Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						BLAÐ U.
$&m$mnhUfoib
21. des. 1969






m p ¦










n
Veturinn 1918 hlýtur að haía verið
óvenju dimanur og drungaleguir þrátt
fyór endurheimt fullveldisiins og lok
þeinra móðuhairðinda af manna völd-
um, sem kölluð haia verið heimsstyri-
öldin síðairi. Eftirvæntingin hefur því
verið mikil, þegar nýtt vor gekk í
garð. Eftir návígi við snjóavetur og
dnepsóttardauða var fögnuður vorsins
meiri en ella. Fylgikvillar vetrarins
voru jarðbönn og lungmabólga. Nú
fylgdu vorinu Fornar ástir og Svart-
ar fjaðrir. Þær eiga því fimmtíu ána
afmæli á þessu ári eins ag Barn nátt-
úrunnar. Allar sögðu þessar bækur
meira um höfunda sína en þá var hægt
að sjá fyrir. Þær vomi hver með sín-
um hætti eins og áþreifanlegt hugboð
um þróun íslenzkra bókmennta fram
eftir öldinnL
Eklki er óaigeingt að áinuim og áirtsitáð-
um sé igeÆið naifn eðla eiinikiunin: Lurk-
ur, Langijökull, Þjófur, Hvítivetuir.
Vorið 1919 gætum við nefnt Upprisu.
í Lognöldum, einni af sögum Fornira
ásta, segir önnur aðalperisónan, Agn-
ar læknir, sem á æskuárum sínum
hafði lagt ást á konur og skáldskap
en að mestu uninið bug á marglyndi
sinu, þótt ekki hefði hann fundið í
þess stað þá kytirlátu hamingju, sem
hann þráði og varð „sífellt kvartsár-
airi með auknum þægindum": „Það er
ekki efni eða búningur bóka, sem
mestu varðar, heldur andrúmsloftið,
sem fylgir þeim. Það læsir sig um
mann ..."
Þessi orð Agnars læknis sannast
ekki sízt á Farnum ástum sjálfum.
Andrúmið í bókinni læsir sig um
mann, Hðinn timi nýrómantízkra við-
horfa og uppgjörs við þau. fsland á
aldahvörfuim. Hugurinn stendur til
útlanda, þangað sem skáld og meninta-
menn hafa leitað svölunar þrá sinni
og köllun. Flestir koma aftur eins og
Agnar læknir og Benjamín í annartri
sögu Forntra ásta, Spekingnum. En
uppgjörið andspænis ævintýirum og
fyrirheitum væri illskiljanlegt, ef nú
lægi ekki- fyrir sú óhagganlega
ákvörðun skáldsins, Sigurðar Nor-
dals, þegar hainn er að skrifa bókina,
að koma beim aftur og hverfa að
mestu iná skáldskap og leikhyggju,
en gerast vísindamaður í grein sinni,
íslemzkum fræðum. Sú ákvörðun hef-
Ur ekki verið tekin sársaukalaust, þvi
að skálds blóð svellur og dunar á
hvenri síðu Famna ásta. En vísindin
áttu einnig sín fyónheit. Þeim vill
hann þjóna óskiptur. Hann veit að
bókmenntirnar, gamlar og nýjar, muni
græða á því að vísindamaðurinn Týni
þær með skálds augum. Auk þess var
hann nógu tilfinningalega menntaður
til að marglyndi hans gæti notið sín
öðrum til nökkuns þroska.
II
Fornar ástir eru sprottnar úr borg-
aralegum jarðvegi. Yfir vötnum bók-
arinnar svífur andi þess borgaralega
tíma, sem þá ríkti, meira að segja
gengið svo langt að konur þéra jafn-
vel gamla kærasta, en það mundi
varla þykja kurteisi nú á dögum. En
í Fornum ástum er einniig uppreisn
gegn borgaralegum venjum sem fjötr-
aði þennan tíma meira en góðu höfi
gegndi. Samt er bargaralegum dyggð-
um fært ýmislegt til tekna, ef þær eru
keyptar nógu dýru verði. Hver veit
um fórnirnair í sumum ástlausum
hjónaböndum? „Getur ekki jafnvel
hræsnin orðið guðdómleg, hræsni
beillar ævi, í vöku og svefni, þegar
hún er einua vörnin gegn nöprustu
ógæfunni og ávöxtur hennar er æsku
gleði bainnanna og viðhald heimilis-
ins?"     spyir     Steinunn,     sveitakonan
raungóða, sem Álfuir frá Vindhæli
hafði eitt sinn unnað, og svarair þann-
ig gaspri hans um ástlaus hjónabönd,
svikula vináttu, óhneiina drauma: gull-
kistiur ifiufllliaar aíf vismiuðtu iaufi. Fórn-
in var ybra borðið á gleðinni, þeinri
gleði sem lif ir og er ekki andvana. En
hún á ekkert skylt við guðina sem
dýrkaðir eru í borginni: ryksugu og
arðmiða. Sigurður Nordal og Álfur
frá Vindhæli eru sammála um þá:
„Snyrtilega klædd frú tilbað ryksug-
una sína og bað þess að aldrei mætti
falla fis á heiður siinn eða húsgögn.
Og feitur kaupmaður kraup í þögulli
bæn fyrir arðmiðaklippum, en klipp-
urnar jöpluðu í sífellu, meira, meira!
ftoiiri imiða, hœrnri vexti!" Þar er hin
fórnlausa dyggð borgaralegs þjóðfé-
lags, sem að er vegið í Farnum ástum.
III
Allar fjalla söguirnar í Fornum ást-
um um Odysseif, sem leitar að ævin-
týri margra landa, en kemur heim —
kalinn á hjarta, eins og Grímur Thom-
sen. Ætli hann hafi ekki verið sá ís-
lendingur síðari tíma, sem kaus sér
„eirðarlaust líf víkimgsins" með hvað
tfflkomiiuimiesitiuim áriamigiri ag kumini öðir-
um forerniur að bliainidia samiam miaklkiuð
hiedllbxiigðlu eAnfliyinidi og tfyritrfetröarilítiíliLi
leikhyggju, kom samt heim úr leikn-
um sárari en margur hafði haldið. Og
þó kom hann aldrei heim — að fullu.
Álfur firá Vindhæli, aðalpersóna
Heljar, lengstu og viðamestu sögu
Fortniria ásta, viðurkennir undir lokin,
að hann hafi leitað að sjálfum sér og
týnt sjálfum sén. Ef harm hefði eins og
Grímur og Siguirður Nordal séð að séir
í tæka tíð, hætt leiknum þá hæst stóð,
hefði hann kannski getað fundið sjálf
an sig í verkum, sem enn voru óunn-
in.
En hann kaus augnablikið.
Hver veit nema örlög Gríms Thom-
sens hafi orðið höfundi Fornra ásta í
senn vísbending og lærdómur, a.m.k.
skrifaði hann sig umgur frá lífi og
örlögum Álfs frá Vindhæli, sá að séx
í tima og leitaði lífsfljóti sínu djúpra
farvega, svo að ekki mundi flæða yf-
ir alla bakka við minnstu skúr. Hann
Matthías   Johannessen;
Fornar ástir
Eftir Siguro Nordal
sagði skilið við Alf frá Vindhæli,
marglyndi hans og æsandi ævintýra-
þoxsta. Kvaddi hann eins og hann
hafði kynnzt honum, hávaðalaust.
En ekki sánsaukalaust.
Við nánari athugun er einhver
harsmsár tregi baksvið Fornra ásta.
Þessi tregi verðux ekki skýrður nema
haft sé í hugia að íslenzk skáld voru
að ryðja sér braut til fnama í bók-
menntum Norðurlanda, um það leyti
sem Sigurður Nordal er að skrifa
þessar sögur. Og hann verður vitni
að því að þau eiga erindi sem erfiði.
Hvort átti hann að gerast vísindamað-
ur eða taka þátt í þessu nýja land-
námi íslenzkra bókmennta. Hvorum
eldstólpanum átti hann að fylgja. í
Fornum ástum er hafblær af þessum
átökum.
IV
M
H
H
M
H
í eftirmála annaiTar útgáfu Fornra
ásta, 1949, segir höfundur m.a., að
honum hafi verið mest í mun að losna
við bókina, þegar hanm gaf hana út
fyrst „og gefa mig því óskiptari að
öðru. Ég leit eklki á hana sem byrjun,
þótt hún væri frumsmíð, heldur sem
viðskilnað, og sá þó varla fyrir, að
hann yrði svo gagnger sem raum hef-
Ur á orðið". Þessi viðskilnaður fer
fram í 6. kafla Heljar sem höfundur
kallar Dag dórnsins.
í íonsal dómarans bíða margir
menn, þ.á.m. vísindamaðurinin sem
Álfi leiðist, „hann talar eins og doðr-
arat í arkarbroti". Og Álfur segir
óhikað að augu sín séu skærari en
hams, af því að þau hafi „litið yfir
allar bylgjurnar á hafi lifsins, líka
þá, sem þú sást eina og sökktir þér
of an í".
En gamli maðuirinn, sem hefur sótt
þekkingu sína 1 myglaðar skræðux,
svarar: „Þú hefur séð alla bárufald-
ania, eg hef aðleimis honfit á eimm, em
augu mín hafa reynt að kafa þá bánj
til botns. Þú hefur aldinei gefið þér
tóm til þess að kafa neitt. En ef svo
skyldi nú vera að hver bylgjukamb-
urinn væri öðnam likux, en umhverf-
ið og útsýnið btreyttist stórum við
hvert fet, sem kæmi niður í djúpið?
Yxði þá ekki vafasamt hvor meira
hefði séð?"
Vísindamaðurinin gamli og pró-
fessorinn launar Álfi frá Vindhæli
líkingu hans með annarri, sem varp-
air skæru ljósi á kjamann í boðskap
ag hugsjón Fornra ásta: hann segir að
þekkingin sé eins og eyja með breiðu
skógarbelti allt í kring. „A miðri eyj-
unni eru vegamót, og þaðan hríslast
óteljandi stígir, sem allir hverfa inn
í skóginn. Á þessum vegamótum stóð-
um við báðir í æsku. Þú vildir ekki
kjósa um vegina. Hefðirðu getað far-
ið þá alla, hvern á eftir öðrum, hefði
vandinn enginn verið. En þú vissir,
að ævin entist ekki til þess að fara
meixa en einn veginn á enda, að sá,
sem fóx inn í skóginn, átti aldrei aft-
unkvæmt. Þvi kaustu heldux að stamda
kyinr á vegamótunum og horfa þaðan
í kringum þig. Þú sást alla vegina,
menndir augunum eftir þeim, gazt látið
þig dmeyma um, að þú ættir eftir að
fara þá. Ef til vill réðstu við og við
inn á einhvern veginn og fórst hann
að skógarbrúninnL En þar snerirðu
¦ við. Þú vildir ekki gera neitt, sem
^ yxði ekki aftur tekið. Þetta kallað-
iirðu að þekkja alla vegina.
En eg — eg lagði upp á eirm veg-
inn og afsalaði mér með því öllum
hinum. Meðan eg var á leiðinni að
skóginum, var enn á bersvæði, fannst
mér gangan létt. Svona er leið vís-
indanina, leikur og gaman í fullu
dagsljósi í fyinstu, en þá tekur myrk-
viðurinn við, villugjarn og seinfarinn.
|p Maður missir smátt og smátt vonina
«    um   að   komast  nokkurn   tíma   út   úr
píslarsaga og uppgjör
N
H
N
H
M
H
H
H
N
H






IVV*











					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32