Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 182. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Miðvikudagur 16. ágús't 1961
MORGVISBLAÐIÐ
11
Jorgen   Hukdahf
rír baráttumenn
Handritamálið   og   áhrif
Islendingasagna   .
DANSKA þjóðþingið hefir nú
mrieð miklum meirihluta sam-
iþykkt að afhenda íslenzku hand-
ritin. í>ar með er málið í raun-
inni leyst. Ef til vill dregst það
(þó enn á langinn, ef þriðjungur
jþingmanna fæst til að kalla þetta
eignarnám. En það breytir ekki
jþví,  sem  þegar hefir  gerzt.
Hér er þá lokið fimmtán ára
ibaráttu hinnar frjálslyndu alþýð-
legu hreyfingar gegn samfylk-
ingu svo að segja allra vísinda-
rnianna. Þessi barátta fór stöð-
ugt harðnandi, en henni lauk
imeð sigri hins alþýðlega skiln-
ings á þjóðlegu og norrænu rétt-
læti, skilningi á því, að þrátt
íyrir tvíræðan lagastaf hafj ís-
lenzku handritin verið og sé enn
íslenzkur menningararfur. Þessi
var líka ætíð skilningur Árna
'Magnússonar, þegar hann á nið-
lurlægingartíma íslenzku þjóðar
innar flutti íslenzku handritin til
Kaupmannahafnar og afhenti
/þau síðan hinum dansk-íslenzka
Iháskóla þar. Hitt gat hann tæp-
lega grunað, að fsland mundi
eiga fyrir höndum að verða
Bjálfstætt ríki með eigin háskóla
og fleiri fræðimenn heldur en
danski háskólinn hefir á að skipa
til þess að rannsaka mal og
efni handritanna. En nú hefir
þetta skeð, og þess vðgna er það
alveg í hans anda og í samræmi
við sögulegt réttlæti, að hand-
ritin sé nú aftur afhent föður-
landi hans og haskólá þess.
Eg ætla ekki að ræða um frum-
varpið, þar sem íslenzka stjórnin
er því samþykk, sérstök nefnd
ihefir fallizt á það og danska þjóð
þingið samþykkt það. Eg ætla
ekki heldur að ræða um hinar
Ihvössu deilur út af þessu nú að
undanförnu. En á hitt vil eg
ininna, að það er hinum fjöl-
inörgu lærisveinum Grundtvigs
ihér í landi að þakka, að þessi
sigur hefir unnizt. Hann er að
íþakka sögulegum og norrænum
skilningi þeirra á þjóðlegum
verðmætum annarra, sem eigi að
fá að dafna á grundvelli eigin
tungu frjálsra þjóða. Þetta víð-
feðmi frjálsrar hugsunar náði
eigi sízt til Færeyja, íslands og
tNoregs, sem einu sinni var und-
ir Danmörku gefinn; það náði
einnig til Finnlands, þar sem
sænsk yfirmenning var ráðandi.
Það var* vegna þessa viðhorfs
að mönnum skildist hverja þýð-
ingu handritin höfðu fyrir ís-
lenzku þjóðina, eigi aðeins frá
vísindalegu sjónarmiði, heldur
einnig frá menningarlegu og þjóð
legu sjónarmiði. Þeir, sem höfðu
þennan skilning hófu baráttu
fyrir því að handritunum væri
ekilað, og það er þeirra sjónar-
inið, sem nú hefir sigrað í þjóð-
jþinginu. Þeir fylltu báðir þenn-
en hóp, Jörgensen menntamála-
ráðherra, og foringi stjórnarand-
etöðunnar, Erik Eriksen fyrver-
endi forsætisráðherra. Og með
hlýjum orðum studdi Erik Erik-
sen drengilega frumvarp stjórn
Hiálaandstæðings síns um afhend
ingu handritanna.
En þótt margir væri þeir, er
fy]gdu frumvarpinu af góðum
hug, er á hinn bóginn hægt að
telja á fingrum sér nöfn þeirra
manna, sem börðust fyrir fram-
gangi málsins um 15 ára skeið.
Eg ætla aðeins að nefna þrjá
þeirra.
Og þá kemur fyrstur C. P. O.
Christiansen lýðháskólastjóri,
sem nú er látinn. Árið 1947 átti
Ihann frumkvæðið að því, að
flestallir lýðháskólastjórar í
Danmörk sendu þingi og stjórn
áskorun um að afhenda íslending
um gömlu handritin. Þegar í
stað risu þá upp 100 vísinda-
menn og mótmæltu þessu. Og
þar með var hafin sú deila, sem
síðan hefir staðið millí þessara
tveggja aðilja. Margir menn
koma þar við sögu, en Bjarni
Gíslason gekk þar fram fyrir
skjöldu meðal hinna frjálslyndu.
Bjarni er gæddur þeir tveimur
eiginleikum, sem einkenna svo
marga fslendinga: skáldskapar-
gáfu og fræðimennsku.
Hér verður þá fyrst að geta
bókar hans, „Island under be-
sættelsen og unionssagen", sem
kom út 1946. Af raunsæi skýrir
hann þar frá því hverjar voru
hinar knýjandi ástæður til þess,
að íslendingar sögðu einhliða
upp sambandssamningnum við
Danmörk. Þessi uppsögn hafði
vakið gremju í Danmörk, vegna
þess, að þar höfðu menn engan
skilning á því, að íslendingar
voru nauðbeygðir til þess að taka
öll utanríkismál sín í eigin hend
ur sem fullvalda Þjóð, vegna
heimsstyrjaldarinnar og hernáms
ins. Bók Bjarna og fyrirlestrar,
er hann flutti víðsvegar um land
ið, urðu til þess að draga mjög
úr þessari gremju. Bókin hafði
því  mjög  þörfu    hlutverki    að
Bent A. Kock
gegna, og Danir skildu hana bet-
ur vegna þess að þeir höfðu
sjálfir átt við hernám að búa.
I seinasta kafla bókarinnar
drepur Bjarni á handritamálið
frá almennu og vísindalegu sjón
armiði. Síðan var handritamálið
aðalviðfangsefni hans. Hann rit-
aði ógrynni blaðagreina um það.
En aðalframlag hans til málsins
var bókin „De islandske hánd-
skrifter stadig aktuelle", sem út
kom 1954. Bók þessi var rituð af
skarpskyggni, og vel rökstutt svar
við áliti dönsku handritanefndar
innar 1951. Bjarni sýnir hér
fram á einhæfni nefndarinnar og
sérstaklega hvernig hún snið-
gekk algjörlega þann þátt, sem
fslendingar hafa átt í handrita-
rannsóknunum í Danmörk. Að
þeim Rask og Kálund undan-
skildum, hefði mestur hluti rann
sóknanna hvilt á herðum íslend-
inga, einkum þó undirbúnings-
starfið að lesa handritin og af-
rita þau. Miklu moldviðri var
þyrlað upp út af þessari bók. en
enginn gat hrakið röksemdir
Bjarna.
Sem framhald af þessari bók
er seinasta bókin hans, „Dan-
mark-Island. Historisk mellem-
værende og hándskriftsagen".
Hún kom út einmitt nógu
snemma til þess að halda á rétti
fslendinga á lokastigi málsins.
Úrslit þess í þinginu urðu því
sigur fyrir han», eftir áralanga
og skelegga baráttu fyrir me.«ta
menningarmálefni íslands.
Og að lokum er svo að minnast
á Bent A. Koch ritstjóra, sem
látlaust hefir barizt fyrir málinu,
eigi aðeins með ritgerðum og í
blaði sínu „Kristeligt Dagblad",
heldur einnig á „diplomatiskan"
hátt bæði í ráðuneytum og í
þjóðþinginu, þegar á þurfti að
halda. Hann þekkir flesta ráð-
andi menn, og það hefir varla
liðið svo dagur seinasta árið, að
hann hafi ekki beitt sínum al-
kunna sannfæringarkrafti í síma
samtölum og einkasamtölum.
Mörg sporin hefir hann gengið
vegna  málefnis  íslands,    margt
Bjarni Gíslason
hefir hann lagfært bak við tjöld
in þannig að það yrði lausn hand
ritamálsins til framdráttar er það
kæmi fram á sviðið; óteljandi eru
þau bréf, sem hann hefir skrif-
að til þess að sannfæra menn,
hvetja þá til dáða og samræma
baráttuna. Altaf hefir hann verið
þar sem orustan var hörðust,
fylgzt stöðugt með gangi máls-
ins og gripið í taumana ef hon-
um sýndist sem það mundi daga
uppi á hinu háa pólitiska sviði.
Úrslit málsins í þjóðþinginu urðu
því sigur fyrir hann og blað
hans eftir fimmtán ára skelegga
og drengilega baráttu.
Úrslit málsins hafa vakið mikla
gleði hjá frjálslyndum mönnum
í Danmörk, e/i þó finnst þeim
þar skyggja á afstaða mennta-
mannanna, að vilja vísa málinu
til hæstaréttar, og reyna að fá
því skotið á frest ef 60 þing
menn fást til þess. Það er ekki
verið að áfellast vísindamenn
fyrir það, þótt þeim sárni að
meginhluti Árnasafns skuli flutt
ur til Reykjavíkur og miðstöð
handritarannsóknanna verði þar,
en hitt er talið ámælisvert hvað
málfærsla þeirra hefir verið ein
hæf og hve algjörlega þá hefir
skort skilning á því hverja þýð.
ingu bað hefir fyrir ísland að
endurheimta handritin.
Afstaða mín í þessu máli mun
vera kunn. Og eg fagna því að
hinu langa stríði er nú lokið.
Og þá sækja mig heim bernsku-
minningar frá grundtvigsku
heimili. Þar voru einnig kvöld-
vökur og þar las faðir minn ljóð
Runebergs fyrir mig, en mamma
las íslenzkar sögur. Minnisstæð-
ust er mér Fóstbræðrasaga, enda
varð hún allt að því jafn vin-
sæl meðal danskrar alþýðu eins
og hún hafði verið meðal islenzkr
ar alþýðu um aldir. Hún og Heið-
arvígasaga er elztu íslendingasög
urnar, skráðar á öndverðri 13.
öld og hafa því ekki jafn list-
rænan búning sem sögur þær,
er seinna voru skráðar. En fólk
ið dáði Fóstbræðrasögu, senni-
lega vegna bess að hún var tengd
sögu Ólafs helga, því að píslar-
vættissaga hans varð ógleyman-
leg norrænum þjóðum, og þá
eigi síst ísendinguni vegna þess
að Snorri hafði náð hámarki rit-
snildar sinnar með ævisögu Ólafs
í Heimskringlu, og hefir þar ef-
laust stuðst við Fóstbræðrasögu
Fram  úr   töfraljóma    frásagnai
Jörgen Bukdahl
hans stígur mynd Ólafs, hetjunn
ar og dýrlingsins. Ekkert hefil
fremur hrifið hina íslenzku þjóð.
Þess vegna hefir hún líka tekið
tryggð við Þormóð, eins og hann
kemur fram í Fóstbræðrasögu,
ævintýr hans á íslandi, för hans
til Grænlands og síðan til Noregs
og Stiklarstaðar, þar sem hann
ásamt Ólafi helga hvarf til him-
ins og ódauðleikans. Skáld og
hetja. Fáir hafa sem hann heiíl-
að æsku Norðurlanda. Geymdar
voru minningarnar um hann •
Hauksbók, Flateyjarbók og Möðru
vallabók, sem nú koma heim aft
ur. Ljóslifandi steig hann fram
af hinum gulnuðu blöðum við
yzta sjónhring sögunnar, þai
sem raunveruleiki og hugsýnh
mætast.
Og þannig kom hann inn á
bernskuheimili mitt og inn í
barnshjarta mitt. Af hrifningu
fylgdi eg honum á æviskeiði
hans fram til hinstu örlagastund
ar. Einn þáttur sögunnar. varð
mér ógleymanlegur, frásögnin af
því þegar honum leiddist heima
á Laugabóli og lagði af stað út
í Bolungárvík til bess að sækja
fisk. Þegar hann kom að Arnar-
dal var komið andviðri og hann
fór þar í land, sló landtjaldi og ætl
aði að bíða byrjar. Skammt það-
an bjó ekkjan Katla og hjá henni
var Þorbjörg dóttir hennar. Hún
var kurteis kona, en eigi fögur.
Hún hafði svart hár og svartar
brýr og því var hún kölluð Kol-
brún. Þormóður vandi þangað
komur sínar. Og síðan lét hann
húskarla fara á bátnum eftir
fiskinum, en var sjálfur í Arnar-
dal hálfan mánuð. Hann kvað þá
til Þorbjargar þær vísur, sem
kallaðar eru Kolbrúnarvísur.
Þegar hann hafði flutt kvæðið,
dró Katla gullhring af hendi sér
og mælti: „Þetta fingurgull vil
eg gefa þér að kvæðislaunum
og nafnfesti, þvi að eg gef þér
það nafn, að þú skalt heita Þor-
móður   Kolbrúnarskáld".
Eg kannaðist eitthvað við
þetta, þótt ungur væri, og því
varð mér þetta lifandi fyrir hug-
arsjónum. Eg náði í fslandskort
og fann norður við fsafjarðar-
djúp Arnardal .... þarna hafði
það skeð .... sumarnótt, dögg-
vott gras, niðandi á, Þorbjörg
og Þormóður .... Og eg óskaði
þess heitt að fá að sjá þennan
stað.
Svo leið mannsaldur. Að lok-
um kom eg til íslands, og sein-
asta ferð mín þar lá til fsafjarð-
ar og til Arnardals. Það var fagr-
an septemberdag. Hérna var þá
draumaland æsku minnar. Þarna
er ströndin þar sem hann hafði
tjaldað. Kvöldsólin skín. þar á
grænt gras. Framundan er Djúp-
ið og handan við það Snæfjalla-
strönd. Aldir hafa horfið í tím-
ans djúp, en sagan hefir varð-
veitt þessar tvær vikur, sem Þor-
móður var hjá Þorbjörgu; héma
hafa þau gengið meðfram ánni,
þegar gráleit sumarnóttin breidd
ist yfir þögul fjöll og voga; áin
hefir niðað við steinana þá, eins
og hún gerir nú. Þau hittust af
hendingu eins og þúsundir ann-
arra, sem löngu eru gleymdar;
æskuástir, fáein orð, sem rjúfa
þögnina, gullhringur .... Engan
grunaði á því kveldi, að um þús-
und ár myndi Norðurlönd geyma
söguna um fund þeirra í Arn-
ardal, né að nafnið, sem hann
fekk þar aetti eftir að varpa
ljóma á Stiklarstaðaorustu, þ«r
sem hann vígðist ódauðleikan-
um ásamt  Ólafi helga.
Það líður að kveldi. Haustsólin
er horfin bak við fjöllin, vindur
strýkur grasið og áin niðar eirS-
arlaus. Þormóður fór og sá Þor-
björgu aldrei framar, gleymdi
henni vegna hinnar bláeygu Þór
dísar i Ögri og margra annarra
seinna; hann vildi ekki binda
sig. Hann leitaði hetjunnar, sem
gæti leyst hin fegurstu ljóð hans
úr læðingi. Hann fann hetjuna
að lokum, og ásamt henni dauð-
ann og ódauðleikann.
Þessi septemberdagur í Arnar.
dal. Hann stendur mér fyrir hug-
arsjónum i dag og eins kvöld-
vaka í fjarlægu dönsku sveitar-
þorpi, er eg sem drengur hlýddi
í fyrsta sinn á söguna af Þor-
móði.
Nú koma handritin heim, m«ð
söguna af Þormóði letraða á
gulnuð skinnblöð. Nú er vor og
grasið grær í Arnardal. Örlög
manna fyrnast og gleymast, en
náttúran er söm og jöfn. Og and
inn er samur og jafn, þegar hann
sigrar náttúruna, og verður oss
samtíða. Þá bráðna aldirnar sam
an í eina nútíð, og ungur stígur
Þormóður fram af spjöldum sög
unnar; ungur hefir hann verið
í hvert sinn er menn lásu um
ha.in á kvöldvökunum í hinuoa
afskekktu bæjum á íslandi; um
aldir hefir hann ungur verið.
Augu hafa tindrað og hjörtu hafa
slegið en eru nú fyrir löngu orð
in að mold í mold. En meðal
nýrra kynslóða hittir Þormóður
alltaf Þorbjörgu í Arnardal, og
Katla dregur fingurgullið af
hendi sér og segir: Þetta vil eg
gefa þér að kvæðislaunum og
nafnfesti, því að þú skalt he'ta
Kolbrúnarskáld.
Kolkrabba -
vaða í
Önundafirði
FLATEYRI, 14. ág. — Aðfara
nótt laugrardags kom mikil
kolkrabbavaða á land hér á
eyrinni. en slíkt hefur ekki
komið fyrir hér í ein tuttugii
ár. Menn eru nú að veiða
hann á færi undan bryggj-
uiim, lig'grja yfir honum á bát
um úti á legunni. Fjórir bátar
voru komnir út um miðjan
dag, en þeim f jölgar áreiðan-
lega með kvöldinu. Þessi kol-
krabbavaða er óvenju snemma
á ferffinni, þvi að vanalega
verður ekki vart við krabb-
ann f yrr en undir næstu
mánaðamót. — Kristján.
„Hypjaðu þig,
rauði fjandi"
Tokyo, 14. ágúst (Reuter) —
LÖGREGLAN hér lenti í höggi
við andkommúnista á flugvell-
inum hér, þegar Aanastas Mik-
oyan, varaforsætisráðherra Sov-
étríkjanna, kom hingað í dag í
9 daga heimsókn. Reyndi lög-
reglan að halda aftur af hópn-
um, sem bar borða með áletr-
uninni „Hypjaðu þig heim,
Mikoyan, þú rauði fjandi!" —.
Þúsundir kommúnista og ann-
arra vinstisinma voru einnig á
flugvellinum, til þess að fagna
gestinum.
Flugvél
ferst í Laos
Vientiane, 14. ágúst - (Reuter).
ALLIR 5 menrurnir í áhöfn
bandarískrar C-46 flutninga-
flugvélar létu lifið, er flugvél
þeirra fórst um 125 km norð-
austor af VienUane í gaer. Flug-
vélin v»r i leiguiiugi fyrir
hægrisinnastjórniua í Laos og
flutti hrísgrjón og eldsneyti.
Ekkert þykir b*nda til þeas,
að hún hafi veriíii  skotin  niður-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20