Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 25. SEPT. H96®
23
fornu fari. Hafði hann meira að
aegja leikið undir söng hennar á
konsert fyrir u.þ.b. 40 árum.
Kentner heimsótti hana gagngert
og eyddii kvöldi hjá henirui, en
hún leysti hann út með íslenzk-
um minjagripum. Þakkaði hún
forsjóninni fyrLr þessa skemmti-
legu endurfundi, sem henni
fannst eiginlega loka hringnum á
lista- og æviferli sínum.
Vinir frú Irmu Weile Jónsson
þakka góð og skemmtileg kynni.
í hugum þeirra vakir minning
um merkilega konu, grein af
margslungnum menningarmeiði
álfunnar, sem skaut rótum hér
norður við Dumbshaf en er nú
fallin að foldu.
Baldur Pálmason.
Síðan mér barst til eyrna and-
lát frú Irrou Weile Jómsison kem-
ur mér hún oft í hug, — þessi
síkáta, simávaxna, pasturslitla
'kona, sem ekkert virðiist buga.
Aildrei varð henni ráðaifátt í
andstreymi og ágjöfuim langrar
ævi, og alltaf sá hún hilla undir
bjartari daga.
Þegar ég kynntist henni fyrst
(hét hún ungfrú Inma Weile-
Barikany, og var talin eiga ættir
að sæfcja til margra þjóðlanda.
Þetta var í jólaboði í Kaup-
mannaihöfa fyrir hállfuim fjórða
áratug. Hún var elzt boðsgesta,
og greinilega vön stærri veizlum.
Frjálsmannilteig var hún með alda
mótagreiðsluna sína, klædd silki
og pífuim, sem stalkk í stútf við
ti'Ihald'slausan fclæðnað kreppu-
áranna. En fyrr en varði snerist
allt samfcvæimið uim hana eina,
enda ævintýri líkast að sitja í
viðurvist konu, sem þelkfcti sönig-
hallir Evrópu eins og fingurna
á sér, auk þess að vera persónu-
legur vinur margra framámanna
álifunnar, og gjörþ'ekfeja eigin-
konur þeirra og ástimeyjar, ef
einlhverjar voru. Það var efckert
fcreppuáravíl í lýsinguim þessar-
ar heiimtskonu á sairnfcvæim'islrííi
stórþjóðanma. Þar valt allt á
því að hafa réttu samböndin, og
stundurn gátu stundarlkynni
breytt heiilli mannsævi í linnu-
lausan fögnuð og velgengni í
þessuim lífsbaráttulausa töfra-
heimi.
Á miðnætti dreifðist gestaihóp-
urinn út í biliimlkalt myrferið, —
og funduim olkkar ungtfrú Bark-
any bar elkki saman fyrr en
ncfckrum áruim seinna, og þá við
Tjörnina í Reyfcjavílk. Hvar ég
geng eftir Vonarstræti víkur sér
að mér brosandi daima ineð barða
stóran hatt, og hefur nú heldur
betiur sögu að segja. Hún er ný-
komin til þessa kalda lands, sem
þegar hefur telkið hug hennar
al'lan, f jöllin, jöfelarnir, tæra loft
ið og himinbiáminn, allt þetta,
sem fraimandi fólki er svo taant
að miikla fyrir ofefeur. Annað og
meira lá henni þó á hjarta, því
að hún var nefnilega trúlofuð
íslenaku sfeáldi, Ásmundi Jóns-
syni f.rá Skúfsstöðuim. Fyrst lágu
fyrir einn eða tveir konsertar,
svo kvöldstund í útvarpinu, —
og síðan var hennd ekfkert að
vanbúnaði að ganga í það heil-
aga með unnusta sínuim og slkáldi.
Brúðkaupsferð sína fóru þau
hjón til Kaupmannalhafnar, og
sitóð sú ferð í sjö ár, eða nofefcru
framyfir styrja'ldarlokin. Sneru
þau þá heim aftur, eftir þreng-
ingar langra ára. Hér voru vefl-
gengnisár, og stríðið hafði sópað
hingað gulli. En margt fátæfct
sfcáld fór varhluta af þeim gróða.
Eftir nofekra dvöl á lélegu stríðs
braggahóteli fengu þessi vega-
litlu sikáldalhjón loks iinni í gömlu
timburihúsi við Lindargötu, húsi
sem var svo illla farið atf óhirðu
og elli, að það hélt hvorfci vatni
né vindi. Búslóð þeirra var á
tvist og bast út um allt, nema
það sam var í ferðatösfeuim fraim
á stigapalli eða undiir dívan.
Annað heiimili eignuðust þau
aldrei   hér   á  landi.   Ásmundur,
sem lengi hafði verið heilsuveiDl,
fjaraði út í þessum vindhjalli, —
og árin, sem þau bjuggu þar varð
frú Inma að vera allt í sienn: fyrir
vinna, hjúferumarkona og hús-
freyja, og standa þar gestum
þeirra hjóna fyrir beina, við erfið
ar og ósæmandi aðstæður. Tefej-
ur heimilisins voru óvisisar, og
oft þröngt í búi, — en alltaif lum
aði hún á einhverju úrræði, ein
hverjum duleignarsjóði, sem
aldrei brázt. í dag var það hring
ut, sem einhver furstin>n harði
gefið ástlkonu sinni einihvern
tíma í fyrndinni, á morgun
kirkjugripir af menningarsögu-
legum uppruna, hinn daginn te-
skeiðar Rússaikeisara, og þannig
koll af kolli. Allt, sem hún átti
var umliukið frægðarljóim'a lið-
ins tíima, og verðgiildið var held
ur efcfci ihlutanna sjállfra, heldur
fólgið í minningu þeirra.
Er frú Inma sá á bak eigin-
manni sínuim, eftir lanigvinna
vanheilsu og margslungna erfið-
leifea, sýndi hún bezt hvern
mann hún átti að geyma.. Hún
lét jarða hann með viðhötfn till
hliðar við föður hans að Hólum
í Hjaltadal, og reisti honum þar
veglegan bautastein. Minningu
manns sínis gerði hún margan
scroa, og var óþreytandi að halda
meríki hans á lofti.
Bfitir andlát Ásimundar átti frú
Irma aldrei heimili að heitið
gæti. en ferðaðist mikið erlendis,
og lagði nolkkra stund á land-
kynningu fyrir íislenzka aðila.
Síðustu árum ævinnar eyddi hún
á heiisuhælum og hótelum, og
ornaði sér þar við minningaeld-
ana frá árum ættarljómanis og
æis'kiublómans í saimkvæimisöld-
um hirðfóiks og kjörfursta. En
ferðatöisfcurnar isínar hafði
hún jatfnan við hendina, og. var
ávallt við því búin að leggja upp
í langt ferðalag, — ferð, seari nú
er hafin.
En hver var hún þessi prinsessa
seim armæðan bugaði aldrei?
Hver veit það?
Forilögin mörfcuðu veginn og
sendu okkur þetta sólblóm úr
átthöguim Kátu ekkjunnar, hing
ar norður í næðinginn og kuld-
ann, og hér er það fallið í is-
lenzka mold.
S. B.
- EINN MIÐA
Framhald af bls. 12.
Margir eru hálfhræddir
við loftslagið á tunglinu,
vegna þess að þar skiptist á
ofsahiti og nístandi kuldi.
Þetta er nú ekki alveg eins
slæmt, því að það er ekkert
veður á tungliniu, enginn
vindur og ekkert loft sem
snertir þig. Auk þess vernd-
ar búningurinn þig frá öllu
slíku og heldur á þér hæfi-
legu hitastigi.
Loftið inni á hótelinu er
mjög þægilegt. Þetta skánaði
mikið eftir að farið var að
grafa byggingarnar niður, en
auðvitað áttu fyrstu geimfar-
arnir okkar í dálitlum erfið-
leikum vegna þess að þeir
bjuggu ofantungls í leifum
gamalla tunglferja, en þegar
hægt var að koma kjarna-
kljúfunum til tunglsins og
setja þar upp orkurver varð
þetta allt miklu auðveldara,
því að stórvirkar gröfur
grófu risagrunna á örskömm-
um tíma. Fyrsta neðantungl-
stöðin var tekin í notkun
1978.
Líklega muntu ekki vera
neitt of hrifinn af tunglfæð-
unni eða vatninu. Það er enn
þá notazt við duftið og þjöpp
uðu molana, því að enn er of
dýrt að flytja venjulegan mat
og lúxuisvörur. Þó er ástand
ið hátíð miðað við það
sem áður var. Fyrstu menn-
irnir komu að vísu með frost-
þurrkaðan mat með sér svo
og vatn, þannig að þeirra
mataræði var allf jölbreytt.
Þetta breyttist þó er nýlend
an fór að stækka, því að þá
varð minna flutningsrými fyr
ir matinn og vatnið. Þá byrj-
uðu þeir að endurvinna vatn
og súrefni úr þvaginu. Þeir
náðu fljótt mikilh tækni í
sambandi við þetta og nú er
ekki annað borið við. Súr-
efnið sem þú andar að þér er
unnið úr koldíoxíðinu sem þú
andar frá þér og þvaginu, sem
er 90 prs. vatn, en mest af
þvaginu er þó notað til fersk
vatnsvinnslu.
Þú getur farið í ýmsar
skoðunarferðir á fræga staði
á   tunglinu   og   líklega   viltu
fyrst fara á staðinn sem
Apollo 11 lenti á og skoða
tunglferjuna þar sem hún
sbendur og fyrsta fóteporið
hans Armstrongs. Því miður
er hér aðeins um eftirlíking-
ar að ræða, því að nota varð
Örninn sem húsakynni fyrir
geimfara, sem komu hingað til
að byggja fyrstu stöðvarnar.
Líklega verður þú hrifnast-
ur af því að sitja bara á
tunglinu og líta í kringum
þig. Fáðu leyfi til að fara í
hvarf frá öllum byggingum
og slökkva á talstöðinni í
fimm mínútur og þá muntu
áreiðanlega skilja hvernig
Palla litla leið þegar hann
var einn í heiminum. Það er
enga hreyfingu að sjá né
finna og alger þögn ríkir
nema þú heyrir eiginn hjart-
slátt. Jörðin hangir hreyfing
arlaus yfir höfði þér. Þegar
þú hefur upplifað slíka al-
gera einangrun í smátíma er
hætt við að þig grípi allt í
einu ósitjórnleg heimferðar-
löngun, því að það er voða-
lega einmanalegt á tunglinu.
Ólafur  Jens   Pétursson,  tœkniskólakennari — Síðari grein:
UNGLINGASTIGIÐ
— og framtíð þess í skólakerfinu
mm
SIMI   22-a.BO
ENGUM dylst, að langt er lið-
ið síðan tímabært var að hefja
endurreisn gagnfræðastigsins.
Tilraunir hafa verið gerðar í
því efni með samræmingu gagn-
fræðaprófs í grundvallargrein-
um. Þær tilraunir eru þó næsta
fálmkenndar og raunor dæmdar
til að mistakast ef frestað er að-
gerðum á lægri skólastigum, og
þá ekki sízt endurskipulagningu
unglingastigs. Auk þess hefðiver
ið brýnna að huga betur að meg
intilgangi miðskólaprófsins, þ.e.
landsprófsins. Emnþá er ekki
loku fyrir það skotið að hefja
þessa endurreisn, ef menn þora
að horfast í augu við yfirsjón-
ir fyrri ára, kunna að hagnýta
sér dýrmæta reynslu, vilja draga
réttar ályktanir og starfa sam-
kvæmt því.
Áður en menn geta yfirleiU
ræðzit við uim hiuigsanleigar úrbæt
ur í málefnum unglingastigs,
verða þeir nauðugir viljugir að
viðurkenna þá bláköldu stað-
reynd, að kennsla í skólum hér-
lendis fer fram sem hópkennsla
í fjölmennum bekkjardeildum.
Við þá skipan er húsakostur a.
m.k. miðaður, og raunar kenn-
aramenntun líka. Af þeim sök
um er það óhjákvæmilegt að
raða nemendum í bekkjardeild-
ir eftir námsgetu, svo að hinn
mikli fjöldi verði samstæður hóp
ur. Margir hafa hrifizt eftir
lausleg kynni af tilraunum ann-
arra og ríkari þjóða þess eðlis
að skipa í bekki eftir stafrófs-
röð.   Hérlendis   endar   slíkt   oft-
ast með þeim ósköpum, að dug-
legir nemendur fá ógjarnan verð
uig viðfangsefni, hinir slakari
láta hugann reika fyrir austan
sól og sunnan mána, en ofan á
flýtur einn allsherjar miðlungur,
og „silfurkerin sökkva í sjó, en
soðbollarnir fljóta.
Sé þetta haft í huga, mætti
bæta vinnubrögð og námsárang-
ur að miklum mun á unglinga-
stigi.
Nauðsynlegt er að tryggja
námsaðstöðu hinna seinfærari
nemenda, — þ.e. þeirra, sem
e.t.v. var ætlað að hefja verk-
nám í 1. bekk. Vitað er, að hóp-
ur nemenda, sem stenzt barna-
próf verður naumast talinn les-
andi, hvað þá skrifandi. Eins og
nú standa sakir, er þessum nsm-
endum gert að glíma við óvið-
ráðanleg verkefni í tvo vetur,
skríða, þegar bezt lætur á gervi
unglingaprófi inn í ólöglegan
„almennan" 3. bekk og ljúka
„prófi", sem ranglega er nefnt
miðskólapróf. Kjarni málsins er
sá, að þessu fólki þarf að sinna
á þann hátt, að námsefnið sé
skipulagt þegar í 1. bekk sem
3ja vetra námsefni, svo að þeim
gefist kostur á að ljúka full-
R-ilrtu unglingaprófi og geti með
sóma setzt í löglegan 3ja bekk
miðskóla. Vissulega mætti búast
við, að ýmsir þessara nemenda
stæðust ekki unglingapróf að
heldur, og reynslan ein yrði að
skera úr um það, hvort hugsan-
legt væri að flytja nemendur
milli   hinna   tveggja   hópa,   þ.e.
þeinra, sem ætlað er 2ja ára
unglinganám og hinna, sem ætl-
að er 3ja ára nám.
Með þessu væri í rauninni ver
ið að lengja skólaskyldu tiltek-
ins hóps nemenda, en um leið
væri hið opinbera að fullnægja
lögboðinni fræðsluskyldu, væri
að afnema mismunun og misrétti,
sem þessi hópur býr við, en
gerði þeim kleift að fara yfir
a.m.k. mest allt námsefni til ungl
ingaprófs á hæfilegum hraða. og
væri síðast en ekki sízt að búa
þá betur undir lífsbaráttuna.
Þetta er því ekki aðeins mann-
úðarmál, heldur beinlínis mann-
réttindaimál; um er að ræða þá
spurningu, hvort tilteknir ein-
staklingar standi jafnfætis öðr-
um frammi fyrir landslögum. Þv'
má heldur ekki gleyma. að breyt
ingin hefði einnig ótvírætt gildi
fyrir duglegri nemendur, þar eð
með þessu móti væri unnt að
hefja unglingaprófið til vegs og
virðingar, eins og því var ætl-
að að njóta. Það fengi raun-
verulegt forsagnargildi um hæfni
nemenda til að setjast í 3. bekk
miðskóla og hinn ólöglegi „al-
menni" 3. bekkuir hyrfi úr sög-
unni. Unglingaprófið ætti helzt
ekki að vera landspróf í neinni
grei'n, heldur aðeins samræmt
próf innan hvers skóla og í
mesta lagi staðlað próf.
Láta mun nærri, að 2—£ eða
40 prs. hvers árgangs þyrftu á
3ja vetra unglinganámi að halda
miðað við getu þess fjölda í 1.
og 2. bekk nú. Til eru þeir, sem
telja þennan nemendafjölda
mun  meiri,   eða   allt   að   70  prs.
Saimikvæimt því væri skynsamlegt
að gera 3ja vetra nám til ungl-
ingaprófs að meginreglu, þótt
hinir duglegustu fengju eftir
sem áður að þreyta það eftir tvo
vetur. Hvað sem slíkum ágizk-
unum líður, mundi þetta breyt-
ast til batnaðar, ef kennsluhætt
ir, próffcröfur og einkunnagjöf
á barnafræðslustigi yrði með öðr
um hætti en nú gerist og geng-
ur, og skal nú lauslega að því
vikið.
Það virðist vera ófrávíkjanleg
meginregla á barnaskólum að láta
einn og sama manninn kenna
helzt allar bóklegar greinar í
einni og sömiu bekkjardeild. Of-
urkapp er lagt á að ala upp og
þjálfa miðlungskennara í öllum
bóknámjsigreinum. Hefur það
einkum bitnað á jafnmikilvægri
grein og átthagafræði í yngri
deild og meira og minna á flest-
um greinum í eldri deild. Þessi
skipan mála verður að breytast,
og hún getur breytzt. í yngri
deild yrði að fara hægt af stað
rneð sérgreinakennslu, sérstak-
lega vegna hinna seinfærustu
nemenda, er kysu reyndar helzt
að njóta handleiðslu föður eða
móður jafnt í skóla sem á heim-
ili. Þó ætti að leggja áherzlu
á, að þegar í 7 ára bekk störf-
uðu tveir bóknámskennarar,
karl og kona, með hverri bekkj-
ardeild. Smám saman mætti
fjölga kennurum eftir því sem
ofar drægi, svo að álhiuigi þeirra,
kunnátta og starfshæfni fengi að
njóta sín til fulls. f borgarsam-
félagi nútímans má skólinn ekki
vanrækja það hlutverk sitt að
láta nemendur kynnast fólki,
körlum og konum með ólík
lífsviðhorf og starfsaðferðir. Það
er og vægast sagt vafasamt, að
sömu kennararnir séu lengur en
þrjá vetur með sama árgangi. Ef
.gæsamömimiureglan" félli úr gildi
Framhald á bls. 25
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32