Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						10
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 20. ÁGÚST
Vísindamenn í sumarönnum   Vísindamenn í sumarönnum    Vísindamenn í sumarönnum
Tjörneslögin tímaákvarða
aðskiinað Asíu frá N-Ameríku
Viðtal við dr. Þorleif Einarsson, jarðfrœðing, sem
manna mest hefur unnið að ísaldarrannsóknum hér
— ÞAÐ er einkum tvennt,
sei'n veitir íslandi sérstöðu í
jarðfræðirannsóknum um-
fram flest önnur lönd. I
fyrsta lagi er það eldvirkn-
in og jarðmyndanir, sem til
eru orðnar af hennar völd-
um og í öðru lagi óvenjulega
vel varðveitt setlög frá hlý-
og jökulskeiðum ísaldarinn-
ar, en þau eru samofin gos-
myndunum- Sumarannir mín
ar hafa hin síðari árin eink-
um beinzt að jarðlögum
mynduðum á hinum ýmsu
skeiðum ísaldarinnar, svo
fórust dr. Þorleifi Einars-
syni orð í viðtali, er við átt-
um við hann fyrir skömmu.
Á Rannsókn.arstofnun iðnaðar-
ins, sem áður hét I'ðnaðardeild,
Afcvinnudeildar Háskólans, hef-
ur sáðan 1946 verið unnið að al-
naennum grundvallarrannsókn-
uixi í jarðlfræði og hagnýturn
j'arðtfræðirannsókmrm, ýmiist að
eigin frumkvæði eða fyrir ýmsa
aðila. AS hagnýtum r.annsóknum,
sem unnið hefur verið af eigin
frumkivæði, má geta rannsókna
á  magni  kísileðju  í  Mývatni og
garð að gresja og hér á landi.
— Rannsóknir þessar snúiast
m.ia. um það, hversu oft megin-
jöklar hafi gengið yfir ísland á
Tungubakkar og Hallbjarnastaðakambur á Tjörnesi. Horft til norðurs. Norðan aðgerðahús-
anna rennur Hallbjarnastaðaá í sjó. í Tungubökkum skiptast á sjávarset og surtarbrandur. 1
skeljalögunum eru einkum skeljar, sem lifað hafa í hlýjum sjó í lok tertíer en í surtarbrand
inum leifar kulvísra lauftrjáa og barrtrjáa. í lögunum við ána koma fyrstu „Kyrrahafs"-
skeljar og þar með er ísöld gengln í garð. Nyrzt í bökkunum liggur blágrýtislag ofan á set-
lögunum, en það er samkvæmt    bergsegulmælingum um 3ja milljón ára gamalt.
rannsóknarstarfsemi      á      þessu
sviði hér á landi.
Upp úr 1960 tlók ég að fást við
rannsóknir  á   ísaldarminjum   og
hetf síðan  unnið  að  þeim,  þegar
fcími og fjárimunir leyfðu. Rann-
sóknir  þessar  mega   að   nokkru
teljast alþj'áðlcgar, enda aðstæða
til þeirra hér á landi einstök og
niðurstöðurnar       munu       varða
m hina   almiennu   jarðsögu   ísaldar-
^; innar   um   víða   veTÖld   og   geifa
| tímatal, þar sem atburðariásin er
mörkuð   með  ártölum   en   ekki
einigöngu    röðun    jarðlaga    eftir
jg^ sennilsgu     aldurshlutfalli.     Um
*^fe 'þessair   rannsóknir   hefur   verið
'höfð   samvinna    við    bandaríska
¦szM og    brezka   jarðínæðiniga,    bæði
»B hér heima og eins vaf ég sum-
arlanigt  í Alaska  IQiSö  við rann-
sóknir    á    ísaldarminjum,    þótt
ekki  sé  þar    um   jafn    auðugan
ísöld, þ.e. hvensu oft landið var
hulið jökli. Á ísöld sikiptu-st á
helköld jökulgkeið og hlýskeið,
þegar loftslag var sivipað og n.ú
eða betra>. Dr. Helgi Pjiefcurss
gierði fyrsfcur manna þá upp-
göfcvun við rannsóknir í Bú-
landsihötfðia á Snæíellsnesi að
yfir ísland hefðu gengið a.m.k.
tvö jökulskeið með hlý skeið á
milli. Fram að þeim tíma var
talið að ísöldin hafði vsrið einn
Iherjans mikill fimlbulvetur án
hlýindakafla og m&ginjökull
hefði aðeins einu sinni gengið
yfir landið.
Fram á síðustu ár voru rann-
sóknir á ísaldarlögum. ýmsum
annmörkum háðar, en á síðustu
árum hafa nýjar aðferðdr við ald
ursákvarðanir          jarðtfræðilega
ungs gosbergs rutt sér til rúms.
Má þar til nefna, að komið hef-
Dr. Þorleifur Einrasson.
ur í ljós, að segulsvið jarðar
skiptir um skaut á um milljón
ára fresti. Hraunlög eða blá-
grýti segulmagnast í samræmi
við ríkjandi segulsvið meðan á
kólnun stendur og með mæling-
um á segulstefnunni, sem greypt
er í þau, fæst vitneskja um seg-
ulsvið jarðar á myndunartíma
þeirra. Brautryðjendur í þess-
um rannsóknum hér á landi eru
þeir prófessorarnir Trausti Ein-
arsson og Þorbjörn Sigurgeirs-
aon. ísland hefur hér sérstöðu,
enda hefur aldvirkni verið nær
samfelld hér á landi í 30—40
milljón ár. Af þessu leiðir, að
í gloppulausum jarðmyndunum
raðast lögin ísyrpur í samræmi
við segulstefnu. Þessi aðferð
hefði þó þann galla að erfitt var
að timasetja berglögin. En á
allra síðustu árum hefur verið
tekið að mæla hlutfall geisla-
virks kalíum og lofttegundarinn-
ar argon í gosibergi. Hlutfall efn
anna sýnir aldur bergsins, en
kalíum 40 bxeytist hægt en jafnt
í argon 40 og er þessi klukka
í berginu all nákvæm. Nál átta
vitans hefur samkvæmt þessum
rannsóknum snúið í 700.000 ár
eins og í dag en snéri þveröfugt
á 1,7 milljónir ára þar á undan
o.s.frv.
Bergsegulmælingar eru hand-
hæg aðferð, sem kirefst ekki
dýrra tækja, en hins vegar erum
við öðrum háðir um aldurs-
ákvarðanir.
—¦ Jú, þessar nýju aðferðir
opnuðu leið til þess a«ð ráðast í
ísaldarjarðfræðina af enn meiri
krafti en áður. En eins og áður
segir, hefur ísland sérs*öðu
vegna þess, að eldvirknin hef-
ur verið nærri samfelld alla ís-
öldina. Jöku'ruðningar og set-
berg firá hlýviðrisskeiðunum
hr.     'i                       og þau vernd
að laus setlög fyrir rofi. Á þenn
Framhald á bls. 14.
Skeljalag við Hallbjarnastaðaá á Tjörnesi. Við lag þetta eru
mörk tertier og ísaldar og þar tekur að bera á „Kyrrahafs"-
skeljum. Á myndinni ber mest á kúskel.
maign perlusteins, sem Tómas
Tryggvason vann að. Rannsókn-
um þessum er að mestu lokið o.g
kíisilgúriðnaður að hefjast, en
perlu'steins'vinnsla er enn ekki
haifin. Af öðru má nefna könn-
un á málmium austur í Lóni sem
enn er unnið að. Af rannsóknum
fyrir aðra aðila má nefna jarð-
fræðiatlhuganir á virkjunarstöð-
um, rannsóknir á jarðganigastæð
um  fyrir Vegagerðina  og ýmis-
legt annað, sem Tómas Tryggva-
son vann að og við Haraldur
Sigurðss'on, nú hin síiðari árin.
Dr. Guðmundur Sigvald'sson hef
ur unnið að jarðefnafraeðirann-
sóknum á jairðlhitasvæðium otg
hann og Sigurður Steinþórsöon
að ýmsum jarðefna- oig berg-
fræðilegium  rannsóknuim.
Annað meginverkefni okkar
hafa verið ýmsar grundvallar-
rannsóknir í jarð-, jarðefna- og
bsngf'ræði. Ég hefi einkum lagt
'stund á rannsóknir ísaildarjarð-
laga. Árið 1954 hóf ég frjórann-
sóknir í íslenzkum mórnýrum og
hu.gaði að gróður- og loftslags-
sögu landsins frá ísaldarlokum,
þ.e.a,s. síðustu 10.000 árin. Ran.n
sóknirnar sýna, að loftlagssaga
landsins er um margt svipuð og
í náigrannalöndunum, en þó er
margt ókannað. Framhald þess-
a<ra rannsóíkna verður þó að bíöa
unz   betur   befur   verið   búið   að
Harðnaður jökulruðningur í Furuvík á Tjörnesi. Hnullungarnir eru fagurlega jökulrispaðir.
Jökulbergslag þetta, sem er greypt milli blágrýtislaga eru elztu jökulminjar á Tjörnesi,
sennilega nær 3ja miMjón ára gamlar.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28