Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 1. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						!0

MORCUNBLAÐIÐ

Fostudagur 3. Jan.  1964

Makaríos vill ógildingu sáttmálans frá 1959

Á NÝÁRSDAG lýsti Makaríos

forseti Kýpur, því yíir, að

hann teldi samkomulagið, sem

gert var í London 1959 um

sjálfstæði eyjarinnar, ekki

lengur bindandi. En í sam-

komulaginu var m.a. kveðið

á um, að Bretar, Grikkir og

Tyrkir skyldu tryggja sjálf-

stæði eyjarinnar og öryggi

hennar. Bæði Bretar og Tyrk-

ir mótmæltu ákvörðun Makar

íosar harðlega og bentu á að

forsetinn hefði ekki rétt til

að segja sáttmálanum upp ein

hliða. Að kvöldi nýársdags

gaf Makaríos út aðra tilkynn-

ingu þar sem hann kvaðst

taka til greina mótmælin gegn

því að hann segði samkomu-

laginu upp einhliða, en bar

fram ósk um að því yrði rift

með löglegum hætti.

Haft var eftir áreiðanleg-

um heimildum í Ankara í

gær, að tyrkneska stjórnin

viðurkenndi ekki lengur

stjórn Kýpur, þar sem hún

hefði látið hjá líða að vernda

tyrkneska minnihlutann á eyj

unni gegn ágangi hinna

grískumælandi.

Þann 21. desember sl. hóf-

ust óeirðir í Nicosia, höfuð-

borg Kýpur, milli grískra og

tyrkneskra Kýpurbúa og á

jóladag tilkynnti stjórn Tyrk

lands brezka sendiherranum

í Ankara, að Tyrkir myndu

hlutast til um mál Kýpur með

vopnum, yrði ekki þegar í

stað gripið til aðgerða til þess

að vernda réttindi Tyrkja á

eyjunni. Tyrknesk herskip

héldu til Kýpur og eru nú við

strendur eyjarinnar og tyrk

neskar herflugvélar sveima

yfir Nicosia.

Jóladagana var barizt á Kýp

ur og er talið að hundruð

manna hafi látið lífið í átök

unum. 28. desember sendu

Bretar aukið herlið til eyjar-

innar til að reyna að koma í

veg fyrir að borgarastyrjöld

breiddist út. Tókst að koma á

vopnahléi, en óttazt er að það

verði ekki haldið, og til nokk

urra átaka hefur komið eftir

að um það var samið.

Öryggisráð Sameinuðu þjóð

anna ræddi Kýpurmálið á

fundi sl. laugardag og sátu

fulltrúar Kýpur, Grikklands

og Tyrklands fundinn. Gríski

fulltrúinn sakaði Tyrki um

undirbúning stríðs á hendur

gríakum Kýpurbúum, en tyrk

neski fulltrúinn sakaði Grikki

um samvizkulaus fjöldamorð

um jólin.

Ekki er talið útlit fýrir að

takast megi að leysa Kýpur-

málið á næstunni því að mik-

ið ber á milli. Bretar hafa

Iýst miklum áhyggjum yfir

ástandinu á eyjunni og óttazt

er að deilur þjóðarbrotanna

geti haft alvarlegar afleiðing

ar fyrir Atlantshafsbandalag-

ið, en þjóðirnar þrjár, sem

tóku að sér að vernda sjálf-

stæði eyjarinnar eru allar í

bandalaginu.

— xxx —

Sáttmálinn um sjálfstæði

Kýpur, sem Makaríos forseti

vill nú ógilda, var undirritað-

ur í London 16. febrúar 1959.

í viðræðunum, sem fóru

fram áður en sáttmálinn var

undirritaður tóku þátt forsæt

is- og utanríkisráðherrar

Breta, Grikkja og Tyrkja,

Makaríos erkibiskup fyrir

hönd grískumælandi Kýpur-

búa og dr. Kutchuk leiðtogi

tyrkneska þjóðarbrotsins. —

Menderes forsætisráðherra

Tyrkja    undirritaði    sáttmál-

ann í sjúkrahúsi í London. Er

hann var á leið til viðræðn-

anna í borginni, hrapaði flug

vél hans skammt frá flugvell

inum á Gafwick. Talið er, að

flugmaðurinn hafi villzt af

leið vegna slæms skyggnis.

15 af 25 farþegum, sem voru

með vélinni, létust.

Grundvöllurinn að sáttmál

anum um sjálfstæði Kýpur

var lagður á fundi forsætis-

og utanríkisráðherra Grikkja

og Tyrkja, sem haldinn var í

Ziirich í byrjun febrúar 1959.

Þar til í september árið áður

en sáttmálinn um Kýpur var

undirritaður, hafði Makarios

erkibiskup barizt fyrir sam-

einingu Grikklands og Kýp-

ur, en því var tyrkneski minni

hiutinn á eyjunni mjög mót-

fallinn og taldi fullvíst, að þá

yrðu réttindi hans fótum troð

in. f september 1958 lét Mak

aríos af kröfu sinni uim sam-

einingu við Grikkland og hóf

baráttu fyrir sjálfstæði Kýp-

ur. Hefði hann ekki skipt um

skoðun er nær óhugsandi, að

samkomulag hefði náðst eins

skjótt og raun bar vitni.

----- XXX  ----

í sáttmálanum, sem undir-

ritaður var í London, var gert

ráð fyrir því, að Bretar, Grikk

ir og Tyrkir vernduðu sjálf-

stæði Kýpur, en Bretar héldu

fullum yfirráðum yfir her-

stöðvum sínum á eyjunni. Lög

gjafarþing átti að kjósa og

skyldu 70% þingmanna vera

gríslkumælandi, en 30% af

tyrkneskum uppruna. f ríkis-

stjórninni skyldu sitja 7 grísk

ir Kýpurbúar og 3 tyrkneskir.

Bæði gríski og tyrkneski hóp-

urinn á löggjafaþinginu skyldi

hafa neitunarvald um ákveð-

in atriði utanríkis- og efna-

hagsmála.

. í sáttmálanum var ákveðið,

að forsetinn yrði grískur, en

varaforsetinn tyrknesikur. Var

Makaríos erkibiskup kjörinn

forseti 14. desember 1959.

John Clerides, fulltrúi vinstri

sinna, bauð sig fram gegn

Makaríosi, en Makaríos sigr

aði með 144 þúsund atkvæð-

um gegn 70 þúsund. Áður en

forsetakosningarnar        höfðu

farið fram var dr. Kutchuk

skipaður varaforseti því að

enginn bauð sig fram á móti

honum.

Skipting opinberra embætta

átti að vera í sama hlutfalli

og skipting þingsæta, en í

hernum áttu 40% hermanna

að vera tyrkneskir, en 60%

grískir.

—  xxx —

Þegar sáttmálinn hafði ver-

ið undirritaður létu stjórn-

málasérfræðingar í London í

ljós ánægju sína 'og voru þeirr

ar skoðunar, að lausn Kýpur-

deilunnar myndi auka sam-

stöðu Vesturveldanna og efla

samtakamátt þeirra. En einn

nánasti starfsmaður Makaríos

ar erkibiskups, Kyprianos

biskup, lýsti þegar vantrú

sinni á samkomulagið og kvað

það dauðadæmt. Sagði hann,

að grískumælandi Kýpurbúar

myndu halda áfram barátt-

unni fyrir sameiningu við

Grikkland og sigra að lok-

um, en í sáttmálanum var á-

kvæði um að Kýpur gæti

aldre'i   sameinazt   Grikklandi.

Kyprianos hefur að marki

reynzt sannspár. Þegar eftir

að Kýpur hafði hlotið sjálf-

stæði í ágúst 1960, fór að bera

á óánægju grískumælandi

manna með stjórnarskrána.

Þótti  þeim   áréttlátt,   að  hin

ir tyrknesku, sem voru aðeins

einn fimmti þjóðarinnar skip

uðu nær einn þriðja embætta

á eyjunni og 40% hersins

væri skipaður tyrkneskum

mönnum. Einnig gerði neitun

arvald tyrkneska minnihlut-

ans stjórnina nær óstarfhæfa

t.d. í sambandi við fjármál,

en hann beitti neitunarvaldi

sínu gegn frumvarpi gríska

meirihlutans um skatta og

tolla og við það skapaðist öng

þveiti í fjármálum landsins.

Grikkir með Makaríos for-

seta í broddi fylkingar hafa

lengi krafizt þess að stjórnar

skráin verði endurskoðuð, en

varaforseta sínum og stjórn-

um Bretlands, Grikklands og

Tyrklands og 21. desember sl.

sauð upp úr og vopnaviðskipti

hófust.

íbúar Kýpur eru um 550

þúsund. fjórir fimmtu hlutar

eru grískumælandi og grísk-

kaþólskir, en einn fimmti

Múhameðstrúar og af tyrk

neskum uppruna. Kýpur til-

heyrði Býzanska keisaradæm-

inu til 1119, en þá tóku Kross

riddarar eyjuna og stjórnuðu

henni um tíma, síðan var

henni stjórnað af frönsku

f jölskyldunni Lusignan og

stjórn   Feneyja.   Frá   1571   tii

Kona og börn tyrknesks herlæknis fundust skotin til bana í

baðkeri á heimili sínu í Nicosia sl. sunnudag. Þar voru grískir

Kýpurbúar  að  verki.

Tyrkir, sem hafa meiri völd,

en þeim hlutfallslega ber, hafa

verið því mjög mótfallnir og

verið ánægðir með skipan

mála.

30. nóvember sl. sendi Mak

aríos varaforsetanum Kutchuk

uppkast að breytingum á

stjórnarskránni. Kutchuk hef

ur ekki látið frá sér heyra um

uppkastið, en stjórnin í Ank-

ara hefur vísað því á bug fyr

ir hönd tyrkneskra-Kýpurbúa.

Grískir Kýpurbúar hafa til-

kynnt Makaríosi, að þeir geti

ekki sætt sig við, að „utan-

aðkomandi stjórn" telji sig

geta tekið ákvörðun um stjórn

arskrá Kýpur.

Miklar deilur risu á Kýp-

ur vegna stjórnarskrárupp-

kastsins, sem Makaríos sendi

1878 var eyjan undir stjórn

Tyrkja, en þá náðu Bretar

ítökum í stjórn eyjarinnar og

1914 náðu þeir fullum tök-

um á henni. 1915 buðu Bret-

ar Grikkjum að taka við

stjórn eyjarinnar í þakklætis

skyni fyrir stuðning þeirra

við Serbíu, en Grikkir neit-

uðu tilboðinu. Grikkir hafa

ekki haft yfirráð yfir Kýpur

nema noklkur ár á fjórðu öld.

Tyrkir viðurkenndu yfirráð

Breta yfir Kýpur 1924, en 1925

gerðu Bretar eyjuna opinber-

lega að nýlendu sinni. 1931

gerði félagsskapur grískra

Kýpurbúa „Ehosis" (sem þýð-

ir sameining við Grikkland)

uppreisn gegn Bretum og

varð ástandið svo alvarlegt,

að löggjafarþingið var leyst

upp og tveir biskupar sendir

í útlegð. Frá 1944 til 1948, með

an kommúnistar tóku þátt í

borgarastyrjöldinni í Grikk-

landi, gerði kommúnistaflokk

ur Kýpur A.K.E.L. sjálfstæði

eyjarinnar að baráttumáli

sínu. 1948 sameinuðust komm

únistar og hinn hægri sinnaði

flokkur Makaríosar, síðar

erkibiskups, í baráttunni

gegn brezkum yfirráðum og

kröfðust bess að þjóðarat-

kvæðagreiðsla yrði látin fara

fram um framtíð eyjarinnar.

Þegar Bretar urðu ekki við

þessari kröfú hófst skæru-

hernaður og verkföll, sem

jukust til muna 1954 þegar

Bretar fluttu höfuðstöðvar

landhers síns í Mið-Austur-

löndum frá Suez til Kýpur.

1955 var haldin ráðstefna í

London þar sem fulltrúar

Breta, Grikkja og Tyrkja

ræddu framtíð Kýpur, og Bret

ar lögðu fram uppkast að

nýrri stjórnarskrá fyrir eyj-

una, þar sem gert var ráð fyr

ir að Kýpur fengi sjálfstjórn,

en þó væru Bretar þar hæst-

ráðandi. Viðræðurnar í Lond

on fóru út um þúfur og óeirð

ir héldu áfram á Kýpur.

Makaríos erkibisikup varð

andlegur leiðtogi grískumæl-

andi Kýpurbúa 1951. Strax

eftir að hann tók við embætt

inu endurskipulagði hann

starfsemi „Enosis"-hreyfing-

arinnar. E.O.K.A. skæruliða-

samtök hægrisinnaðra „Enos-

is"-manna börðust gegn Bret

um og 1956, var Makaríos

sendur í útlegð til Seychelles

eyja, eftir að hernaðarástandi

hafði verið lýst yfir á Kýpur.

Makaríos var ár á Seychelles

eyjum, en síðan hélt hann til

Aþenu og dvaldist þar þar til

samkomulag hafði náðst um

sjálfstæði Kýpur 1959.

í desember 1957 urðu lands

stjórnarskipti á Kýpur og tók

Sir Hugh Foot, áður lands-

stjóri á Jamaica, við af Sir

John Harding marskálki.

Töldu Bretar að friðvænlegar

yrði á eyjunni eftir að her-

maðurinn Harding hafði vik-

ið úr embætti, en það fór á

annan veg. Tyrkir kröfðust

þess að eyjunni yrði skipt

milli grískumælandi manna

og tyrkneska minnihlutans og

vopnaviðskipti hófust milli

Grikkja og Tyrkja á eyj-

unni. En friður komst á eft-

ir að sáttmálinn hafði verið

undirritaður í London 1959

og sem áður segir hefur frið-

ur haldizt þar til nú um jól-

in, en ólga verið undir niðri.


Mynd þessi var tekin skömmu eftir að Kýpurdeilan leystist í London 1959. Makaríos er kom

inn heim til Kýpur og hér er hann ásamt landsstjóra Breta Sir Hugh Foot (í miðið) og

Kutchuk   foringja   tyrkneska minnihlutans.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24