Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14		MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 20. DESEMBER 1968		
				
BOKMEN	NTIR - LISTIR	BÍllTIR - USTIR    BÖ1™ " [W	BílMi'	[VTIR - IISTIR
UNDIR RÚSRAUÐUM HIMNI
Sigfús M. Johnsen:
UPPI VAR BREKI. 250 bls.
ísafoldarprentsmiðja.
Rvík. 1968.
UPPI VAR BREKI er einia
konar bókmienntalegur elgfróði:
að hálfu skáldverk og að hálfu
fróðleikur; sumis sfcaðar er þetta
tvennt í bland, annars staðar að-
skilið. Og hvort um sig upp-
hefur annað, skáldsagan er fróð-
leg, og fræðin eru söguleg.
Sigfús M. Jolhnsen er rithöf-
undur af lífi og sál, rétt eins
og hann ætli sér að verða afla-
kóngur í bókaflóðinu; lipur, hug-
kvæmur, orðheppinn; sums stað-
ar listilega ísmeygilegur; og við
og við nær hann svo fimlegum
tökum á efni sínu, að með ólik-
indum ier.
En Uppi var Breki á líka sín-
ur eru til stórlýta. Raunar er
erfitt að geta sér til um, hvern-
ig hver og ein vilia er til orðin.
Eitt liggur þó í augum uppi:
prófarkalestur hefur verið illa
ræktur, að ekki sé meira sagt.
Er leitt til þess að hugsa, því
náíkvæmur yfirlestur á handriti
hefði getað bætt bókina til mik-
illa muna. Að villunum leiðrétt-
um væri svipur hennar allur
annar og hreinni.
ir söguþráður, og hann er alla
vega spunninn upp sem skáld-
skapur, jafnvel þó höfundur
kunni að hafa þar sannar sögur
að fyrirmynd.
Við upphaf sögunnar er tek-
ið að hilla undir nýja tíma í
Eyjum. Skútuöldin er liðin, skilst
manni. Enn er róið til fiskjar á
stórum, opnum bátum. Tími alda
langrar félagslegar kyrrstöðu er
enn hvergi liðinn. Auður og met
þeim   tíma   telst   til   manndóms,
sikiptir einnig máli
Efnamaðurinn verður að vera
til forystu fallinn, svo honum
haldizt á efnum sínum, kunna
að stjórna fólki. Og enginn, ekki
ekki sinni efnamaðurinn, er þeg-
inn undan því að vinna fyrir
sér hörðum höndum. Kjarkur og
áræði teljast því nauðsynlegir
eiginleikar karlmanni, hver sem
kjör hans annars eru. Og á
þeim stað og tíma, sem hér um
ræðir, verður hann umfram allt
að vera góður sjómaður. Sé hann
aflakóngur, jafnast sú nafngift á
við einhverjar krónur, sem vanta
kann   í   handraðann   og   hapkkar
Erlendur Jónsson
skriíar um
BÓKMENNTIR
Sigfrús M. Johnsen
ar neikvæðu hliðar. Lesi maður
bókina sem skáldsögu, er sögu-
þráðurinn víða losaralegur. Leit-
azt er við að tengja saman
þræði, sem eiga illa saman. Og
síðast, en ekki sízt: málvillur,
stafsetningarviliur   og  prentvill-
Jafnvel smávægilegar villur
vekja tortryggni. Lesendur taka
þá óafvitandi að geta sér til.
að fleira sé rangt en bóíkstaf-
irnir einir saman. Vil ég þó eng-
an veginn ýta undir sJíkar grun-
semdir varðandi þessa bók, enda
lítt dómbær um, hversu rétt er
með farið.
Uppi var Breki er — bæði með
hliðsjón af söguþræðinum og hin
um beina fróðleik — aldarfara-
lýsing frá Vestmannaeyjum og
tekur einmitt til seinustu ára--
tuga nítjándu aldar, þó lítillega
sé skyggnzt aftur og fram fyr-
ir það tímabil.
Má nokkuð miða tímann við
svokallaðar sögulegar staðreynd-
ir, sem skotið er inn í meginefn-
ið. En gerst er greint frá háttum
fólks í daglegu lífi, það er að
segja smáatriðum, sem sagnfræð-
in getur ekki verið að tína upp
og lætur því skáldskapnum eft-
ir. Á stöku stað er að sönnu
vikið að tímatali, svo raunar er
hvergi um að villast, hvenær
bókin á að gerast.
f bókinni er eins og fyrr seg-
orð fylgja ættum. Verðmæta-
sköpun er svo erfið og seinleg,
að hvorugt getur áunnizt á
einni mannisævi; margar kynslóð-
ir þarf til. Sá sem borinn er
tii auðs, skal verða auðugiur
sjiálfur og eftirláta svo niðjum
sínum reyturnar. Á sama veg
liggur örbingðin fyrir hiniuim, sem
borinn er til örbirgðar. Ýtrasta
jafnræðis er gætt, þegar stofnað
er til hjuskapar. Að vísu kemur
þá fleira til en inmstæður og
vegtyllur, að minnsta koiti í aug-
um ungia íóJksins.    Æ>að,  seni á
því gengi hans á hjúskaparmark-
aðinum.
Heimasæturnar vega og meta
verðleika sína og — bíða. Eigi
þær sér draumaprins, verða þær
jafnframt að minnast þess, að
ekki tjóir að hugsa of hátt.
Gengi þeirra rhiðast drjúgum við
nafn og fjárhag feðranna, þó svó
að kvenlegar dygðir og þokka-
legt útlit spilli ekki fyrir.
Pólarnir í ástarsögunni Uppi
var Breki eru tvær stúlkur og
tveir karlmenn, tveir þríhyrn-
ingar, þannig að báðar stúlkurn-
ar keppa um hylli annans pilts-
ins, önnur með þokka, en hin
með auði, og báðir piltarnir
keppa á sömu lund um hönd
anniarrar stúlkunnar, annOT með
karlmennsku og aflakóngstign,
en hinn með eignum föður síns.
Utkoman verður því reikninigs-
lega: eitt par plús sitt af hvoru
Stöku. Stöku númerunum er svo
kippt yfir á hliðarspor, þar sem
þeim er, hvoru um sig, útivegað-
ur maki við sitt hæf i.
Parið — þau sem saman ná í
sögunni — eru auðvitað prýdd
ofurmannlegum glæsileik, eink-
um pilturinn. Það er í samræmi
við smekk fyrri tíðar, þar sem
allt meðalfólk og þaðan af laik-
ara telst ekki til hlutgengra per-
sóna í skáldverki og skal því
hvorki njóta auðs né ástar. Að-
eíns stórbrotin mikilmenni eru
fær um að elska fyrir róman-
tíska lesendur.
Þess má líka geta, að annar
pilturinn í ástarsögunni er ill-
menni, en slíkar frummyndir eru
ómissandi í hverju skáldwerki,
sem stílað er eftir fyrirmyndum
frá gamla skólanum.
Ástarsaga Sigfúsar M. John-
sens er með talsverðri spennu á
köflum. Vafalaust munu margir
lesa hana sér til óblandinnar
ánægju, að minnsta kosti þeir,
sem muna gamla tíma og horfa
til þeirra í rósrauðum hillinga-
bjarma.
Erlendnr Jónsson.
Jóhann Hjólmarsson
skrifar inn
BÓKMENNTIR
Ævin líður skjótt
Jóhann Sigurjónsson:
BRÉF TIL BRÓÖUR
Gamla kompaníið hf.
Síðumúla 23 sími 36500.
Nytsamar jólagjafir
Fjölgeymsluskápurinn í herbergi
piltsins og stúlkunnar.
Kommóður úr tekki með 4rum, 5
og 6 skúffum.
Spegilkommóður úr tekki.
Skatthol, sem er ailt í senn
kommóða, skrifborð og snyrtiborð
ungu stúlkunnar.
Skrifborðsstólar í herbergi
unglingsins.
Það er smákrókur í Síðumúlann,
en það er krókur sem borgar sig.
Þrjátíu og þrjí bréf
til Jóhánnesar Sigurjónssonar.
Krístinn Jóhannesson
bjó til prentunar.
Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Reykjavík 1968.
FYRSTA bréfið í þessari bók
er dagsett í Reykjavík 9. maí
1895, seinasta bréfið í Kaup-
mannahöfn 9. ágúst 1917. Les-
endur Bréfa til bróður, eiga þess
vegna kost á að fylgjast með
skáldinu viðburðaríkustu ár ævi
þess. Hver ný heimild um Jó-
hann Sigurjónsson sætir tíðind-
um í íslensku bókmenntalífi.
Jóhann Sigurjónsson var
fæddur 1880, Jóhannes Sigur-
jónsson 1862. Vinátta þeirra
bræðra var náin og falslaus.
Einis og að líkum lætur, hefur
Jóhann leitað til bróður síns
með margt, sem hann hélt leyndu
fyrir föður sínum. Það vakti eng
an fögnuð Sigurjóns bónda Jó-
hannessonar á Laxaimýri þegar
þær fréttir bárust til íslands frá
Danmörku að Jóhann sonur
hana væri horfinn frá námi í
dýralækningum, en hefði í þess
stað ákveðið að gerast rithöf-
undur. 12. júní árið 1900 skrif-
ar Jóhann bróður sínum frá
Kaupmannahöfn, að hann sé svo
undarlegur stundum: „þessi
stjórnlausa löngun til þess að
gjöra eitthvað stórt, eitthvað
mikið, lætur mig sjaldan í friði."
Þiessi löngun Jóhanns Sigurjóns
sonar forðaði okkur frá því að
eignast skáldlega sinnaðan dýra
lækni eða náttúrufræðing, hin-
ar miklu andstæður, sem bjuggu
í Jóhanni hleyptu skáldskapnumi
af stað í brjósti hans; hann varð
að vinna afrek, sem réttlættu
tilvist hans. Honum hefði verið
hægur vandi að ljúka prófi í
þeim námsgreinum, sem hanin
hafði valið sér. En drauimurinn
náði tökum á honum; auk skáld-
skaparins var hann fullur af alls
kyns hugmynduim öðrum, hélt að
uppfinningar   gætu   tryggt   sér
fjárhagslegan grundvöll, sá í hill
ingum hafnargerð við Höfða-
vatn. Eftir að hann kvæntist
stóð heimili hans í Kaupmanna-
hofn opið gestum og gangandi,
og spillti það tíma hans, jafn-
framt því sem heimsstyrjöldin
fyrri batt enda á þá útbreiðslu
leikrita hans, sem fyrirsjáanleg
var. Sögu Jóhanns Sigurjónsson-
ar, stutt en glæsilegt skeið hans í
bókmenntunum, þekkja margir.
Við lestur bréfa hans rifjast upp
sú ófullgerða hljómkviða, sem
verk Jóhanns eru, khðar í eyr-
um; treginn í ætt við íslenzkar
þjóðvísur, nær beint til hjartans.
„Hugsanir þreyta, en fegurðin
aldrei", segir Jóhann í einu bréf
inu.
Stundum saknar maður þess
við lestur bréfanna, að skáldið
skuli ekki vera enn opinskárra
um hagi sina; ljóst er af þeim,
að honum er á köflum tregt
tungu að hræra, hann hefur
hvorki tíma né næði til að ræða
lengi við bróður sinn. Hann
skrifar 1901: „Ég ætla mér alltaf
öðru hverju að skrifa þér löng,
löng bréf, heilar dagbækur, en
það fer allt út um þúfur, og svo
færð þú ekkert annað en það,
sem mér dettur í hug rétt í þann
svipinn, sem ég skrifa þér."
Skáldið ræðir oft stríðið og
afleiðingar þess. f bréfi frá 1915
sbendur þetta: „Eins og mig
minnir, að ég hafi skrifað þér,
er ég að vinna að nýju leik-
riti, efnið er tekið úr Njálssögu.
Það er erfitt viðfangs, en hepn-
ist mér vel, sem ég vona, hygg
ég, að það verði mitt stærsta
verk, en ýmislegt truflar, gestir
og smááhyggjur, en þó einkum
blóðregnið, sem dynur yfir Ev-
rópu, það stanzar allar mínar
hugsanir oftsinnis á hverjum
degi. Væri ég guð, myndi ég
drepa fingri mínum á jörðina og
stanza göngu hennar um stund-
arsakir, þegar Evrópa er á næt
urhvelinu, og vita, hvort margra
dægra myrkur gæti ekki tamið
villidýrin." Og í seinasta bréf-
inu skrifar hann: „Aldrei hafa
mennirnir spillt gleði lífsins á
jafn viðbjóðslegan hátt eins og
nú, og eini vonarbjarminn, sem
lýsir yfir öllum þessum fádæm-
um, er að þetta ef til vill verði í
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32