Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 272. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						12
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 5. DES. 1908
- LISTIR
LISTIR
RÓKMMTIR - USÍIII
- USTIR
Erlendur Jónsson
skrifar um
BÓKMENNTiR
EINN HERRANS ÞJÓNN
Guðrún  Jónmundsdóttir:
MINNINGAR UM SÉRA JÓN-
MUND.  231  bls.  Leiftur  h.f.
Rvik, 1968.
ÍSLENZKI sveita'pres'tuxinin í
aMamna rás — hvaða hugmymd
gerum við ofcfcur uim hanm eftir
að hafa dfegið saman dæmi úr
þjóðsögum, skáldverfcuim og
veruleifca? Skiipar hamm einhvern
tiflitekinn stað í miynidaisafini þjóð-
viitumdairinniar, eða verðum við
að deá'ia honiuím á fleiri miann-
gerðir?
Tvíræður og dullanfuillur stígur
hamn út úx röktourmóðu fortíð-
jnnar. Seint í pápísku, meðan ís-
lenakir klerfcar <máttu ekki kvæn
ast, hittuim við hamm fyrir sem
barnafcarl, föður tutitugu, þrjiátíu,
ef ekfci fimmitíu barma. Á iœr-
dómsöld sjáuim við hann fyrir
ofckur isem þolanda fjölkynm'ginn
ar, séra Jón M'agnusson braust
undam því fargi til söguflegs
ód'aiuðleika; eða sem galldTamanm,
séra Þorleifuir Skaftaison aðvar-
aði sjálifan Gaidra-Loft, en sá
líka við breHumi hams, „þegar
hamn kom til Hóla heiim." Þá er
nær dregur kastljósi nútímans,
kemur menntamaðurinn í ljós,
anauður að verattdargiæðuim, séra
Jón Þorláfcsson norpar, 'kaldur
og svangur, við að snúa á ís-
lenzku rnieistariaivertoum heims-
bdtomenntanina. Lönigu seinma sit-
nxr séra Matthías í Odda, horfinn
úr höfuðstaðnuim upprenmamdi
aiustutr yfir óbrúuð stónfljót og
þölir önn fyrir einamigrum sína.
í skáldsö.gunmi er mymdiin oft-
ast   meiítovæð.    Séra    Sigrvaldi    í
Mammi og komu semur ekki ræð-
ur sínar auk heldiur meir, en hef-
uc  keypt  gamalt  predilkamiasafn
fyrir þrjú hundruð þorskhausa.
Séra HalWór í Hölfliu og Heiðar-
býlinu    er    igumigan    uppmáiluð.
Meiri er séra Guðnwindiur í Sjálf-
stæðu fólfci,  dáður miaður sakir
eíns afburða hrútaikyns.
5    Séra    Jónmumdur    á    Stað    í
Gruninavík gat ilíka verið persóma
f ibðk, meira að segja í góðri bók.
Fraimiúrskairandi voru erimdi þau,
' eem hamm samdi á efri árum og
; Jesin voru upp í útvarpinu. Þau
j voru bæði skemmtileg og rnierki-
f leg.   Og  einihvern   veginn  tgerði
twaður sér þá hugmymd um hötf-
! umdiinm, að bamm væri enigu síður
I merfcillegur,   þessi   vinmuþjarkur
og   kenmimaður,   útkjálfcamaður
Og   heiimsborgiari.   Hvers   vegma
| umdi svo gáfaður maður við yzta
-haf umdir igneypum ag torfærum
! ííjiöHuim    allla   síma   ævi,    hivers
! vegna fluttist hanm ekki í fjöl-
! mieninið með  strauimmuim  til  að
[ vena   diáður   selskapsmiaðiur   og
{ hrókur ails fagniaðar, þar hefðd
¦ Bmdiríki hans þó fundið sér sóma-
Barwlegt viðmiám?
1: Eða má ef til viill smúa við
' epuminigunmi: voru skrif hans
: bvo skammvtiilieg og gáfuleg sem
! raum bar vitmi vegma þess, að
i þau voru hugsuð og saimin í ótak-
\ mörtouðu næði, því hugsum krefst
! ekki aðeinis tíma, heldur líltoa víð-
. ÉMu?
f Nú hefur Guðrúm, dotrtk sér
ffónimundar, takið samam og kom-
iS á prent Minmimgum um séra
Jlónmumd, en svo nefmisit bókin
Og er að megimhlluita samin af
hemni sjiálfri.
i| Bkki er út í hött að kerunia bók
tna við séra Jórnmuind, enda þó
Guðrún segi eins mikið um sj'áilfa
BSg: frægð og mimnimig föður
henmair hetfur vaÆalaust verið
unidinrót þess, að bókim var í let-
ur íærð, eins og gefið er raumar
I dkyn í formálamium,
p iÞað, sem Guðrúm segir fra séra
Jonmiundi  er  larngmest  spmnmið
utan um vísur, sem prestur orti
og kastaði fram við ýmis smá-
vægiilog tækifæri; vísurnar til-
færðar með. Etoki mun sá kveð-
skapur auka hróður séra Jón-
mundar, því þessar tækifærisvís-
ur hans eru mestmegnis óprenit-
500 eintökum, og ættu því þeir,
hæft hnoð; og frálleitt hefur
nokkru sinni hvarflað að svo gáf-
uðum manni, þegar hamm var að
sem áhuga hafa á þessum málum,
setja saman þessar fljóthugsuðu
yrkingar símar till að styttia stund-
ir fólki sínu, að þær yrðu nokkru
sinni hatfðar sem kjarmi bákar.
Það er biábt áfram óhmgsamdi.
Og svo eru endurminmingar
Guðrúnar — um þær verSur það
eitt sagt, að þar verður að talka
viljanm fyrir verkið. Og ekiki
meir um það.
Samt er óþarft að loka bókinni
vonsvikinm, því á eftir minnimiga
þáttunum fer ferðaþáttuir frá
London eftir séra Jónmund, sem
SVEINN   KRISTINSSON   SKRIFAR   UM:
KVIKMYNDIR
Bæjarbíó
Tími úlfsins
Höfundur handrits og leik-
stjóri: Ingmar Bergman
Aðalhlutverk:
Liv Ullmann
Max von Sydow
Gertrud Fridh
„1 þessari mynd Bergmans er
fjallað um úlfa, sennilega í
mannslíki . . ."
Þannig byrjar prógrammið, og
er það ekki svo vitlaus byrjun-
arkynning á þessari kvikmynd.
Hún gerir sem sé meira að því
að vekja spurningar en veita
skýr svör við þeim. Við yrðum
æði oft að grípa til orðsins
senniiega, ef við ætluðum að út-
lista „boðskap" þessarair mymd-
ar.
Þarna er tekið til meðferðar
hjónalíf „sálsjúiks" liistamanns
og konu, sem ann honum heitt,
en er þó að leiðarlokum ekki
örugg um það, hvort ófarmaður
þeirra hafi fremur stafað af því
að hún unni honum svo mjög
eða hinu gagnstæða, að ást
hennar hafi þrátt fyrir allt ver-
ið ónóg.
Af hinum tveimur tilgátum
hennar er sú fyrri trúlega sann
ari. Hún virðist vera óhóflega
háð manmi sínum.
öðru sinni segir unga konan:
„Er ekki rétt, að mörg fullorð-
in hjón líkist hvort öðru með
aldrinum. Heldurðu, að við verð
um þannig í ellinni?"
Unga konan þráir að líta hlut
ina sömu augum og maður henn
ar, finna sálarstríð hans og fæð
ingarhríðir listaverka hans. En
ekki ber á því, að listamaður-
inn hafi mikinn áhuga á að nema
hugsanagang hennar og ¦ tilfinn-
ingalíf, né heldur á því, að hún
skilji hann betur en hún gerir.
Hann virðist í rauninni ekki
vera í þörf fyrir meira en ein-
faldar kvenlegar eigindir hjá
þessari konu og að mega draga
upp eina eða tvær myndir af
henni á striga.
1 myndinni er víða erfitt að
greina í sundur veruleika og
drauma, enda kannski ekki til
þess ætlazt af höfundi. Þetta
er svo mystiskt verk, að rakn-
ing efnisþráðar og framtal og
skilgreining finnanlegra tákna
kann að orka tvímælis. Fabúl-
ur Bergmans eru, í öllu falli í
þessari mynd, ekkert léttmeti.
Og raunar eru fleiri myndir
hans æði torskildar. — Því hafa
sumir gagnrýnendur gripið til
þess einfalda ráðs að fordæma
þær sem algjöra meininigarleysu,
misheppnaðar tilraunir til frum
leika, á meðan aðrir hafa hins
vegar hossað þeim sem nánast
fullkominni list.
Varla   verður   því   með  réttu
neitað, að Bergman hefur haft
miki'l áhrif með kvikmyndum
sínum, bæði á aðra kvikmynda-
framleiðendur, sem reynt hafa
að feta í fótspor hans, og eins
á viðhorf mikils fjölda venju-
legs fólks til kvikmynda. Hann
hefur fetað út af þeirri braut
að láta kvikmyndir endilega
hafa skilmerkilega mótaða „upp
logna sagmfræði" að lei'ðarljósi.
Kvikmyndahöfundur af skóla
Bergmans leitast við að taka til
meðferðar og túlka ýmis vanda
mál, sem á hug hans leita, án
þess að gera jafnhliða úr þeim
samfellda myndskreytta og ljós-
prentaða sögu í klassiskum stíl.
Vafalaust er Bergman manna
skyggnastur á ýmis félagsleg
vandamál samtímans. Að sjálf-
sögðu gerir hann sér glögga
grein fyrir aðstöðumun manna,
hvort sem litið er til efnahags,
hörundslitar, gáfnafars eða Þjóð
ernis. En hann hefur ekki lagt
sig fram um það að sækja drama
tískan kraft í myndir sínar til
félags'legra andstæðna mismun-
andi mannfélagshópa. — Mann-
könnun hans er af öðrum toga
spunnin, ristir dýpra í mannlegt
sálarlíf, snertir meir frumhvat-
ir hans. Því er það, að póli-
tízkir veiðimenn hafa ekki haft
erindi sem erfiði, er þeir hafa
reynt að draga þennan umdeilda
listamann í sinn flokk.
Ég ætla mér ekki þá dul að
gera gæðasamanburð á „Tíma
úllfsins" og öðrum kviltomymdum
Bergmans. Ég er ekki sá Berg-
manssérfræðingur, að ég treysti
mér til þess. Umrædd kvikmynd
mun þó vera í hópi þeirra mynda
hans, sem veitir tiltölulega fæst
bein svör við þeim spurningum,
sem hún vekur. — Sem fyrr er
viðfangsefni hans í og með sið-
fræðilegs eðlis, þótt eiginleg trú
mál beri þar lítt á góma eða trú
arleg tákn, eins og í sumum
myndum hans.
Hins vegar er lögð rík áherzla
á óttakennd mannsins, en hún
hefur verið sterkur þáttur í
mörgum öðrum myndum Berg-
mans. Ótti og spurn skín út úr
ásjónu konunnar (Ölmu) nær
a'llan tímann. — Kynferðislífinu
eru aftur á móti gerð minni
skil í þessari mynd en sumum
öðrum myndum Bergmans. A-
horfendur þurfa ekki að óttast
um sálarheill sína og sinna af
þeim sökum. — Tími úlfsins „þeg
ar flestir deyja og flest börn
fæðast" mun fremur vekja ugg
en valda hneykslun. En mikil-
vægast er, að hún gefur mönn-
um kost á að fylgjast með þró
unarferli eins frumlegasta og
sérstæðasta listamanns vorra
tíma.
S.K.
Séra   Jónmundur   Halldórsson
Vignir Andrésson.
hanm skráði uim för sínia þangað,
er farim var ðkömmu eftir eitríð.
Mætti segja mér, að amdríki
Staðarklerks bafi í bezta lagi
notið sín, þegar 'hanm skrásetti
þá frásögm.
Séra Jánimundur befur verið,
þegar banm nauit sín bezt, fjörug-
ur maður og huiglkvæmur, stíiisti
með ágætum, gamansamur og þó
kristillega gramdvar, eftirtektar-
samur og minnuigur. Hamm hefur
verið menmtamaður í þess orðts
beztu meriking. Það samniast með-
ail annairs á þessari greiniagóSu og
tillfymdmu   ferðalýsingu  hams.
Þar sem ferðasöguoa þrýtur,
eru svo prentuð fáein kvæði eftir
séra Jónmund, flest mimninga-
Ijóð. Sá kveðliikapur er aithyglis-
verður, ef litið er á kvœðim ein-
ungis sem sýnishorn allllrar þeirr
ar ljóðframleiðslliu, sem svo mairg
ir heiðursmienn hafa samam sett,
sér oig öðrum til ánasgju eða —
huggiuinar, án þess að gera kröfiu
til, að talið yrði stoáldlslkapuir.
Séra Jámmumdur hefur verið
hagmæltur.  Um  það  er  enigum
blöðum að fletta. Og sltóld hefur
hann lilka getað verið, þegar
hann tók á því.
Minnumst þesis hiins vegair
varðandi áðurmefnidair stöfcur
bams, að milkill Skállld3toapur verð
ur sjaldmast þannig til, að kastað
sé fram á andartakinu. Tómt
mái er að tala um lalikt. Stoáld-
skapur úittfieiimtir vinniu og yfir-
iegu.
Bezta tovaeði séra Jónmumdar,
sem prerotað er í bókinmi, sýnist
mér vera huggumarljóð, sem
hann orti handa syrgjamdi afa og
gaf honum „skrauitritað". Það er
SítoáJdiskapuir.
Tilþrif eru líka í eftirmiælum,
sem séra Jiónmuindur orti um Sig-
urgeir biskup, þó þau séu of
Skrúfuð til að vera inmilleg.
Að öðru leyti ber kveðslkaipur
prests með sér að vera ortur fyr-
ir fóik, sem igerir lágar og —
umfram aillt einhiiða kröfur um
stoáldskap.
Vitanlega er ekki þaæ með sagt,
að tovæði séra Jónmumdar hafi
ekki komið að notumi; þvert á
móti.
HagyrðimgU'r eints og séra Jón-
mundur var sá nauðsyniegi miili-
liður, sem einiatt útþynnti sónar-
dreyra þjóðskákia'nmia að hæfi
þeirra, sem tæpast ihefðu meðtek-
ið þá veig óblamdna. Því ibversu
margir hefðu genigið beint að
kvæð'Uim stórsiká'ldanina, ef þessir
ágœitu meðalmenm hefðu ekki
þurft á þeim að halda til að taka
þau sér til fyrirmyndar, og þanm-
ig kynnt þau fyrir ailþýðunni?
Em um kveðskap prests —
hvort isem hamn er betri eða verri
— gegnir þó sama mélii og um
annað, sem hann hefur létið eftir
siig, að á bak við hanm þrumir
sami geðríki, kristileigi sveiita-
tollerkurinm, imenmtamiaður af
gamla sftodlanum, sómamaður í
einu orði sagt.
Erlendur Jónsson.
Margar bækur koma
út hjá Ægisútgáfunni
— Islenzkar skáldsögur, sjóferða-
sögur   og   unglingabækur
HJÁ Ægisútgáfunni koma um
þessar miund'ir út margar bækur.
Þegar  Morgunhlaðið  hittí  Guð-
fisfcar  og 'hrúðuirkarlar.
Hart í stjór eru sjóferðasögur
Júlíusar Júifaiussonar, sem var
okkar fyrsti stórskipakafteinn.
Júlí'US var um sfceið mjög um-
talaður vegna þess hörmulega
óhapps, er Goðafoss strandaði og
ónýttist, alveg nýr og glæsilegur
farkostur. Júlíus var skípstjór-
inm og varð fyrir ármæli vegtia
þessa atburðar. í þessari bók
birtir Júlíus öll gögn varðandi
þetta ástand og segir söguna eins
og hún gekk.
Ásgeir Jafcobsson skráir þessa
Framhnld á bls. 13
Bjartmar Guðmundsson
mund Jakobsson forstjóra hennar
að máli nýlega komst hann m.a.
að orði á iþessa leið um bætour
þær, sem fyrirtæki hans gefur
út:
Ljós í róunni nefnir Stefán
Jónsson bok sína, sem nú kemuir
út hjá otokur. Stefán hefur oft
verið frumleguir í nafngitftum é
bækur sínar og raunar er ÖH
þeirra gerð imeð nokkuð öðnum
blæ en títt er. í þessari bók velur
Steflán sér það viðfamgsetfni, er
flestir telja homum fara bezt úr
bendi, en það er einsteonar liifs-
fílosofía í  Líkum dúr og kross-
Ásgeir Jakobsson
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32