Tķmarit.is
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

and  
M T W T F S S
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
Click here for more information on 268. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 30. NÓVEMBEB 1968
17
Jón Auðuns, dómprófastur:
Haraldur Níelsson prófessor
Aldarminning
ÞAÐ sötti >alð vera auðveit fyrir
mig að Lába að þeirri osfc Morg-
unblaðsiras, að rniimnast ógieym-
amlegs ikeranara, þegar öld er
l'iðin fira fæðimgu bams. Svo
lifandi er okkur namendum
haras mynd bains í minini, sem
hefðum við sóbt kiemmsliusituivd
bans í igær.
Og þó er mér vaindi á hðnd-
Uim uim sbubta greiin, því að
mininiinigin sýrair mér efcki eina
myind hams, heldur þirjár.
Mynd kennarans i guðfræði
verður fyrir mér fyrst.
H'vaið gerði séra BairaLd svo
áobsæLam sem keranara, að þeir
sem því kynmitust muniu fiiestir
á eiimu máli um það, alð aiuðuigrL
fceraraara að ástisæld og virðinigu
hafi þeir naiumast vitað?
Hairan var ilærður maðiur í
guðfræði, víst er þaið. Em lærð-
ari guðfiræðifceninaira hefi ég
vitað, sem ekíki ábtu iVÍrasæLdum
hans að fagraa. Ég bygg, atð það
sem hreif lærisveiraa hams fyrr
en iærdórraur hams og sikarp-
skyggrai í skýrimigum guðfriæði-
legra varadamáia hafi verið
hinn óvenju glæsilegi og rnaign-
mikli persárauleiki baras, eldur-
iran sem bramm horauim í s41 og
valkti honum bvorttveggia,
dj'úipsetta gu'ðrækni og brenm-
aindi 9ainnleiksáis*ríðu, Það var
sjálfsaigt eibbhivað mdtkið skylt
með ikeninslustumdum séra Har-
alds og imessuigerðum Jóns Ög-
mumdissonar hins helga, þegar
„Fólfcið þusti hcim aið Hoflium,
hjörtum bruranu sem á jólum".
Maður, igæddur fcarlmamn-
illegri sammleitosást séra HaraLds,
hlaut að fylgja bilblíunammsókm-
um og bíiblíuigagmrýni síms
itíma, og þar kom einmig anmað
til. Frá því er hanm íkom frá
prófborði í Kaupm.hafmiairhá-
skóla og tó'l þess er hamn bófc
við kenmislu i PresbaslkiólLanuim af
Þórhaiili Bjarnaisyni árið 1908,
vann haran aið fcaiia «110*11
sleitu'laiuist að því aið þýða
Gamla itesbameratið í 11 ár.
Þýðing séna Haradids vair atf-
irek. Fyrr hafði verilð íairið eftir
dönskum og þýzkum þýðing-
(nn. Séra Haraldur þyddi þetita
mikfla helgiritaisafm beimit úr
hebreakuinmi á fiagra, bLæforigða
rilka iaiemziku. Það vair imerki-
legt brautryðjeradaverk, sem
gerir öðruim efitirleikimm auð-
veLdari. Em þetta milkia verk
Skóp honum ömraur og áv«emit
örlög. Það opnaði aiuagu hans
fyrir því, hve áfcalfilega ófull-
komin bók Glbmeratið er og
hve áfcaflega rön.gum hug-
myndum um það bafði verið
haldið að honuim í KJaupm.háf n-
arháskóla.
Bn þrátt fyrir vægðarliausa
gagnrýni sína á rituim Qlitesta-
meratisiiras vatoti ham'n okítouT
nemeradumi sínuim lotningiu fyr-
iir þeirri bók, sem hiamm daemdi
stuindum sjálfur svo, að amd-
stæðingar hans töldu jaðra vilð
guðlast. Um það saigði Tryggvi
Þórhaiiisson í 'smjallri minning-
argrein uim séna HaTiald 'látimm:
„Aðalkennsl'Ugrein hamB var
Gltestamenitið, ag er það adveg
efiailauat, að í þeim fræðum hef-
ir eniginn fslenidimgur nokflcru
Binmi verið horaum jiafiniærður,
enda engimm á umdam homim
varið svo mikluim tíma í það,
að Öðiasit þann lærdóm. Og svo
h/afði séra Haraldur aíLveg sér-
stalkan álhujga á ag sérstaka
hæfiileitaa til að skiljia hina
geysdlega merfkillegu þróumar-
sögu trúiairhugmyndaninia, sem
ibirbiist í hiniu oiiltoia Gyðimga
ribsa'fmi.".
Séra Harailduir kenndi nem-
eniduim síraum að meta hina
gömlu trúarbók etoki sem inn-
blásið guðsorð að gömflium
slkiinin/gi, heldur sem þTÓunar-
sögu trúaíhuigmynidaininia hjá
mierkilegri þjóð. Og það er
vafiailaiuist ,að þekking hans á
diularfullu/m fyrirbrigðum og
afbrigðilieigum 'tjáningum sálair-
lífatoœ opraaiði honum leið að
dýpra sikilningi á spámönnum
hinis gamla sáttmála en ella
hefði hamn átt.
Keransia séna Haraldis var
iraniblaB'in eldi þeirrar sanmleiks
ástríðu sem kveilk'ti eld umg-
uim möranum, er hjá homuim
sáitu á stoólabetok. Emda var fiá-
gæt't, að notókur imiissiti viljaindi
af ikennsilusturad hjá honum.
Önnur myndin, sem ég sé, er
myndin af séra Haraldi í pre.
dikunarstóli.
Hamm var predikari af Guðs
niáð, og eirai íslendiraguriran, sem
setbur verður við hlið meistara
Jións.
Frá predi'touiraarstó'li veiditi
hamn yfir þjóðina ofunmagni
iglæsilegrar meelsku. Mynd-
auðgi ísienztkrar tumgu, þrótt
heraraar og tign bafiði hann í
óvenjuflegum mæli á val'di símu.
Um fornyrði og 'orðafliúr hinti
hanin ekki. Frá predikumars'tóli
haras talaði sitoáld, sem hafði
eklki aðeiras araniarra manna
líkingar og ljóðaauð á hrað-
bergi, heldur bar einmig fram
í fegursta búmiragi Stoáldlegar
mynidir og spámairan.legar sýmiir
sjálfs sím. Friá preditoum'arsitóli
hanis talaði sairaraleiksvobburinm,
sem V'arpaði ljósi vitsmuna
sinraa á imiarigt, sem öðrum var
ólljóst eða huflið. Frá predikiun-
arstóli hairas *aiaði trúmaður-
inm, sem áibti sólarsýn hins inmi-
lega guðræknia manms. Frá
predikunars'bóli hans tellaði
prestur, sem ölluim prestumi
fremur toummi að leyaa menn úr
viðjum hræðsiunmiar við dauð-
amm og opmia þeim sýn til lamds
'uriLs ótounxta.
Það var mær þvi allra manna
mál, að sem prediltoari giniæfði
séra Haraldur yfir stéttaribræð-
'Ur síraa aðra. Bg hefi iesið pre-
ditouinarsöfn nokku'rra helztu
manmia heims í þeirri grein. Ég
tel eragam þeirra starada séra
Haraldi 4 sporði, hvað þá að
þeir fari fram úr horauim. 'Þeg-
iar fyrra bindi pneditoana hans
kom úit, skrifiaði Eiraar H. Kvar-
„------------ég held að eragum
sé gert rangt til þó að sagt sé,
að í íslenzkum premituiðum pre-
dikunuim hafi trúarhuigmynd-
irnar al'drei verið ú't'listaðar af
jafnimikilli vandvir^tonii, efa-
semdum mianimanraa aldrei ver-
ið svarað af jafnimitoillí sam-
úð, nængœbni og Skiiniingi, og
sambairadi mtaninamiraa við Guð
aldrei verið 'lýst með hjarit-
næmari orðum né af meira há-
fleygi".
®á mianmifjöldi, sem fyllbi Frí-
fcirkjuna í þau 14 ár, sem séra
Hanaldur preditoaði þar, treysbi
honum vegna sikýfliaiuiarar sairan-
ileitoshoiiustu hamis og drenig-
s'toapar. Meran vissu, að hamn
varði eniga kenmimgu fyrir það
eibt, að húin viar gamuíl eða
kirkjuleg. Haran var geðríítour
imaður ,airaraa'rs hefði hainm eklki
verið mikill predi'toaríi. Hamn
orðaði Ijóst, svo að rraenn voru
eikki í vafa um, hvalð valtoti fyr-
ir honium. Ég veit etoki til að
motokur maður hafi valdáð trú-
vatoninigu  á  íslamdi  á  þesisari
öid aranar en haran. Haran setbi
markið isvo hábt, að við hefð-
um ábt að geta predilkað betur
eftir hans dag en áður.
Þriðja myndin, sem ég sé, er
mynd sálarrannsóknamannsins.
Af þeirri myrad ver&ur að
hafa hliðsjón, þegar horft er á
séra Haraid sem keniraara í .guð-
fræði og predikara. Ekltoi svo,
að haran væri daiglega aS pre-
dika fyrir læriaveiraum síraum
spíritisma, og ekki þaranig, að
haran flytti ævinlega af pre-
dikuinarstóli skoðarair isínar á
sáirænum efnum. En vafaliauist
var  rébt  það sem samkeniraari
mú, að eru saranar. Bn þá kom
þebba mál eins og ljósgeisU imn
í líf mibt. Eftir það skildist
mér, að lítið gerði til þóbt ritm-
ingunmi sé álbótavamit í mörgu,
því að ég hafði uppgötvað hinm
ósýniiega, andlega heim. Mér
fimns't allar flindir míns eigim
trúarlífs hafa síðam feragið ný
uppgömguaugu. Og ég vona, að
aðrir fyririgefi mér, þábt ég
eigi erfitt með að skilja, að það
sé öðrum hættulegt, sem reymst
hefir  mér  hin  mesta  blessun.
Og araraað er mér ekki síður
óglieymanlegt, hvílíkam luiradra-
mábt það (sálarrannsólkniamáll-
ið)    hefir    á'bt,    til    þess    að


v'S ...'
Haraldur Níelsson
haras, próf. Magnús Jórasson,
sagði: Mér duddist etoki, er ég
hl'ustaði á séra Haraild meðan
haran var dómkirikjuprestur, að
þar var mikill predikari á ferð-
inmi, en ég sá síðar, a<ð hamin
var orðiran riaavaxinn predik-
ari eftir að sammfiærinigim um
'gi'ldi sá'larranrasótoraa'nma var
farimn að kynda eildana uradir
preditoun hans.
Og þanmig leit séra Hiarafld-
ur á sjálfur. í fonm'álsorðuim að
fyrra biradi preditoana siimma
segir hanm um reymisiuþeklk-
kigu sima á sálarra.ransóknuim:
„Sé raoktouð nýtilegt í predilk-
umarsbarfi míniu, er það fyrst
og fremist þaðan runmið".
Hversvegna tók haran þessu
máli af svo mikluim fögnuði,
þagar Eiraar H. Kvarain hafði
'kyrirat horauim það og hamn
hafði kynnzt því uitan danids og
imraan?
Bkki vegna þess, að hamm
hefði sjálfur misst ódauðieika-
trú síma eöa efa'ð firamhaildslíf-
ið. En hann sá, hver geysi-
stuðraimgur það hlyti að verða
krisbni og kirkju, ef vísindalleg-
ar sannanir fenigjust fyrir fram
haldalífi efbir líkamsd'auðann.
Og sá drenigskapaTmiaður var
haran að hafa að eragu amdsböðu
og ofs6tonir en karana málið af
a'fdrábtartaiusri einlægmi og
sanraleikshoMiuisbu.
í bóik sirani, Kirkjan og
óda'uðlieikasannanirmar, segir
hamin:
„Þegar ég lít yfir líf mibt,
firarast mér trú minmi aðeins
hafia verið hæbta búin uim eitt
Skeið. Það var síðari árim, sem
éig f étokst við bilíuþýðiraguraa ...
Bg tók að efa jafravel þær frá-
isagnir biíblíuminar, sem ég veit
spreragja af mér þröragsýnis-
fjötraraa, sem aðrir höfðu lagt
á sáil míma meðan ég var ung-
ur og óþroskaður, í þetokimgar-
leysi sírau".
Séra .Haral'diur hafði ,líkt og
Jón Hölgason síðar bistoup,
igengið heilshuigar a hönd þeitrri
frjiálslyndu ranmsóltoniasbefmu,
sem nefindist mýguðfræði. Bn sú
guðfræðdistefina varð hjá mörg-
um svo raei'tovæð, að þeir leidd-
uist tifl að afneiba sammleiksgildi
'krafibaverikaninia, opisraberiana frá
æðra heimi og jiafmivel uppris-
uirani sjáflfri isem söguiegri staið-
reynd.
Séra Haraldur varð samin-
færður urm, &IS bezta vopnið,
sem kirkjuinini yrði í heradur
feragið gegn þessum taumilauisu
reragÍMguim, væri víaimdaliegar
sálarraramsóknir. Haran sagði:
„Bmgin ný guðfræðd fær afit-
ur reist við kirkjuna. Bmgin
guðfræði, hvonki mý né gösnuil,
megniar það. Nýr hvítaisummu-
þytur þarf að fara 'umi ikinkjuna
alla. Hin sörniu tálkm af himni,
sem fæddu kirkjuna í fyrsttu,
þurfa enn að endurfæða haraa".
Hanm breybtist ekki á að boða
þjóðinni það, aið þennian hivíiba-
isuranuþyt hefði haran heyrt, að
þessi bákn af himni hefði hainm
sjálfur séð.
Þess er enginm kosbur, að
lýsa bil hflítar í sbu'bbri blaða-
grein því, hversvegna þebta
má'l varð séra Haraidi „mál
málanma".          Sáiarrainnsótonir
himna vitrusbu mamiraa samtíð-
arinoar og eigim rainrasóiknir
hans og reynisfla gerði honum
„innblésturiran" skiljairalegam á
grundvelli þess, sem sainmiazt
hafði  uan  fjarhráifim,  huigsamia-
flluitninigiran. Þær oprauðu hon-
um leið að skiilninigi á spá-
mömnium Gltestamenitisimis. Þær
g'áfu honuim isikilning á Páli
posbula og hirau furðulega safm-
aðalífi frumkrisbrainraar, þar
sem „andagáfurmar" blómstr-
uðu. Og þær opinberuðu hom-
um meira en hann hafði áður
órað fyrir af dýrð maninssáiar-
iraraar.
Þegar ó hó'iminn kom til að
verja þessar skoðamir, var haran
al'lra mamna bezt vopraum bú-
inn. í hjarta haras logaði óvemj.u
lega 'miagnþrungin sanmleitosást.
í höfði haras bjuggu sfcarpir
vitsmumir. Af Voruim hamis ramm
málið sem rámarfall.
Síðan haran barðist fyrir mál-
elfni sálarranmisótona og spírit-
isma, hefir mikið vatn runnið
till sjávar. Sálarfræðin hefir
leitt með sæmlilegu öryggi siilbt-
hvað í Ijós, sem þá var efcki
kuinniuigt. Og spíritismiran hefir
hvað eftir annað, bæði hér og
ertleradis, lerat á götur, sem séra
Haraldur varaði við. Mér debt-
ur etoki í hug, að í dag myradi
hamn líta isömu auigum og fyrr-
um á allar begumdir sálraemiraa
fyrirbrigða, eða að hann myndi
nú vega öll sörarauraarigögn fyr-
ir fnarnihaldslífi nátovæmdega
eins og haran gerði fyrir hálfri
öld.
Bn svo öruggam gruind'vðll
hafði haran fundið sammfæriiragu
sirani í þessum efinuim, að það
hygg ég víst, að eran myradi
hann gerast barábbumaður inn-
an kirikjuiraraar íslenatou á samia
hólimi og fyrr.
Ég efa að notókurs manns
aradlát hafi vakið aranan eins
söknuð um gervallilt lamdið og
and'lát iséra Harafldls, er hanm
hvarf okkur sjónuim aðeins 59
ára gam'all. Menm vissu, að það
tjón varð ekfci bæbt. Eims og
haimn var, eru fáir, alll'tof fáir.
„Bran fiin'nst sem hamm venmdd
hinn vígða reiit,
svo vakir oss mær hans amdi".
Þebta var saigt um Jón Vída-
lín. Þetta má segja uim séra
Harald, sem horauim var lítoaist-
ur íslenzkra toeninimansnia. Þetss
miranast nnargir eran, þóbt liðin
sé öld frá fæðiragu hams og
fjörutíu ár siðan haran hvarf
ofctour sjónuan.
Séra Haraldur fæddisit 30.
nóv. 1S68 á Grímsstöðum á
Mýru'm. Faðir hairas var merk-
isbómdi, Níe^is Byjólfssom, og
móðir haras gáfuð koraa, Sig-
ríður húsfreyjia Sveirasdóibtir
próf. á Staðatstað, hálflsystir
Haliigrímis biStoups og frú Elísa-
betar korau Björms ráðherra.
Móðir Sigríðar á Grímsstöðum
var gá'fuikonam Guðiný skáld-
tooraa í Klömbur Jónsdóttir frá
Grengaðarsta'ð. Hamn lauk með
hárri eiratoun sbúdenibsprófi hér
og embæbtiisprófi í guðtfræði
flrá Kaupm.hafraarháskófl'a. Eft-
ir aið heim fcom vamn haran sbór-
virki að biblíuþýðingumni,
sleibuiaiuiiit að kalfla í 11 ár. Þá
kenmari við Brestastoólann og
vígður prestur Holdsveikra-
spí'talians í Laugamniesi. Þá varð
hanm prestur við Dómkimkjuna
hér, en sagði lausu því em-
bæbt'i ári síðar vegna veiki í
háisi og tók aftur við kemnslu
í Prestaskól'ainium, og isíðan og
til æviloka var haran pró-
fessor við Háisikóla íslands.
14 síðustu æviáTÍn hélt
hann uppi frjáisuim guðs-
þjónustu'm í Fríkirkjumini í
Reykjavík araraan hvorn helgaa
dag, við mikinn orðstír. Hann
var varaforsebi Sálarrararasóikraa
fél. íslamdis frá stofraum þess til
æviloka. R'it haras fjaHa flest
uim toristindómsmál og sálar-
rannsóknir. Blaðagreinir hans
voru fjölmargar um mangis-
koraar meranimgarmál, stjóm-
mál, bindiradismál og bófc-
jnenmtir. Fyrrii kona banis var
Bergljót Sigusrðardóbtir prófasts
Gumiraarssoraar. Hún lézt efitir
li5 ána hjóraaband. Síðari kona
hamia, Aðaiibjörg Sigurðardóbtir
er eran á lífii, þjóðkuirm toomia.
					
Hide thumbnails
Page 1
Page 1
Page 2
Page 2
Page 3
Page 3
Page 4
Page 4
Page 5
Page 5
Page 6
Page 6
Page 7
Page 7
Page 8
Page 8
Page 9
Page 9
Page 10
Page 10
Page 11
Page 11
Page 12
Page 12
Page 13
Page 13
Page 14
Page 14
Page 15
Page 15
Page 16
Page 16
Page 17
Page 17
Page 18
Page 18
Page 19
Page 19
Page 20
Page 20
Page 21
Page 21
Page 22
Page 22
Page 23
Page 23
Page 24
Page 24
Page 25
Page 25
Page 26
Page 26
Page 27
Page 27
Page 28
Page 28
Page 29
Page 29
Page 30
Page 30
Page 31
Page 31
Page 32
Page 32