- eins til að halda hinni kjölstuttu þjóðarskútu á floti, að hvert hand tak okkar komi til skila, og að við köstum ekki hinum takmark- aða afrakstri okkar litla þjóðar- bús á glæ. Það er mikill vandi sem þeirri vegsemd fylgir að vera aldrei undir aðra gefinn, geta haldið hlut sínum fyrir ölluro, sagt öll- sýnast betri en maður er. En það i um meiningu sína umbúðalaust, * ekki að afmælisbarnið, sem hann af Stalínistanum Þórbergi Þórðar syni en flestum mönnum öðrum um það, hvernig útrýma skuli ofbeldi og heimsku í heiminum. Við tveir erum ekki ákaflega fjarri hvor öðrum um skoðanir í grundvallaratriðum. Óskir okk- ar beggja til handa vinum okkar hérna megin eru áreiðanlega mjög á eina lund, þó okkur greini á um aðferðir. Ég trúi því t. d. enn að Bréf til Láru og Al- þýðubók H. K. Laxness hafi á sínum tíma haft meiri áhrif á efnahag landsmanna en fyrstl togarinn og plógurinn. Við stönd- um i mikilli skuld við þá sem keyptu hingað fyrsta togarann, en ekki síður hina, sem báru fram kröfuna um tiu nýja og fylgdu henni eftir af sömu of- stæki og bjartsýni. Það er hverju orð' sannara að Þórbergur Þórðarson trúir á drauga. En hversvegna skyldi maður, sem lifað hefir í sjötíu ár, og kynni innan nokkurra ára- tuga að óska að flytjast héðan, ekki eyða nokkrum stundum af lífi sínu nú til þess að skyggnast til vegar inn í þá framtíð, sem okkar bíður. Og væri það ekki bein svik við þau orð skáldsins að vísindin efli alla dáð, ef hann kysi sér einn góðan veðurdag að eiga enga framtíð lengur. Bezt g.'3ti ég trúað því að það væri satt, að Þ. Þ. þekkti ekki mun á dollaraseðli og ensku pundi, en ef ég héldi mig ekki þekkja það mikið til vinnubragða vinar hans Kiljans Laxness, að vita að hann fer ekki í smiðju til Péturs eða Páls til þess að sannprófa per- i sónur sínar, gæða þær holdi og blóði áður en hann sendir þær frá sér — heldur erum það við, sem leitum okkur sjálf uppi í sögupersónum hans, og hann sem hefir búið okkur til — mundi ég álykta að ýmsir eiginleikar Björns í Brekkukoti væru gerðir úr Þórbergi Þórðarsyni. Lögmál Þórbergs -' skiptum hans við pen- inga, hefir eins og hans alltaf verið: Að taka aldrei við meira fé en hann hafði unnið fyrir. Mundi ekki vera anneð upplit á sumum ungl- ingum, sem þeysa hér ijm bæinn á skellinöðrum og lúxusbílum, ef þeir bæru sömu virðingu fyrir peningunum og Björn gamli í Brekkukoti og Þórbergur Þórðar- son. Og svo er bara eitt mál eftir áður en þesum hugleiðingum lýkur. Verður þjóðinni bjargað, — verður heiminum bjargað yfir- leitt — tekst að halda þyngdar- punkti þjóðarskútunnar þannig að hún fari ekki um. Nei, það mun áreiðanlega ekki takast, ekki nema breytt verði um stefnu: í stað þess aS treysta ein- vörðungu á samstarf stjórnmála- mannanna sjálfra, þeir látnir stjórna öllu og öllum, séu aðrir menn kallaðir til björgunarstarf- anna líka, vísindamenn, lista- menn, athafnamenn og stjórn- málamenn, og engum þeirra sé fengin aðstaða til að kúga hina. Þetta vsíkti fyrir Karli Marx og Þórbergi Þórðarsyni líka, og það er ekki hans sök þó Stalín og Krútsjoff hafi gefist upp. Hann mun ekki bregðast höfundi sósía- lismans meðan trú hans er óbug- uð, og allir heiðarlegir menn hljóta að virða slíkan mann. R. J. utftu/l Rökkuróperan Kolbein skipstjóra, Jón á Reyni stað, Einar Sigurðsson og Svein Valfells, mundum við ekki halda lífi í hinni hörðu samkeppni þjóð. anna, ef ekki væru fleiri öfl að verki. Hver sú þjóð, jafnvel þó stór sé, sem ekki á sinn Eggert Ólafs- son, hugsjónamanninn og skáldið í senn, fær ekki lifað fremur nú en áður. Þið, sem lesið hafið fyrirsögn- ina að þessu greinarkorni, munuð nú spyrja: Hvað er manngarmur- inn eiginlega að fara? Veit hann Þórbergur Þórðarson: Rökk- uróperan. 242 bls. Helgafell, Reykjavík 1958. TVÖ fyrstu bindin af bernsku- minningum Þórbergs Þórðarsonar voru eins konar „kortlagning" á bernskustöðvunum í Suðursveit eða réttar sagt ýtarleg lýsing á leiksviði og leiktjöldum sýningar- innar sem í vændum var. Kann- ski var sú lýsing á köflum óþarf- lega smásmuguleg, en að lestri hennar loknum þekkti maður Suðursveit eins og sín eigin heim kynni, og þó sennilega mun bet- ur, því Þórbergur hafði ekki að- eins dregið upp mynd af um- hverfinu, heldur einnig málað hinn sögulega bakgrunn. Með „Rökkuróperunni" hefst svo sjálf sýningin, og ekki verður annað sagt en nafnið lofi góðu, enda verður sú raunin á að þetta er mikil ópera. Við erum nú kom- in inn í sál barnsins, sem við sá- um bregða fyrir í fyrri bindun- um en var alltaf að hverfa bak við leiktjöldin, svo kynnin urðu svipul og yfirborðsleg. Nú er þetta barn, „ofvitinn", á leiksvið- inu svo að segja óslitið meðan sýningin stendur, og við kynn- umst því með nýjum hætti, kynn- umst því að innan. „Rökkuróperan" er í sannleik sagt furðuleg bók. Hún fjallar að heita má öll um bernskuleiki höf- undarins og nábýlisbarnanna, ea þessir leikir verða m:3 einhverj- um dula: "ullum hætti symból upp á „stóra lífið", ekki bara vegna þess að margir þeirra eru beinlínis stælingar á tiltektum fullorðna fólksins, heldur miklu fremur vegna þess að í leikjun- um dregur Þórbergur fram hina dýpri mennsku barnanna, þá þætti í eðli þeirra sem eru „eilíí- Frh. á Ms. 13.
Beinir tenglar
