Sutmudaguir '7- fetólar ítfS 17 Flogið keiias homanna á miui í biK virðist hvergi í heiminum hættara yið stórátökum en í Viet- nam, Bandaríkin sýnast leggja h'öfuðáherzlu á að yerja Suður- Vietnam fyrir ágangi kommún- ista út frá þeirri íorsendu, að eí 'peir verði þar ofan á aiuni allri Suðaustur-Asíu hætt. Hverju sem um er að kenna, gengur yarnar- baráttan austur þar vægast sagt taarla treglega. Því athyglisverð- ara er, að Kosygin, forsætisráð- herra Sovét-Rússlands, skuli nú hafa tekið sig upp og í'logið með miklu íylgdarliðí til Norður- Vietnam. LítilJ. vaíí sýnist geta Jeikið á þyí, *ð nneð þessu vilji Sovétstjórnin vekja athygli á stuðningi sínum við valdamenn þar í landi. En stuðningí gegn hverjum? Fljótt á litið mundu menn ætla gegn Bandaríkjunum. En beint ofan í austurferð Kosy- gins kemur boðskapur Johnsons. Bandaríkjaforseta. um, að hann j vonist ef'tir að geta heimsótt I '''']::::^: : -<r'Wý ¦'¦: -¦^-¦¦¦^^¦v,- .88í**&^*?S<^53$S^^?^^5,íiS2 Lutttuyud aí Vesiurluit'uiuni — helzta athat'navsaeði bátaflotans uér í Reykjavtk. REYKJAVIKURBREF Sovét-Rússland. 4 þessu arl E>g ráðamenn þar komi til Banda- ríkjanna, Stíkan boðskap mundi hann naumast senda frá sér, nema hann vildi lata í liös, að ferð Kosygins sé að hans skoð- «n ekki ögrun við Bandarikin. Ef svo er ekki, þá er ekki um að villast, að a.m.k. Bandaríkin vitja Játa líta svo út sem ferðalagi Kosygins sé beint gegn Kína- kommúnistum. Hvað raunveru- Jega býr hér á bak við. skal ekki um sagt á þessu stigi. Það eitt er Ijósl, að þarna ar allra veðra von, og ekkí er sú þjóð öfundsverð. sem verður að láta þann stór- yeidablastur yfir sig ganga. Vilja þeir f jórar jþúsundir atvinnu- leysingja? í einhyerju vinstri blaðanna «rar að þyí vikið fyrir skemmstu, »ð íslendingar settu að taka for- *eta Bandaríkjanna sér tit fyrir- myndar um sparnað og hyggilega tneðferð likisfjár. Sízt skal úr þvi dregið, að yið getum læri margt •f Bandaríkjamönnuni. Vafasamt «r hins vegar, að sjáifir séu þeir •llir sammála um. að sparnaður á ríkisfé sé meðai þeirra höfuð- tiyggða. Enn eru íjárlög þar í Jandi afgreidd með tekjuhalla. enda ýmislegur tilkostnaður svo I gífurlegur, að við eigum erfitt j með að g'era okkur grein .fyrirj þeim háu tölum. Slíkt er eðlilegt. ] Bandaríkjaþjóðin er liðlega þús- í «nd sinnum mannfleiri en við og \ okkur hlutfallslega mun auðugri. I Þrátt fyrir auðlegðina hefur j henni þó ekki tekizt að útrýma •tvinnuleysi. Laetur nærrí, etS i Bandaríkjunum séu svo margir stvinnuleysingjar, að ef þeir væru Jafnfjölmennir hér é landi, þá mundu þeir vera hér fjórar þúsundir. Johnson Bandarikjafor seti telur með réttu, að þetta at- vinnuleysi sé einn stærsti blett- urinn á Bandaríkjunum og hefur Jagt tii höfuðorustu við það og raunar fátæktina í öllum mynd- um þar vestra. Ef sú orusta á að vinnast, þarf áreiðanlega að leggja af mörkum mun meira fé en hann hefur enn geit tillögur um. Þekkin^arlevsið mesta hæítan Játa verður, að Bandaríkin eru *vo auðug og lífskiðr þar sva SÓ6, að' sumir, sem 'taldír aru EátsBkir !?ar i iandi, onundu <tíb% wet-a tald LaugardL 6. íebrúar ír ríkir Og hér á landi murtdu > þeir senr.ilega taldir sæmilega stæðir eða a.m.k. ekki á blá- hjarni. Atvtnnuleysingjar vestra njóta svo mikilla stytkja, að þeir líða ekki beina neyð. En þó mundu íslendingar ekki una því, að hér væru fjögur þúsund manns atvinnulausir að staðaldri. Menn urðu raunar á árunum fyr- ir 1940 stundum að þola hiutfalis- lega meira atvinnuieysi á Islandi. En allir góðir menn hafa heitið því að gera það, sem í þeirra valdi stendur til að híndra að slíkir hörmungartímar gangi yf- ir iandið á ný. Þegar Framsókn- armenn voru að útmála fyrir iandslýðnum allar þær ógnir, sem viðreisnin mundi hafa í för með sér, nefndu þeir einkum atvinnu- leysið. sem þeir þekktu bezt frá blómaárum sínum 1934—39. Her- mann Jónasson sagði fyrir, að viðreisnarstefnan mundi leiða tit þess, að hér yrðu innan skamms 4—5000 manns atvinnuleysingiar. Reynslan hefur skorið úr, hvetjir betur sáu hvað Terða vildi og hvor stefnan er heillaríkari, við- reisnarstefnan eða vinstri stefn- an, sem fylgt var á atvinnuleys- isárunum. Það skal þó skýrt tek- ið fram, að vandræðin þá stöf- uðu ekki af illvilja valdhafanna. Það var þekkingarleysið. sem einkum bagaði þá. Magfræði jafn- nauðsynle^; ög læknisfræði Það er fyrst og fremst vegna þess, að hagfræðingarnir kunna nú sín vísindi mun betur en á »^r og stjórnmálamenn hafa haft /it á að færa sér fróðleik þetrra í nyt, sem hvarvetna hefur tekizt að ráða betur vi$ atvinnuleysi en á mitlistríðsárunum og viðast hvar útrýma því. Starf stjórn- málamannanna er að taka ákvarð anir og bera ábyrgð á gerðum sínum. En til þess að ákvarðanir þeirra séu á viti byggðar og leiði til góðs, þurfa þeir á að halda sérfræðingum í ótal greinum. Nú orðið blandast engum hugur um, að syo er t.d. um mannvirkjagerð, læknisfræði, lögfræði og sigling- ar. Ýmsir hafa aftur á móti snn horn í síðu hagfrseðinga. Hér á landi eru það einkum Framsokn- armenn og kommúnistar. Báðum hefur mistekizt, Framsóknar- mönnum hérlendis og kommun- istum hvarvetna, vegna þeM Jð þeir aafa þótzt of góðtr rv! jð haffnýt* sér þá j^ekkiijgu, som fáanleg tx% Eun ingar þjóðarfram- leiðslu Ófarnaður Framsóknar fyrir 1940 var þó, eins og fyrr segir, ekki fyrst og fremst óráðþægni þeirra að kenna. Þá voru menn hvarvetna að fikra sig áfram til þeirrar þekkingar, sem nú er fyrir hendi. Um hitt er ekki að villast, að erfiðleikar okkar á ár- unum 1950—60 spruttu m.a. af því, að hér var stefnu hafta og ríkisforsjár í ótal efnum fylgt löngu eftir það, að menn í öðrum frjálsum löndum höfðu sannfærzt um. að slíkt leiddi þá á villi- götur. Þetta varð til þess, að framfarir hér urðu seihfærari en annars staðar í vestlægum lönd- um. Á árunum 1950—60 er talið, að árleg aukning þjóðarfram- leiðslu hafi verið um 4%, þ.e. 2% í íbúa. Eftir að viðreisnin tókst og horfið var frá haftastefnunni, hefur aukningin orðið 7—8% á ári, eða 5—6% á íbúa. Þar kem- ur að vísu margt til, en úr sker, að aukið frjálsræði hefur veitt íramfaraöflunum færi á að njóta sin. , Lan^vinnu yerk- f alli lokið Sjómannaverkfallið hér á Suð- vesturlandi stóð lengi og leiddi til mikils tjóns. Skiptir þá ekki máli, þó að misskilningur sé, að gjaldeyristjónið nemi 300—500 mitljónum króna. Þá er mjög í lagt, enda tjónið ærið samt. Ekki tjáir að sakast um orðinn hlut, en nauðsynlegt er að Iæra af því, sem farið hefur öðru vísi en skyldi, til þess að sömu mis- tökin verði ekki aftur og aftur. I haust var svo að sjá sem aðilar vildu komast hjá verkfalli, því að þeir frestuðu uppsögn samn- inga lengi vel. Góðan vilja á báða bóga er þvi ekki að efa. Satnt hljóta menn að spyrja, hvort ekki hefði verið unnt að ná slík- um samningum og nú hafa tek- izt án þess að til þessa langa verkfalls kæmi. Hvað væri }>á hæ^t Enn tíðkast það um of, að a<5- itar tala lengi vel íram hjá hvor i'iðriim, ef svo má segja, 3atji fram alveg óraunhæfair kröfur. og standi i fullyrðingum, sem hvorugunl er í raun og veru al- vara með. Oft kemur fyrir, að hinar formlegu ktöfur eru ekki bornar fram fyrr en eftir að verk fatl hefur verið boðað og stund- um ekki fyrr en það er skollið á. Hvorugur aðili virðist í alvöru vilja gera upp sinn hug fyrr en undir verkfallsokinu. Þetta er i eðli sinu fráleitt og hlýtur að leiða tit tjóns fyrir alla, því að jafnvel þó að kröfur náist fram eftir langt verkfatl, þá eru þær kröfugerðarmanninum ekki til góðs, ef þær eru óraunhæfar. Úr þessu sker mannsaldurs verkfalls saga hér á landi svo skýrlega, að ekki verður um deilt. Þessar bollaleggingar eiga raunar ekki fremur við sjómannaverkfallið nú en ótal mörg önnur. Þetta er almennur lærdómur, sem menn vissulega hljóta að festa sér í huga. Víðsýnn atvinnurekandi varpaði á dögunum fram þeirri spurningu, hversu mikið væri hægt að hækka kaupið, ef trygg- ing fengist fyrir, að ekkert verk- fall yrði um alllangt tímabil. Sú spurning er vissulega íhugunar- verð fyrir alla. r I bága við \úní- samkomulagið? Með júnísamkomulagirtu í sum ar var ætlunin að semja um vinnufrið til eins árs. Nú í vetur hafa hins vegar orðið þrenn verkfötl, prentaraverkfall, hljóm sveitarmannaverkfall og sjó- mannaverkfall, sem vitarilega er lang alvarlegast. Eðlilegt er að spurt sé, hvort þetta sýni að júní- samkomulagið hafi verið einskis virði, og sé þegar úr sögunni. Þá er á það að líta, að júnisam- komulagið var einungis ramma- samkomulag, hvorki Alþýðusam- band né vinnuveitendasamband gátu skuldbundið einstaka aðita. Þetta var skýrt fram tekið strax i upphafi. En hér við bætist og það er vissulega lærdómsríkt, að í öllum þessum þremur tilfellum, þá eru vinnuveitendurnir utan alLsherjarsamtaka vinnuveitenda og áttu ekki neinn þátt í júní- samkomulaginu. Þegar af þeirri ástæðu geta verklýðsfélögin, sem við þá áttu í höggi, haldið því fram, að þau hafi verið laus við þá siðferðilegu skuldbindingu, sem hvíldi á meðlimum Alþýðu- sambands íslands um að fylgja því samkomulagi, sem það hafði gert fyrir hönd meðlima sinna. Vilja ekki hagnýta reynsluo^þekk- in»u Hvað sem utn það ar, þá er þetta Ijóst dætnt þess, hversu iheppilegt er. að alltr atwinnu- cekeudur skuti ekki uera i ainum aílsherjar félagsskap, eina »g verkalj'-'ðsfélögiti nú orðið eru, Adsherjarsamningum, setn hljóta að verða iausnin, er mjög erfiti að koma við nema við mjög fáa áðila sé að eiga. Sjálfir fá aðilar naumast nægt yfirlit, hvoru meg- in sem í átökunum er, nema þeir hafi nána samvinnu sín á millt. Svo að ekki sé um það talað, hversu fráleitt er að nota ekki til hlýtar þá þekkingu og æf- ingu, sem fæst hjá þeim er stöð- ugt vinna að þessum málum Og hafa ekki öðru að sinna, eins og er um fasta starfsmenn heitdac- samtakanna beggja vegna. Eiga útve^smenn að bor^'a aunaskatt? Því fráteitara var það að eint- stakir hópar atvinnurekenda skyldu ekki reyna þegar í stað að komast undir júnisamkomulag- íð þar sém hinar almennu kvað- ir þess, eins og launaskatturinrt, voru lagðar á þá alla. Nú segja sumir, að úr því, að t.d. útvegs- menn njóti ekki góðs aí júní- samkomulagínu, — hverjum sem það sé að kenna —, hafi orðið að þola verkfall og síðan hækk- andi kaupgreiðslur til sjómanna, þá sé óeðlilegt, að þeir borgi launaskattinn, sem á var lagður í sumar og nú er verið að stað- festa til frambúðar á Alþingi. En þá er á það að líta, að fiskverðið var ákveðið með hliðsjón af þess- um launaskatti. Hann var þá þeg- ar í lögum og aðilar htutu að taka tillit tit hans við ákvörðun fiskverðsins. Fulltrúar útgerðar- manna og sjómanna voru sam- mála oddamanninum um það fisk verð, sem ákveðið var. Altir að- ilar vissu þá glögglega um þenn- an skatt og reiknuðu með honum. Þess vegna er fjarstætt að ætl- ast til þess nú, að hann verðí miðaður við kauptrygginguna eina eða alveg felldur niður, eins og sumir þingmenn Framsóknar hafa lagt til á Alþingi. Með því móti væri beinlínis verið að rifta því samkomulagi, sem á komst Illa við júní- samkomula^ið Samtimis því, sem sumir þing- menn Framsóknar berjast fyrir þessu, þá fjargviðrast aðrir þeirra yfir því, að júnísamkomulagið sé svo loðið, að deila megi um 4 hverjum launaskatturinn lendi í einstaka tilfeilum. því að fram hefur komið að ágreiningur sé um, hvort vörubílstjórar eða at- vinnuveitendur þeirra eig'i *9 greiða skattinn. í umræðum um launaskattinn í neðri deild gerðu Hannibal Valdi marsson og Eðvarð Sigurðsson málefnalega grein fyrir því, «9 þeir töldu skattinn ekki eiga «ð lenda á vörubílstjórum, eins 4g félagsmálaráðuneytið hafði talið eðlilegt. Emil Jónsson rakti þau rök, sem að þeirri niðurstöðu hnigu, en sagði sjálfsagt að halda svo á málum, að ekki gæti leikið vafi áð að staðið væri við gerða samnmga. Talsmanni Framsókn- ar fannst hér furðu linlega á haldið af öllum og sagði þá samn ingsgerð líttls virði, sem leikið gæti vafi á hvernig hana bæri að skiljal Þau ummæli gerðu ótví- rætt af hvílíkum heilidum mælt var, því að vissulega mun leitun á þeirri samningsgerð að ekki geti einhver vafi leikið á um skilning einstakra atriða hennar. Úrskurður þvílíkra vafaatriða, sem aðilar halda fram í góðri trú, eru eitt helzta verkefni dóms stóla, eins og öllum, sem vaxnir eru úr grasi, ætti að vera kunn- ugt. Framsóknarmaðurinn taldi, að úr því að slíkur vafi gætt komizt að, þá væri svo sem ljóst að þýðingarlítið væri að gera samkomulag slíkt sem gert var i ur öllu sem fram kemur, hversu þeir af öllum tífs og sálar kroft- um vilja hindra að slikt takist á ný.
Beinir tenglar
