Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 7. DES. 1968
- LISTIR
- LISTIR
TIR - LISTIR
— LISTIR
Jóhann Hjálmarsson
skriíar um
BÓKMENNTIR
Fróöleikur af Snæfelisnesi
SÖGUR OG SAGNIR
AF SNÆFELX,SNESI
III.
Safnað hefir
Oscar Clausen.
Skuggsjá 1967-1968.
, OSCAR OLAUSEN hiafur af
! d'ugnaði og aikið unnið að því að
bjarga gömlum söguim og sögn-
um aif Smæfiellsnesi friá giötum.
Hfniiviðtur hamis er eikki lítill;
marigt óvenjulegt hiefur gerat á
þeim slóðuim, sem eru líf hans og
yndd. Oscar er mi ikominm á ní-
ræðisaldur. Sögiur og sagnir af
Snæfelsnesi í tveimur væmum
binduim bera firæðimenmstou hans
„ f agurt vitnL Þessar bækur eru
verðmaetar heimiidir og auk þess
skemmtilastur. Margt í bókun-
um er mér bæðd skylt og kært,
en ég geri ráð fyrir að flestir
hafi af þeim láoægju, sem þjóð-
iegum fróðlieik unna. Það er nú
einu sim.nd svo, að én sagwa af
þessu tagi getur enginn ísilending
ur verið, svo isterk eru tengsl
þióðarimnar við liðnia tíð. Ef við
aettum efcki menn eins og Oscar
Clausen til að stytta dkkur stund
ir, sýna 6kfcur sjáifia okfcur í líki
þeirra, sem við getum raikið upp-
haf oktoar infl., þá væri sniauðara,
tómlegra í krinigujm okfkur.
Frásag.narih'áttiur Osoars Clau-
sens er ekki með sérstötouim
glæsibrag, en trúverðuigur, ieyn-
ir á sér í eimfaldleik sínoim. Osc-
ar er vartoár sögumaJðiur, vandur
að virðingu siruni. Hann lítur
upp til hofðimgja og igerir mikið
úr vissum ætituim, sem komd'sit
haía til metorða. Bn skilningur
h'ans nær til ailrar aiþýðu; jafn-
** vel 'atfbrotamenn og vanidræða-
menn alls konar verða í augum
lesandans börn sdns tíma, stumd-
um rökrétt afileiðing lélegs atliæt-
is í bernstou eða æstou. Oöcar
M'æðist efcfci dámiarakápu, held-
ur gerist eims og góðum sagna-
mianni sæmir, mlálsvari þess
fiól'ks, sem hann blæs í lífeanda
á blöðum símim,
Um verstJöðvairnar undir Jöfcli
fjallar Oscar ítarfliega, retour upp-
gang þeirra og bnigmiun. Mann-
margt hefur verið á utanverðu
nesinu í byrj.um 18. aldar; firá
Bliðuim að Búltanidlshöfða, voru
171.6 íbúar. Á svæðiniu fra Rúð-
um til Örwiverðarness voru 800
manns. Á Hjailliasandi, sem nú
Ibeitir Heiliissandur, voru nærri
— 3-00 maninis. Fyrr á öidium h'öfðu
nöfin eins og ArnarStapi, Heiki-
ar, Malarrif, Dritvik, Einarslón,
Rervík og Öndverðarraes miikið
aðdrattarafl. Þangað flykktuist að
menn fná ölHu landiniu til sjó-
róðra „óiíkir hrver öðr^um og
ósamstæðir, bæði að útliti og
lunderni" að sögn Bggerts Ólafs-
sonar. Nú er þar daufieg vist,
eins  og stendur í ikvæðimu.
Rif var fram á 18. öid stærsta
sjiávarþorp á ísianidi Enskir
kaupmenn sigldu Skipum sínum
í Rifsos. Vorið 152.1 ikvæntist
enskur kaupmaður, Röbert að
niafnd, Guðlaugu, dóttur öéra Ein-
ars Snorrasonar á Staðastað.
Rrúðlkaupsveislan var halldin í
Rifi og stóð hún í hiáilfan mián-
uð; „þar voru staddir elklki færri
en 6-700 Englendingar og eflaiust
dkki færri en 3-400 íslendingar",
segir Oscar Clausen. Árið 1542
komu Danir í Rdifsh'ofn til sikreið-
atíkaupa, og á seinni hluta sext-
ándu aidar hófst niðurlæging
kaupstaðarins í Rifi með dönsku
eLnakunarkaupmönniuinium, sem
gerðir voru út af konungi í því
skyni, að rtá versiuninni úr hönd
um   Englendiniga    og   Þjóðverja
(Brimaira), sem þar höfðu einnig
haft aðsetur. Ljómi kaiupstaðar-
ins í Rífd byggðist á höfninni, en
þar voru eins og Oscar segir
„hin óvanalegustu ag beztu hafn-
arskilyrði, sem til haifa verið hér
á landi". En jafnveil höfnin spililt
ist á tímiuim einokuniarverslunar-
innar; .Hólmkelsá, sem renniur í
ósinn Ofan atf Jökii, breytti far-
vegi sínum, bar nii fram sand og
leir í mótmælaskyni við hima dug
iausu döns'ku fcaupmerun. Byrstu
kröfur ísiendiniga um baifntarbæt-
ur voru að en/gu haf ðar af dönsk-
um landifógeta 16186, „og var
þessi litla áœispræna Mtin skemma
og að ldkum eyði'leggja be^stu
fiskihöfn á ísiamdi", segk Oscar
með   nokkrium   þunga.   Það   var
e»kki fyrr en seimt á nítjiándiu öid,
að áhugi vaknaði fyrir hafnar-
bótum, og látti Dárus Skúlason
á Sandi, sýslumiefndarmaður í
Neshreppi, frumlkvæði alð þeirri
baráttu. 1884 stóð Láiruis fyrir
framkvæmduim, sera fóru út um
þúfur vegma fj'ár,s/korts, en þrem-
ur árum seinna veitti sýsiiuneÆnd
in 900 kr. til þess að fuligera
verkið. Torifi í Óiafsdal var feng-
inm til að stjórna verikinni og
gdkk alilt að óskum, en Torfi var
naumast kominn heim til sín
þegar áin ruddist í igegnum
stíflugarðinn, sem hamn hafði
iátið reisa. ÞaT með voru kostn-
aðarsamiar framtavæmdir að emgu
orðnar. Frlásögn Oscars lýkur á
þessum vonlitlu aðgerðum. Nú er
Oscar Clausen.
svo komið, að höfinin í Rifi er
aftur orðin ein heista von Snœ-
fellinga, þaðan er 'hafin útgerð.
Enn muin þó elkki útséð um hvort
Rif hefst til virðinigajr  á ný.
Ekki viil Oscar Olausen kenna
eindkunarverslun Dama á íslandi
um allar ófarir þjóðarimnar.
Bann segir: „Eftir aldamótin
1700  gefck hvert  harðærið  eftir
anmað, aflaleysi hverja vertíð
eftir aðra, og avo bættist Stóra-
bóla ofan á allt saman, en hún
tók 1.500 manns á Snæfielisnesi,
eða sem næst annan hverm sýslu-
búa". Piássbændunum kemnir
Oscar um slæmt 'ástand og fátælkt
á Snæfelilsniesi: „Þeissir piáss-
bændur höfðu þar ólögfest þræia
hald. — Þeir voru þar smáein-
v.a'ldslkonungar og höguðu sér
sem slíkir. — Til þeirra urðiu
búðarmenn að sækja svo að segja
allt, — húsnæði, skiprúm, eldi-
við og atvinnu sína, en mát'tu svo
varla hreyfa sig nema mieð þeirra
leyfi. — "
Gamlar þulur af SniæfeHsnesi,
sem Oscar birtir, veita innsýn í
lamdlegu kveðskap og verbúðalíf
fyrr á tímium. Um formennina
var mikið ort, og sá isienski sið-
ur að uppnefina niáungann hefur
verið í heiðri hafður. Þulla úr
Dritvík lýsir til dæmis nefjum
heiliar skipihafmiar:
Ræ eg við róður mino,
réttnef'Ur,  sléttnefur,
fallist þér á balk betur,
bjúgnefur, strjúignef.ur,
heill og sæil minn hornnefur,
hvað .segir spýtniefur,
Myndlistasyrpa

í þann mund er ég áleit að
sýningartímabil baustsins, sem
hófst í rauninni á áliðnu sumri,
væri að ljúka vegna jólamán-
aðarins, þá f jölgar þeim þvert á
móti og svo mjög að líkast er
sem blossi á skari slokknandi
kertis. Það er eðlilega erfitt
fyrir þá er skrifa í dagblöð um
myndlist, að vera j.afnian viðbún
ir, er sýningar spretta svona
upp fyrirvaralaust í miklu rik-
ari mæli en nokkur getur vænst.
Máski fréttir maður af einni og
einni sýningu á skotspónum áð-
ur en hún opnar formlega, eink-
um ef um er að ræða sýningar
frá hendi hinna þekktari mynd-
listarmianna. Ég tel mjög nauð-
sinlegt að málarar, sýningarsal-
ir og listafélög láti vita með
nokkrum fyrirvara um væntan-
legar sýningar því að það myndi
auðvelda mikið og tímafrekt
starf gagnrýnenda sem fengju
þá um leið svigrúm til að skapa
sér yfirsýn yfir sýningartímabil
in og baga störfum. þar til sam-
ræmis.
Það áréttar líka mikilvægi á-
kveðinna sýningartímabila, hér
eins og annars staðar, að ég tel
fráleitt að hægt sé að bjóða
markaðinum slíkar keðjusýning-
ar allt árið og að rétt sé að ætl-
aat ttl að gagnrýnendur séu
jafnan viðbúnir. — Og ekki nóg
með þetta heldur standa flestar
sýningar of stutt og það er hvim
leiðast, þegar merkar sýningar
eiga í hlut, sem sjaldan eru end
urteknar. Með minni tækifæris-
sýningar gerir það minnst tiL
Eftir þessa syrpu tek ég mér
hlé fram í marz nema verði um
mikinn viðburð að ræða á mynd
lifltarsviðinu, og sný mér að því
sem er mér hugleiknara þ.e.a.s.
að skrifa um list abnennt. Grein
um Henry Moore og fyrstu sýn
ingu á erótískri Hst, sem sett
hefur verið upp í heiminum hafa
orðið að bíða vegna allra þess-
ara sýninga sem ég hefi orðið
að rita um einn í fjarveru starfs
bróður míns. Áttu þær að vera
lokagreinar í greinaflokki mín-
um um sýningaferðalag mitt á
stL aumrL Ógleymdar eru grein
ar um graflist, aem ég hefi lengi
átt sem frumsmíðar.
Framtíðarlauanm er sennilega
sú að steypa alla myndlistar-
gagnrýni í fastara mót og sem
gagnrýnandi óska ég eftir sam-
vinnu við myndlistarnDenn og
aðra sem hlut eiga að máli í þvi
skyni. — Vík ég þá að mynd-
listarsýningum dagsins:
f Hliðskjálf á Daugaveg 31
hefur Vigdís Kristjánsdóttir ver
ið með sýningu á vefnaði sínum
ásamt nokkrum vatnslitamyndum.
Vigdís er löngu þjóðkunn fyr-
ir vefnað sinn og kennslustörf,
en hún býr yfir víðtækri þekk-
ingu tæknilegra atriða og lit-
urnar ullar, sem þyrfti að bag-
nýta til fulls.
Það er stutt síðan ég skrifaði
síðast um sýningu á verkum frú
arinnar, og þar sem í ýmsum til-
vikum er um sötmu myndir að
ræða er óþartft að endurtaka
fjrrri ummæli. Ég vil þó stað-
festa að mér þykir enn meira
koma til hinna einfaldari verka
frúarinnar við hlið hinna marg-
brotnu nostursömu teppa, sem
fyllt eru út í öll horn af róm-
antískum viðhorfum, en ég mun
seint geta fellt mig við vegna
strengja heimilisiðnaðar sem þar
bregður fyrir. Vatnslitamyndirn
ar eiga ekki heima á sýningu með
hinum veigameiri tepptun, þær
eru sannverðugir flóruuppdrætt
ir, en einfceninilegia úr sambandi
við áiðurnefnd teppi
f Unuhúsi við Veghúsastíg hef
ur kornung listakona, nýkomin
frá námi í Englandi, verið með
sýningu undanfarið. Á þessari
sýningu Svölu Þórisdóttur er
erfitt að koma auga á árangur
langrar skóalsetu, því að mynd
irnar eru of lausar og ósannf ær-
andi í byggingu, líkt og málað-
ar í flýti með ákveðið takmarH
fyrir augum. Þá eru litimir oft
óyfirvegaðir og skrautlegir og
höfða meir til hins óþjálfaða
auga. En sýning má aldrei vera
takmark, heldur yfirsýn til meiri
átaka. Ég álit að Svala hefði átt
að sýna meiri þolinmæðL bíða
lengur með að koma fram, slá
ekki af sannleikanum með yfir^
borðskenndum vinnubrögðum.
Sýningin í heild minnti mig ó-
þægilega á ákveðna tegund
myndlistar. framleiddri í Eng-
landi, er ég sá víða á ferðminni
um Lundúni í sumar. Ekki er
rétt að spá um framtíð Svölu
Þórisdóttur sem listakonu af
þessari fyrstu sýningu hennar á
æskuskeiði, en minnia á að hver
veldur sem á heldur.
Hjá Guðmundi Árnjasyni á
Bergstaðaistræti 10 er Rudolf
Weissauer enn lá ferð með sýn-
ingu á „gouache" og graflistar-
myndum. Weissauer er mjög vel
þekktur graflistarmaður og á
myndir á söfnum víða um heim.
Veturliði í Hábæ.
Hann veldur mjög skemmtilegri
og hreinni tækni í graflistar-
verkum sínum og í þeim er oft
dularfull stemning, sem hefir
þægileg áhrif á áhorfandann, en
hann er ekki maður mikilla um-
svifa og umbrota. Það kemur
einnig fram í „gouache"-mynd-
um bans, og á enn skýrari hátt
en í graflistinni, því að þar gæt-
ir ekki hinnar miargslungnu
tækni sem er aðall þeirra
mynda. Allt um það er fengur að
heimsóknum þessa listamanns,
einkum ef hann kæmi með vand
aðri sýningu og væri kröfuharð
ari varðandi umbúðir um hana.
1 Bogasal Þjóðminjiasafnisins
sýnir hinn velþekkti og fyr-
ir margt sérkennilegi teikrnari Al-
freð Flóki. Hann sýnir okk-
ur þar sömu hlið á sér og áð-
ur bæði í nosturlegum, lipurleg-
um pennateikningum, og ummæl
um sínum um starfishræður sína
og list almennt, sem þó er sök
sér. Hinar „surrealistísku" teikn
ingar bans með ívafi rómantík-
ur, noma ag gaildraseiðs eru nú
komnar á það stig að vera ein-
tóna endurtekningar. Það virð-
ist ekki mikil sálarleg dýft í
þeim, óhugnaðurinn er meira for
vitnilegur en fráhrindandi. Lista
maðurinn er kominn út í óhugn-
að fagrukerans, tekur hann silki
hönskum, en virðist um leið hafa
gleymt forminu í teikningum
sínum, því að formið virkar inn-
antómt og hann getur ekki hul-
ið vöntun á formtilfinningu með
dekoratífum fléttum og furðu-
dýrum né allri samanlagðri
leikni sinni með pennann.
Tími er kominn til að Flókisnúi
til jarðar aftur þar sem hann
fæddist, ef hann ætlar að verða
annað og meira í íslenzkri mynd
list en umtalaður furðufugL
„f garði hins eilífa friðar" sýn
ir Veturliði Gunnarsson um 40
olíumálverk. Þetta eru verk frá
síðustu árum og er í þeim viss
fjölbreytni þótt ég kenni í þetm
flestum vinnubrögð listamanns-
ins Veturliða. Hamn vinntur
hratt og tvínónar ekki við hlut-
inia, myndir hans virka stund-
um ófullgerðar — það vantar í
þær einhvern herzlumun. Þetta
er þeim mun meira áberandi sem
þröngt er um þær á þessum stað
og lágt til lofts. Þó gæti aalur-
inn verið vel fallinn til sýninga
á minni og færri myndum. Eg
fann ný litbrigði í einstaka
mynd Veturliða á þessari sýin-
ingu t.d. nr. 27 og má það vera
fyrirboði breytinga, sem væru
vel þegnar. Rauða myndin hans
nr. 24 „Boðaslóð", hafði sterk
áhrif á mig og ýtti burt skamm-
degisdrunganum um stund.
Nýtt sýningarhúsnæði er nefn
ir sig Gallerí 96 er nýtekið til
starfia. Fjölgar því enn sýning-
arhúsnæðum í borginni, aem er
gleðileg staðreynd, og verður
fróðlegt að fylgjiast með hvern
ig þessari þróun reiðir af, og
hvað hún skilur eftir. Þetta er
litið en vinalegt „gallerí" og
munu forráðamen þess vera
með ýmsar nýjungar á prjón-
unum. Er ástæða til að vona að
þeim takist að halda vel á mál-
um.
f Mokkakaffi é Sfkóiaivörðu-
stíg, hefur hið unga myndlistar-
félag S.Ú.M. hafði kymningu á
verkum meðlima sinna með því
að sýna verfc eftir Jón Gunnar.
Þetta eru skissur og myndir
unnar í lit. Það er gaman að
kynnaat þessari hlið Jóns þótt
að mótunarlistaverk hans séu
mun eftirtektaverðari.
Bragi Ásgeirsson.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32