Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 1. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						IfJM    Fostudagur S. Jan. 1964
MORGUNBLAÐIÐ
•>-KSíS *?*t* í i
13
Aukið
og bætt so
r ^
Áramótaræða dr. Bjarna Benedikts-
sonar forsætisráðherra
Samtakamátturinn hefur áreið
anlega unnið stórvirki. Ýmislegt,
sam hér hefur verið bezt gert,
væri enn óunnið, ef honum hefði
ekki verið beitt. En hefur honuim
ætíð verið beitt í rétta átt?
Eða hafa í skjóli hans orðið átök
og deilur sem engum koma að
gagni?
Auðvitað verða launþegar, að
hafa sín samtök og gæta þess,
að ekki sé á rétt þeirra gengið.
En þegar litið er uim öxl yfir at-
burðarós síðustu áratuga, þá
sést hið sama endurtaka sig æ
ofan í æ. Með eins eða tveggja
ára bili eru háðar harðvítugar
launadeilur, sem enda ætíð með
' Gott kvöld, góðir hlustendtur.
Á ÞESSARI stundu verður áreið
enlega fleirum en mér hugsað
til Ólafs Thors, sem ávarpað
hefði ykkur enn í kvöld, ef
heilsa hans hefði leyft. Hann
dvelur nú vestan hafs sér til
bvíldar og hressingar. Auðvitað
eru skiptar skoðanir um Ólaf
Thors, því að
K,'       stendur um stóra menn
stormur úr hverri átt.
. ¦ En ég mæli örugglega fyrir
munn allra íslendinga, þegar ég
ber fram þá ósk, að hann komi
eem fyrst aftur heim, hraustur
og hressandi. Megi þjóðin lengi
injóta lífsreynslu hans og ráð-
hollustu.
Af gæðum lífsins ríður rruest á,
6ð heilsan haldist. Aldrei hafa
fleiri á samri stundu gert sér
grein fyrir hverfulleik lífisins en
þegar sú fregn barst út, að for-
seti Bandaríkjanna, hlaðinn lífs-
krafti á bezta aldri, hefði fallið
fyrir morðingjahendi. Þrátt fyrir
allan skoðanaágreining var hans
innilegar saknað um allan heim
en áður eru dæmi til um nokk-
urn einn mann. Hinn aknenni
Böknuður er því auhyglisverðari
sem John F. Kennedy var vissu-
lega í lifandia líifi umdeildur
imaður, harður í horn að taka og
Ihikaði ekki við að beita hinu
ítrasta valdi, ef á þurfti að halda.
En einmitt með þvi bjargaði
Ihann heimisfriðnum svo sem sést
á viðurkennimgu þeinra, er þá
létu undan síga, á því, að hann
hf.fi verið sannur friðarins mað-
ur.
Vonandi verður ársins 1963
iminnzt í sögunni fyrir það, að
þá hafi farið að létta ófriðar-
skýjunuim, sam lengi haifa yfir
vofað. Enn er þó of snemimt að
daema um, hvort þar er varan-
legur bati á ferðum eða einungis
svikaglenna. En trúa viljuim við
því, að bannið gegn helsprengju-
tilraunum boði nokkuð gott og
hýðan í kalda stríðinu haldi
éfram að aukast. Eitt merki henn
ar er heimildin, sem Vestur-
Berlínarbúar hafa fengið til þess
að heimsækja um bátíðirnar
frændur og vini fyrir austan
imúrinn mikla. ískyggilegt er þó,
að ekki nær sú leyfisveitimg til
þess, *að Austur-Berilínarbúar
Ifari vestur fyrir múrinn. Þá er
óttazt, að þeir hverfi ekki aust-
ur yfir aftur, en engiuim virðist
til hugar koma, að þeir, sem
aiusur fara, ílendist þar.
Á meðan svo stendur ber að
taka öllum batamerkjum með
varúð. Sjálfir getum við íslend-
ingar ekki lagt mikið af mörk-
um til að auka friðarhorfur, ann-
að en leyfi okkar til þess, að á
landi okkar sé haldið uppi vörn-
um fyrir málstað frelsisins. Sú
þjóð, sem neitaði að tryggja svo
einn eigin hag og skoðanabræðra
Binna, mundi sýna, að hún skildi
ekki hvað til friðar og sjálfstæðis
hennar heyrir.
Skipti akkar við aðrar þjóðir
haía á þessu ári öll horft til auk-
ins vinfengis og bættrar saim-
Ibúðar. Landhelgisdeilunni við
Breta lauk með hinni happa-
eælu samningsgerð 1961 og niú í
vetur lýkur þeim tímabundnu
fiiskveiðiréttindum, sem Bretar
fengu innan islenzkrar fiskveiði-
lögsögu. Aldrei kom til mála, að
þau réttindi yrðu endurnýjuð
eða framlengd og munu nú flest-
ir hafa sannfærzt uim, að allar
hrakspár um slíkt voru ástæðu-
lausar. Brezka stjórnin vildi með
heimboði til forseta íslands gera
augljóst, að öll óvild vegna land-
helgisdeilunnar væri úr sogunni.
Kemur öllum saman um, að for-
setinn haíi gert frægðarför til
Bretlands. Hann varð þar var
einlægs vinarhugar í garð ís-
lenzku þjóðarinnar og bar hróð-
ur hennar meðal þeirra, sem Utt
þekktu til hennar áður.
Heimsókn varaforseta Banda-
ríkjanna, Lyndon B. Johnsons,
hingað til lands var tákn vin-
áttu þjóðar hans í okkar garð.
Almenningur hér sýndi glögg-
lega, að hann kunni að meta
þessa vinsemd og varð tilraun
til truflunar einungis til þess, að
hinn sanni hugur íslendinga
kom enn betur í ljós. Af John-
son höfðu farið ýmsar sögur áð-
ur en hann kom hingað, en þóit
menn sæu hann einungis í svip
duldist þeim ekki, að hann er
mikilhæfur maður. Enda er það
haft eftir hinum látna forseta,
að ef hann hefði ekki • sjálfur
haft hug á forseta-dfetminu
mnndi hann hafa stutt til þess
þann Bandaríkjamann, er hann
viissi til þess hæfastan, Lyndon
B. Jahnson. Er nú mikið undir
því komið fyrir alla heimsbygigð-
ina, að Kennedy hafi þarna
reynzt sannspár um hæfileika
eftirmianns síns.
Horfur eru á því, að á árinu
1964 ljúki því eina deilumáli,
sem við eigum við frændlþjóð á
Norðurlöndum. Gert er ráð fyrir
almiennum þingkosningum í Dan
mörku og hefur því verið heitið,
að eftir þær verði handiritamálið
tekið upp að nýju og afgreitt
á þann veg, sem við megum vel
við una. Ber að fagna því, að
þetta deilumál leysist svo, að
háðuim þjóðum verði sæmd að.
Metum við það því meira við
Dani sem þeir sýna með þessu
sannan stórhug, en eru ekki
þvingaðir vegna réttarkrafna eða
lögskyldu, sem fram yrði knúin
gegn vilja þeirra.
Nú í árslok er og rétt að rifja
upp og þakka þá gjafmildi, sem
ýmsir Danir og raunar fleiri
Norðurlandaimenn, einkuim Norð-
menn, sýndu í sambandi við
byggingu Skálholtsdómkitrkju, en
vígsla hennar fór fram á árinu
með miklum hátíðleik.
Af innanlandsmáluim vefjast
efnahagsmálin enn mest fyrir
mönnum. Minnist ég raunar ekki,
að öðru vísi hafi verið öll þau
ár, sem ég hefi haft afskipti af
stjórnmálum. Höfum við reynzt
furðanlega fundvísir á að búa
okkuir þar til örðugleika, sem
ekki hafa orðið auðleystari við
það, að þeir eru heimatilbúnir.
Sannast þá enn, að sjálfsskapar-
vítin eru verst. Ég hefi allra sízt
löngun til að gera lítið úr vand-
anum, sem nú er við að etja, né
draga úr áhyggjum manna hans
vegna. Þó koma mér í hug um-
mæli, sem ég sá nýlega höfð
eftir John Meynard Keynes, ein-
um kunnasta hagfræðingi þess-
arar aldar. Þau hljóða svo:
„Látuim okkur ekki ofimeta þýð
ingu efnahagsvandans né vegna
ætlaðrar nauðsynjar hans fórna
öðrum efnum, sem hafa meira
og varanlegra gildi. Úrlausn
hans ætti með sama hætti og
tannlækningar að vera í höndum
sérfræðinga."
Efnahagsörðugleilkar heillar
þjóðar varða að vísu fleiri og
eru vandmeðfarnari en skemmd-
ar tennur í einum manni, en um
hvorttveggja gilda lögmál or-
saka og afleiðinga, sem sérfræð-
ingar kunna mest skil á ag ekki
Bjarni   Benediktsson
verður haggað hvorki með funda
samþykktúm né samtakamætti.
Sjálfur benti t. d. Keynes á sín-
um tíma á ráðin til að koma í
veg fyrir atvinnuleysi og er það
ekki sízt þeim ráðum að þakka,
að böli atvinnuleysisins hefur nú
tekizt að útrýma eða halda í
skefjum gagnstætt því, sem var
á árunum milli ófriðanna. Sér-
fræðingar eru ekki alvitrir en
hagnýt þekking er samt mun
hollari leiðarvísiir en ótal Egils-
staðasamiþykktir.
Þekkingin ein stoðar ekki, ef
menn fást ekki til að skeyta
henni, en án hennar skapa menn
sér oft örðugleika að óþörfu. Eng
inn efi er á því, að okkur ís-
lendingum mundi nú um langt
skeið hafa vegnað mun betur, ef
við hefðuim áttað okkur á nokkr-
um helztu staðreyndum efnahags
lífsins og virt lögmál þess.
Með þessu er engan veginn
sagt, að við höfum til einskis
unnið eða engu góðu fengið áork
að. Þvert á móti, þá hefur margt
gengið okkur í hag og framfarir
orðið undra-miklar, þegar á allt
er litið. En ýmsa erfiðleika hefði
mátt losna við og hraða umibót-
um, ef b'etur hefði verið að gáð.
Hér er þó margt í efni og sumt
svo samanslungið, að örðugt er
að átta sig á hinu sanna sam-
hengi og fá rétta heildarsýn.
A síðustu 50—60 árum hefur
svo að segja samtímis orðið ger-
breyting í flestuim greinum þjóð-
lífsins. Þjóðin fær stjórnarfars-
legt frelsi, nútíma tækni er inn-
leidd, meiri hluti fóiks flyzt úr
strjálbýli í þéttbýli, verzlun verð
ur innlend, nýir atvinnuvegir
eru teknir upp, ótal félagssam-
tök eru mynduð og veðurfar stór
batnar, að ógleymdum áhrifuim
tveggja heimsstyrjalda. Allt hef-
ur þetta haft þýðingu, meira og
minna sanwerkandi í sömu átt.
En hver eru áhrif hvers um sig?
Um það verður seint fullyrt til
hlítar.
Athugum aðeins þátt félags-
sam/takanna.
svokölluðum sigri launlþega. En
á sama stendur, hvaða stjórn-
málaflokkuir eða flokkar eru Við
völd, — og þeir hafa allir verið
það oftar en einu sinni á þessu
tímabili, — þá neyðast stjórnar-
völdin ætíð nokkru eftir að
kauphækkanirnar hafa verið
knúðar fram til að gera gagnráð-
stafanir — auðvitað ekki af
mannvonzku, enda væri hún þá
furðulega almenn Og áhritfarík
í öllum flokkum — heldur til
þess að kama í veg fyrir, að
efnahagskerfið fari úr skorðum.
Niðurstaðan er sú, að flestir telja
á hlut sinn gengið og síðan er
hafizt handa á ný og þá einkan-
lega borið fyrir að bæta þurfi
hag hihna verst launuðu, þó að
það vilji farast fyrir, er til fram-
kvfemdanna kemur.
Þessa sögu þarf ekki að rekja.
Við þefckjum hana öll af feng-
inni reynslu og fyrri hluta síð-
ustu útgáfu hennar höfðu menn
fyrir augum nú fyrir hátíðirnar.
Sízt ber að undrast, þótt menn
vilji bæta sinn hag, hitt er furðu
legra,. að þeir skuli ekki haf a
áttað sig á leiðunum til þess held
ur halda ætíð hina gamaltroðnu
leið vítahrings, sem enguim færir
kjarabætur en skapar ölluim örð-
ugleika.
Mér er fjarri skapi að láta svo
sem ríkisstjórnin eigi enga sök
á þeim örðugleilkum, sem nú
blasa við. Hún var of viðbragðs-
sein að snúast gegn verðþensl-
unni, sem magnazt hefur á þessu
ári með óheilbrigðum yfirborg-
unum og öðrum truflunar-
merkjum. E. t. v. er það nokkur
afsökun, að við vorum ætíð sak-
aðir uim samdrátt, þó að of lítil
tilhneiging í þá átt væri fremur
ásökunarefni. Meðalhófið er
stundum vandratað.
Aðalatriðið er, að hver og
einn verður fyrirfram eftir föng-
um að gera sér grein fyrir af-
'eiðingum gerða sinna og meta,
hvort þær séu líklegar til að
ná settu marki.
Þeir, sem berjast fyrir almenn
um kauphækkunum, verða a8
hafa hreinskilni og kjark til þea*
að horfast í augu við þær al-
mennu verðlagshfekkanir, sem
af þeim spretta. Oft heyrist til
þess vitnað; að kaupmáttur
launa hafi komizt svo og svo
hátt á tiltekmuim tíma, en hnign-
að síðan og vanrækslu ef ekflci
illvilja stjórnarvalda kennt um.
Þessu er haldið fram, þó að eðli
málsins, lög landsins og síendur-
tekin reynsla segi til um, að al-
mennuim kauphækkunum fylgja
ákveðnar verðlagshækkanir. —
Verðgildi nýrrar kauphækkunar-
öldu hlýtur því að hníga oifan í
öldudal áður en varir.Þetta saiti-
hengi orsakar og afleiðingar verð
ur ekki rofið með því að maigna
öldurótið. Hitt yrði miklu árang-
ursríkara að reyna að koma
kyrrð á, svo að jafnvægi öruggs
verðgildis og fasts verðlags komi
í staðinn.
Þá tjáir ekki annarsvegar að
mótanæla afskiptum ríkisvalds-
ins af launadeilum og heimta að
frjáls samningsréttur sé hafður
í heiðri en krefjast hins vegar,
að ríkisstjórnin leysi deilurnar
án þess að við nokkurn sé kom-
ið, og ríkissjóður borgi það, sem
á milli ber, án þess að afla sér
til þess nauðsynlegs fjár.
Með réttu er undan því kvart-
að, að hér tíðkist ýmis konair
lausung í fjármiáluim, lítið sé að
marka reikninga og skýrslur um
hag atvinnufyrirtækja, enda séu
skattsvik nær opinber og á allra
vitund. Gegn slíku verður að
sporna mieðal annars með mun
strangara eftirliti en hingað til.
En á meðán eilíf óvissa ræður
um framhald atvinnurekstrar,
verkföll blasa við með nokkurra
missera eða mánaða fresti ' er
hætt við, að hver hramsi til sín
eftir föngum. Viðurkenning á
nauðsyn fjársöfnunar til áfram-
haldandi uppbyggingar er tor-
fengin, svo að hver og einn rétt-
lætir sjálfan sig með því, að
haldi sá, er hefur. Mun og sönnu
nær, að skattsvik fara ekki eftir
stéttum helduir aðstöðu og á-
kvörðun hvers einstaks.
IJr sjálfheldunni verður ekki
sloppið nema allir leggist á eitt-
Löggjafarvaldið megnar ekki ó-
stutt af heilbrigðu almenningis-
áhti að ráða við vandann. Al-
þingi og ríkisstjórn hljóta að
stjórna í samræmi við þá stefnu,
sem kjósendur hafa valið við al-
mennar kosningar. Samtokum
almennings má ekki beita til
þess að torvelda, að löglegur
meirihluti kjósenda ráði. En rík-
isstjórn og Aiþingi verða einnig
að kappkosta að hafa náið og
gott samstarf við hin fjölmennu
samtök fólksins, sem af sinni
hálfu ber að tryggja að lýðræði
ráði innan þeirra.
Ólíkar skoðanir mega ekki
leiða til þess, að menn geti ekki
unnið saman að augljósum hags-
munamáluim allra. Skoðunamun-
ur stafar sjaldnast af illvilja
hvað þá samsærishug heldur ólik
um sjónarmiðum. Aukið víðsýni
og umburðarlyndi létta lausn
margs vanda.
Við ættum að hafa lært, að
paradís verður seint búin til hér
á jörðu. Þeir, sem trúðu á þús-
und ára ríkið, hvort heldur í
austri eða vestri, hafa flestir
vaknað við illan draum. Heyruml
hvað Halldór Kiljan Laxness
segir eftir sína bitru reynslu.
í Skáldatima kemst hann svo að
orði:
„Það virðist nú hafa orðið for-
stöðumönnum Rússa ljóst, að orð
ið sósialismi er aðeins kaldrana-
leg skrýtla, ef það táknar c t-
hvað annað en almenna vel-
gengni þjóðarinnar. í löndum
eins og til dæmis Svíþjóð hefur
„kapitalisminn" um langt skeið
verið arðnýttur af -sósíalista-
stjórninni til eflingar almennri
velgengni í landinu: kúnni er
ekki slátrað í soðið heldur haldið
mátulega feitri svo hún mjólki."
Þrátt fyrir paradísarmissi
margra, þá þokar mönnum áfram
í rétta átt og það hraðar en
orðið hefur .hér á landi, ef þeir
fást til að sjá hverjar leiðir
liggja að settu marki og hvað
hefur helzt tafið förina.
En er þetta ekki tómt tal? Er
í   alvöru   hæg   að   ná   samvinnu
Framh. á bls. 15
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24