Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 1. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						IfJM    Fostudagur S. Jan. 1964

MORGUNBLAÐIÐ

•>-KSíS *?*t* í i

13

Aukið

og bætt so

r ^

Áramótaræða dr. Bjarna Benedikts-

sonar forsætisráðherra

Samtakamátturinn hefur áreið

anlega unnið stórvirki. Ýmislegt,

sam hér hefur verið bezt gert,

væri enn óunnið, ef honum hefði

ekki verið beitt. En hefur honuim

ætíð verið beitt í rétta átt?

Eða hafa í skjóli hans orðið átök

og deilur sem engum koma að

gagni?

Auðvitað verða launþegar, að

hafa sín samtök og gæta þess,

að ekki sé á rétt þeirra gengið.

En þegar litið er uim öxl yfir at-

burðarós síðustu áratuga, þá

sést hið sama endurtaka sig æ

ofan í æ. Með eins eða tveggja

ára bili eru háðar harðvítugar

launadeilur, sem enda ætíð með

' Gott kvöld, góðir hlustendtur.

Á ÞESSARI stundu verður áreið

enlega fleirum en mér hugsað

til Ólafs Thors, sem ávarpað

hefði ykkur enn í kvöld, ef

heilsa hans hefði leyft. Hann

dvelur nú vestan hafs sér til

bvíldar og hressingar. Auðvitað

eru skiptar skoðanir um Ólaf

Thors, því að

K,'       stendur um stóra menn

stormur úr hverri átt.

. ¦ En ég mæli örugglega fyrir

munn allra íslendinga, þegar ég

ber fram þá ósk, að hann komi

eem fyrst aftur heim, hraustur

og hressandi. Megi þjóðin lengi

injóta lífsreynslu hans og ráð-

hollustu.

Af gæðum lífsins ríður rruest á,

6ð heilsan haldist. Aldrei hafa

fleiri á samri stundu gert sér

grein fyrir hverfulleik lífisins en

þegar sú fregn barst út, að for-

seti Bandaríkjanna, hlaðinn lífs-

krafti á bezta aldri, hefði fallið

fyrir morðingjahendi. Þrátt fyrir

allan skoðanaágreining var hans

innilegar saknað um allan heim

en áður eru dæmi til um nokk-

urn einn mann. Hinn aknenni

Böknuður er því auhyglisverðari

sem John F. Kennedy var vissu-

lega í lifandia líifi umdeildur

imaður, harður í horn að taka og

Ihikaði ekki við að beita hinu

ítrasta valdi, ef á þurfti að halda.

En einmitt með þvi bjargaði

Ihann heimisfriðnum svo sem sést

á viðurkennimgu þeinra, er þá

létu undan síga, á því, að hann

hf.fi verið sannur friðarins mað-

ur.

Vonandi verður ársins 1963

iminnzt í sögunni fyrir það, að

þá hafi farið að létta ófriðar-

skýjunuim, sam lengi haifa yfir

vofað. Enn er þó of snemimt að

daema um, hvort þar er varan-

legur bati á ferðum eða einungis

svikaglenna. En trúa viljuim við

því, að bannið gegn helsprengju-

tilraunum boði nokkuð gott og

hýðan í kalda stríðinu haldi

éfram að aukast. Eitt merki henn

ar er heimildin, sem Vestur-

Berlínarbúar hafa fengið til þess

að heimsækja um bátíðirnar

frændur og vini fyrir austan

imúrinn mikla. ískyggilegt er þó,

að ekki nær sú leyfisveitimg til

þess, *að Austur-Berilínarbúar

Ifari vestur fyrir múrinn. Þá er

óttazt, að þeir hverfi ekki aust-

ur yfir aftur, en engiuim virðist

til hugar koma, að þeir, sem

aiusur fara, ílendist þar.

Á meðan svo stendur ber að

taka öllum batamerkjum með

varúð. Sjálfir getum við íslend-

ingar ekki lagt mikið af mörk-

um til að auka friðarhorfur, ann-

að en leyfi okkar til þess, að á

landi okkar sé haldið uppi vörn-

um fyrir málstað frelsisins. Sú

þjóð, sem neitaði að tryggja svo

einn eigin hag og skoðanabræðra

Binna, mundi sýna, að hún skildi

ekki hvað til friðar og sjálfstæðis

hennar heyrir.

Skipti akkar við aðrar þjóðir

haía á þessu ári öll horft til auk-

ins vinfengis og bættrar saim-

Ibúðar. Landhelgisdeilunni við

Breta lauk með hinni happa-

eælu samningsgerð 1961 og niú í

vetur lýkur þeim tímabundnu

fiiskveiðiréttindum, sem Bretar

fengu innan islenzkrar fiskveiði-

lögsögu. Aldrei kom til mála, að

þau réttindi yrðu endurnýjuð

eða framlengd og munu nú flest-

ir hafa sannfærzt uim, að allar

hrakspár um slíkt voru ástæðu-

lausar. Brezka stjórnin vildi með

heimboði til forseta íslands gera

augljóst, að öll óvild vegna land-

helgisdeilunnar væri úr sogunni.

Kemur öllum saman um, að for-

setinn haíi gert frægðarför til

Bretlands. Hann varð þar var

einlægs vinarhugar í garð ís-

lenzku þjóðarinnar og bar hróð-

ur hennar meðal þeirra, sem Utt

þekktu til hennar áður.

Heimsókn varaforseta Banda-

ríkjanna, Lyndon B. Johnsons,

hingað til lands var tákn vin-

áttu þjóðar hans í okkar garð.

Almenningur hér sýndi glögg-

lega, að hann kunni að meta

þessa vinsemd og varð tilraun

til truflunar einungis til þess, að

hinn sanni hugur íslendinga

kom enn betur í ljós. Af John-

son höfðu farið ýmsar sögur áð-

ur en hann kom hingað, en þóit

menn sæu hann einungis í svip

duldist þeim ekki, að hann er

mikilhæfur maður. Enda er það

haft eftir hinum látna forseta,

að ef hann hefði ekki • sjálfur

haft hug á forseta-dfetminu

mnndi hann hafa stutt til þess

þann Bandaríkjamann, er hann

viissi til þess hæfastan, Lyndon

B. Jahnson. Er nú mikið undir

því komið fyrir alla heimsbygigð-

ina, að Kennedy hafi þarna

reynzt sannspár um hæfileika

eftirmianns síns.

Horfur eru á því, að á árinu

1964 ljúki því eina deilumáli,

sem við eigum við frændlþjóð á

Norðurlöndum. Gert er ráð fyrir

almiennum þingkosningum í Dan

mörku og hefur því verið heitið,

að eftir þær verði handiritamálið

tekið upp að nýju og afgreitt

á þann veg, sem við megum vel

við una. Ber að fagna því, að

þetta deilumál leysist svo, að

háðuim þjóðum verði sæmd að.

Metum við það því meira við

Dani sem þeir sýna með þessu

sannan stórhug, en eru ekki

þvingaðir vegna réttarkrafna eða

lögskyldu, sem fram yrði knúin

gegn vilja þeirra.

Nú í árslok er og rétt að rifja

upp og þakka þá gjafmildi, sem

ýmsir Danir og raunar fleiri

Norðurlandaimenn, einkuim Norð-

menn, sýndu í sambandi við

byggingu Skálholtsdómkitrkju, en

vígsla hennar fór fram á árinu

með miklum hátíðleik.

Af innanlandsmáluim vefjast

efnahagsmálin enn mest fyrir

mönnum. Minnist ég raunar ekki,

að öðru vísi hafi verið öll þau

ár, sem ég hefi haft afskipti af

stjórnmálum. Höfum við reynzt

furðanlega fundvísir á að búa

okkuir þar til örðugleika, sem

ekki hafa orðið auðleystari við

það, að þeir eru heimatilbúnir.

Sannast þá enn, að sjálfsskapar-

vítin eru verst. Ég hefi allra sízt

löngun til að gera lítið úr vand-

anum, sem nú er við að etja, né

draga úr áhyggjum manna hans

vegna. Þó koma mér í hug um-

mæli, sem ég sá nýlega höfð

eftir John Meynard Keynes, ein-

um kunnasta hagfræðingi þess-

arar aldar. Þau hljóða svo:

„Látuim okkur ekki ofimeta þýð

ingu efnahagsvandans né vegna

ætlaðrar nauðsynjar hans fórna

öðrum efnum, sem hafa meira

og varanlegra gildi. Úrlausn

hans ætti með sama hætti og

tannlækningar að vera í höndum

sérfræðinga."

Efnahagsörðugleilkar heillar

þjóðar varða að vísu fleiri og

eru vandmeðfarnari en skemmd-

ar tennur í einum manni, en um

hvorttveggja gilda lögmál or-

saka og afleiðinga, sem sérfræð-

ingar kunna mest skil á ag ekki

Bjarni   Benediktsson

verður haggað hvorki með funda

samþykktúm né samtakamætti.

Sjálfur benti t. d. Keynes á sín-

um tíma á ráðin til að koma í

veg fyrir atvinnuleysi og er það

ekki sízt þeim ráðum að þakka,

að böli atvinnuleysisins hefur nú

tekizt að útrýma eða halda í

skefjum gagnstætt því, sem var

á árunum milli ófriðanna. Sér-

fræðingar eru ekki alvitrir en

hagnýt þekking er samt mun

hollari leiðarvísiir en ótal Egils-

staðasamiþykktir.

Þekkingin ein stoðar ekki, ef

menn fást ekki til að skeyta

henni, en án hennar skapa menn

sér oft örðugleika að óþörfu. Eng

inn efi er á því, að okkur ís-

lendingum mundi nú um langt

skeið hafa vegnað mun betur, ef

við hefðuim áttað okkur á nokkr-

um helztu staðreyndum efnahags

lífsins og virt lögmál þess.

Með þessu er engan veginn

sagt, að við höfum til einskis

unnið eða engu góðu fengið áork

að. Þvert á móti, þá hefur margt

gengið okkur í hag og framfarir

orðið undra-miklar, þegar á allt

er litið. En ýmsa erfiðleika hefði

mátt losna við og hraða umibót-

um, ef b'etur hefði verið að gáð.

Hér er þó margt í efni og sumt

svo samanslungið, að örðugt er

að átta sig á hinu sanna sam-

hengi og fá rétta heildarsýn.

A síðustu 50—60 árum hefur

svo að segja samtímis orðið ger-

breyting í flestuim greinum þjóð-

lífsins. Þjóðin fær stjórnarfars-

legt frelsi, nútíma tækni er inn-

leidd, meiri hluti fóiks flyzt úr

strjálbýli í þéttbýli, verzlun verð

ur innlend, nýir atvinnuvegir

eru teknir upp, ótal félagssam-

tök eru mynduð og veðurfar stór

batnar, að ógleymdum áhrifuim

tveggja heimsstyrjalda. Allt hef-

ur þetta haft þýðingu, meira og

minna sanwerkandi í sömu átt.

En hver eru áhrif hvers um sig?

Um það verður seint fullyrt til

hlítar.

Athugum aðeins þátt félags-

sam/takanna.

svokölluðum sigri launlþega. En

á sama stendur, hvaða stjórn-

málaflokkuir eða flokkar eru Við

völd, — og þeir hafa allir verið

það oftar en einu sinni á þessu

tímabili, — þá neyðast stjórnar-

völdin ætíð nokkru eftir að

kauphækkanirnar hafa verið

knúðar fram til að gera gagnráð-

stafanir — auðvitað ekki af

mannvonzku, enda væri hún þá

furðulega almenn Og áhritfarík

í öllum flokkum — heldur til

þess að kama í veg fyrir, að

efnahagskerfið fari úr skorðum.

Niðurstaðan er sú, að flestir telja

á hlut sinn gengið og síðan er

hafizt handa á ný og þá einkan-

lega borið fyrir að bæta þurfi

hag hihna verst launuðu, þó að

það vilji farast fyrir, er til fram-

kvfemdanna kemur.

Þessa sögu þarf ekki að rekja.

Við þefckjum hana öll af feng-

inni reynslu og fyrri hluta síð-

ustu útgáfu hennar höfðu menn

fyrir augum nú fyrir hátíðirnar.

Sízt ber að undrast, þótt menn

vilji bæta sinn hag, hitt er furðu

legra,. að þeir skuli ekki haf a

áttað sig á leiðunum til þess held

ur halda ætíð hina gamaltroðnu

leið vítahrings, sem enguim færir

kjarabætur en skapar ölluim örð-

ugleika.

Mér er fjarri skapi að láta svo

sem ríkisstjórnin eigi enga sök

á þeim örðugleilkum, sem nú

blasa við. Hún var of viðbragðs-

sein að snúast gegn verðþensl-

unni, sem magnazt hefur á þessu

ári með óheilbrigðum yfirborg-

unum og öðrum truflunar-

merkjum. E. t. v. er það nokkur

afsökun, að við vorum ætíð sak-

aðir uim samdrátt, þó að of lítil

tilhneiging í þá átt væri fremur

ásökunarefni. Meðalhófið er

stundum vandratað.

Aðalatriðið er, að hver og

einn verður fyrirfram eftir föng-

um að gera sér grein fyrir af-

'eiðingum gerða sinna og meta,

hvort þær séu líklegar til að

ná settu marki.

Þeir, sem berjast fyrir almenn

um kauphækkunum, verða a8

hafa hreinskilni og kjark til þea*

að horfast í augu við þær al-

mennu verðlagshfekkanir, sem

af þeim spretta. Oft heyrist til

þess vitnað; að kaupmáttur

launa hafi komizt svo og svo

hátt á tiltekmuim tíma, en hnign-

að síðan og vanrækslu ef ekflci

illvilja stjórnarvalda kennt um.

Þessu er haldið fram, þó að eðli

málsins, lög landsins og síendur-

tekin reynsla segi til um, að al-

mennuim kauphækkunum fylgja

ákveðnar verðlagshækkanir. —

Verðgildi nýrrar kauphækkunar-

öldu hlýtur því að hníga oifan í

öldudal áður en varir.Þetta saiti-

hengi orsakar og afleiðingar verð

ur ekki rofið með því að maigna

öldurótið. Hitt yrði miklu árang-

ursríkara að reyna að koma

kyrrð á, svo að jafnvægi öruggs

verðgildis og fasts verðlags komi

í staðinn.

Þá tjáir ekki annarsvegar að

mótanæla afskiptum ríkisvalds-

ins af launadeilum og heimta að

frjáls samningsréttur sé hafður

í heiðri en krefjast hins vegar,

að ríkisstjórnin leysi deilurnar

án þess að við nokkurn sé kom-

ið, og ríkissjóður borgi það, sem

á milli ber, án þess að afla sér

til þess nauðsynlegs fjár.

Með réttu er undan því kvart-

að, að hér tíðkist ýmis konair

lausung í fjármiáluim, lítið sé að

marka reikninga og skýrslur um

hag atvinnufyrirtækja, enda séu

skattsvik nær opinber og á allra

vitund. Gegn slíku verður að

sporna mieðal annars með mun

strangara eftirliti en hingað til.

En á meðán eilíf óvissa ræður

um framhald atvinnurekstrar,

verkföll blasa við með nokkurra

missera eða mánaða fresti ' er

hætt við, að hver hramsi til sín

eftir föngum. Viðurkenning á

nauðsyn fjársöfnunar til áfram-

haldandi uppbyggingar er tor-

fengin, svo að hver og einn rétt-

lætir sjálfan sig með því, að

haldi sá, er hefur. Mun og sönnu

nær, að skattsvik fara ekki eftir

stéttum helduir aðstöðu og á-

kvörðun hvers einstaks.

IJr sjálfheldunni verður ekki

sloppið nema allir leggist á eitt-

Löggjafarvaldið megnar ekki ó-

stutt af heilbrigðu almenningis-

áhti að ráða við vandann. Al-

þingi og ríkisstjórn hljóta að

stjórna í samræmi við þá stefnu,

sem kjósendur hafa valið við al-

mennar kosningar. Samtokum

almennings má ekki beita til

þess að torvelda, að löglegur

meirihluti kjósenda ráði. En rík-

isstjórn og Aiþingi verða einnig

að kappkosta að hafa náið og

gott samstarf við hin fjölmennu

samtök fólksins, sem af sinni

hálfu ber að tryggja að lýðræði

ráði innan þeirra.

Ólíkar skoðanir mega ekki

leiða til þess, að menn geti ekki

unnið saman að augljósum hags-

munamáluim allra. Skoðunamun-

ur stafar sjaldnast af illvilja

hvað þá samsærishug heldur ólik

um sjónarmiðum. Aukið víðsýni

og umburðarlyndi létta lausn

margs vanda.

Við ættum að hafa lært, að

paradís verður seint búin til hér

á jörðu. Þeir, sem trúðu á þús-

und ára ríkið, hvort heldur í

austri eða vestri, hafa flestir

vaknað við illan draum. Heyruml

hvað Halldór Kiljan Laxness

segir eftir sína bitru reynslu.

í Skáldatima kemst hann svo að

orði:

„Það virðist nú hafa orðið for-

stöðumönnum Rússa ljóst, að orð

ið sósialismi er aðeins kaldrana-

leg skrýtla, ef það táknar c t-

hvað annað en almenna vel-

gengni þjóðarinnar. í löndum

eins og til dæmis Svíþjóð hefur

„kapitalisminn" um langt skeið

verið arðnýttur af -sósíalista-

stjórninni til eflingar almennri

velgengni í landinu: kúnni er

ekki slátrað í soðið heldur haldið

mátulega feitri svo hún mjólki."

Þrátt fyrir paradísarmissi

margra, þá þokar mönnum áfram

í rétta átt og það hraðar en

orðið hefur .hér á landi, ef þeir

fást til að sjá hverjar leiðir

liggja að settu marki og hvað

hefur helzt tafið förina.

En er þetta ekki tómt tal? Er

í   alvöru   hæg   að   ná   samvinnu

Framh. á bls. 15

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24