Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 20. OKTÓBER 1970
BOKMENNTIR - LISTIR
BOKMENNTIR - LISTIR
BOKMENNTIR - LISTIR
Jóhann Hjálmarsson
skrifar um
BOKMENNTIR
Frá Róm til Sumarhúsa
Peter Hallberg:
HÚS SKÁLDSINS.
Um skáldverk Halldórs Laxness
frá Sölku Völku til Gerplu.
Fyrra bindi.
Helgi J. Halldórsson íslenzkaði.
Mál og menning,
Beykjavík 1970.
1 sunnudagsblaði Morgunblaðs
ins 11. okt. s.l, birtist grein um
Innansveitarkroniku Halldórs
Laxness. Greinin, sem er jafn-
framt viðtal við skáldið, leiðir í
ljós á einkar skýran hátt vinnu
Drögð sagnaskálds. Hún er merkt
framlag til umræðu um skáld-
skap Halldórs og gagnteg þeim,
sem vilja rannsaka verk hans á
breiðum grundvelli.
Mönnum kemur það að vonuim
spánskt fyrir sjónir, að útlend-
ingur skuli mest og best hafa
lagt stund á könnun á verkum
Haldórs Laxness. Sviinn Peter
HalDberg hefur samið tvær bæk-
ur uin Laxness: Vefarann mikla,
sem þýddur befur verið á ís-
lensku af Birni Th. Björnssyni
og gefinn út í ritsafni Halldórs
hjá Helgafelli, og Hús skáldsins,
en fyrra bindi þess er nýl'ega
komið út á vegum Máls og menn
ingar i þýðingu Heiga J. Hall-
dórssonar. Hús skáldsins kom út
á sænsku 1956, en auk þessara
tveggja bóka hefur Peter Hall-
berg samið veigamiklar greinar
um verk Haldórs, meðal þeirra
er ritgerð um skáldskap hans á
seinni árum, sem upphaflegá birt
ist í norska tímaritinu Eddu árið
1967. Ritgerðin var birt í is-
lenskri þýðingu eftir Njörð P.
Njarðvik í Tímariti Máls og
menningar, 1. hefti 1968 og
nefndist: „Halldór Laxness á
krossgötum. Nokkrir drættir úr
þróunarsögu hans eftir viðtöku
nóbelsverðlauna 1955".
1 formála að Húsi skáldsins
greinir Peter Hallberg frá því,
að hann hafi „að staðaldri notið
ómetanlegs stuðnings frá Hall-
dóri sjálifum" við samningu
verksins. Óhætt er að fuilyrða,
að jafn nákvæm og yfirgrips-
mikil verk og bækur Peters Hall
bergs eru, verða ekki samin án
aðstoðar fjölda manna. Að sögn
Hallbergs hefur Halldór gefið
honum frjálsar hendur til að
vinna úr ýmsum heimildum, m.a.
handritum og bréfum „mjög per
sónulegs eðlis". Þetta vitnar um
óvenjulegt traust rithöfundar í
garð fræðimanns, enda eru Vef-
arinn mikli og Hús skáldsins
grundvalarrit á sínu sviði. En
gaman væri að einhverntíma
kæmd að því, að Islendingur
setti saman bók um skáldskap
Halldórs Laxness, og óneitanlega
yrði fróðlegt að sjá það helsta
saman komið i bók, sem um skáid
ið hefur verið ritað hérlendis.
Um fáa eða enga islenska rithöf,-
unda hefur verið meira skrifað,
og hann hefur átt því láni að
fagna að fá þá nauðsynlegu ög-
un, sem felst í skoðanaskiptum
um verk rithöfundar; jafnvel aná
úðin getur verið gagnleg.
Fyrra bindi Húss skáldsins
hefst á kaflanum Heima á Islandi
1926—1927 og endar á kafla, sem
nefnist Rauðir pennar, en í hon-
um er fjallað um skáldskap og
stjórnmál. Vikið er að gildi árs-
ritsins Rauðra penna fyrir is-
lenska rithöfunda og birt loka-
orð greinarinnar Ný bókmennta-
stefha eftir ritstjóranm Kristin
E. Andrésson: „1 sögu bókmennt
anna hafa farið fram hlutverka-
skipti. Skáld verkalýðshreyfing-
arinnar hafa tekið þar við for-
ystunni, og þau ein eiga framtíð-
ina. Öll gróska hins vaxandi lífs,
aliur veruleiki þess, býr i skáld
skap hinnar nýju steínu. Mátt-
ugra og glæsilegra tímabil, en
nokkru sinni hefur áður þekkzt,
er að rísa í bókmenntasögu
heimsins".
1 fyrsta árgangi Rauðra penna
átti Halldór nokkrar greinar.
„Tvær þær helztu fjala um af-
stöðu listarinnar til fólksins, al-
þýðunnar", segir Peter Hallberg,
og á hann þá við greinarnar
Þeir útvöldu og fólkið og Borg-
aralegar          nútimabokmenntir.
Halldór Laxness hafði skipað sér
í sveit.
Peter Hailberg ieggur mikla
áherslu á að lýsa l'eið skáldsins
til fólkisins, þjóðar sinnar,
hvernig það snýr baki við inn-
hverfri kaþólsku og gerir orðið
manneskja að lausnarorði. 1 löng
um kafla er sagt frá Ameríku-
dvölinni 1927—1929 þegar Hall-
dór ætlaði að verða heimsfræg-
ur í skyndi með aðstoð kvik-
myndanna og jafnvel kom tii
mála að kvikmynda frumgerð
Sölku Völku. Árangur Ameríku-
ferðarinnar var Alþýðubókin,
sósíalismi og aukinn áhugi á
manneskjunni* sem leiddi skáld-
ið ekki aðeins til stjórnmálabar-
áfrtu, heldur varð því hvatning
fcil að semja Sölku Völku og
Sjáifstætt fólk. Um þessar tvær
skáldsögur fjallar Peter Hall-
berg ítarlega og dregur margt
fram í dagsljósið, sem auðveldar
skilining á þeim og sýnir tengsl
þeirra við íslenskan veruleik.
Bók Peters Halibergs er i raun
inni íslensk menningarsaga, þar
sem   Haldór   Laxness   er   aðal-
Snilldarleikur
Ib Lansky - Otto
SINFÓNÍUHLJÓMSVEITIN hélt
aðra tónleika sína á þessu hausti
í Háskólabíói sl. fimmtudags-
kvöld, og hóf leik sinn með
Brandenburgarkonserti nr. 3 í G
dúr eftir J. S. Bach, og virtist
hljómsveitin engan veginn í ess-
inu sínu. >ó var varlega að öllu
farið (t.d. hraðavali), sem nægði
ekki til að strengjunum tækist
að ná þeirri nákvæmni og hrein-
leika í saimspili, sem þessi músík
krefst. En eins og tónleikarnir
hófust slapplega, þá bætti naesta
verk það upp og gott betur, en
það var hornkonsert í Es-dúr
eftir R. Strauss, þar sem Ib
Lanzky-Otto fór með einleiks-
hlutverkið af frábærri snilld.
Hann ræður yfir næstum ótrú-
legri tækni. Næmleiki hans í
fraseringu, dynamik og túlkun
öli eins og hvatti hljómsveitina
til dáða, og árangurinn varð fá-
gætlega vandaður flutningur á
þessu rómantíska verki, en það
var Páll P. Pálsson sem veifaði
tónsprotanum að þessu sinni og
stjórnaði mönnum sínum af
myndugleik, enda létu áheyrend
ur óspart hrifningu sína í ljós.
i   Síðari hluti tónleikana saman
stóð af verkum eftir Karl Ó.
Runólfsson, en hann verður sjö-
tugur á sunnudaginn kemur. —
Verkin sem flutt voru, gefa nokk
uð glögga mynd af hljómsveitar
tónskáldskap Karls, en þau voru
Forleikurinn að Fjalla-Eyvindi,
Hvarf séra Odds frá Miklabæ,
þar sem Róbert Arnfinnsson var
í hlutverki sögumanns og Á
krossgötum op. 12. Óþarfi er að
tíunda hér til afrek Karls á sviði
tónlistar. Sam tónskáld, kennari
stjórnandi og hlj óðfæraleikari í
hálfa öld hefur hann sett heilla
drjúgt mark sitt á íslenzkt tón-
listarlíf. Hann getur með stolti
litið yfir liðna áratugi og glaðzt
yfir árangursríku starfi. Við sam
gleðjumst honum og þökkum á
þessum merku tímamótum í ævi
hans og vonumst eftir að mega
njóta starfskrafta hans enn um
langa  framtíð.
Flutningur verka hans tókst
með ágætum undir öruggri
stjórn Páls P. Palssonar og var
tónskáldið ákaft hylltur að lok
um með húrrahrópum og lang-
vinnu  lófaklappi.
Egill R. Friðleifsson.
Halldór Laxness,
persónan. Hún geymir mikinn
fróðleik um islenskar bókmennt-
ir og ekki siður stjórnmál. Til
að mynda er sagt frá Ólaíi Frið-
rikssyni og Jónasi Jónssyni frá
Hriflu, en skoðun Halibergs er
sú, að Halidór geri úr þeim eina
persónu í Sölku Völku. Fróðlegt
er að lesa um þau pólitisku á-
tök, sem hafa orðið Halldóri
Laxness uppspretta skáldskapar.
Hinar fjölmörgu tilvitnanir eru
nauðsyniegar í þessu samhengi.
Hús skáldsins veitir góða inn-
sýn í hvernig skáldsaga verður
til. Sýnt er fram á hvernig ófull-
burða kvikmyndahandrit verður
Petei- Hallberg.
skáldsagan um Söiku Völku og
uppkastið Heiðin frá Ameríku-
árunum breytist i Sjálfstætt
fólk.
Fræg eru ummæli HaWdórs
Laxness um Konurnar við brunn
inn eftir Knut Hamsun, þar sem
Halldór sakar Hamsun um að sj'á
alls staðar „lítilmensku og lúsar-
hátt". Þessi túlkun Hal'ldórs er
ekki ólik þeirri, sem hann hefur
sjálfur orðið að þola um eigin
verk. Lengi var hamrað á því að
bækur Halidórs væru vond land
kynning, en þetta breyttist að
sjálfsögðu   eftir   að   hann   fékk
Framhald á bls. 23
Guðmundur G. Hagalín
skrifar um
BOKMENNTIR
Útlægur afreksmaður
Guðmundur Guðni
Guðmundsson:
Saga Fjalla-Eyvindar.
Prentsm. Leiftur Reykjavík.
Á bernskuárum miðaldra Is-
lendinga mun vart hafa verið
finnanlegur sá maður á öllu land
inu, talinn með fullu viti og kom
inn yfir átta til tiu ára aldur,
að hann hefði ekki heyrt getið
Fjalla-Eyvindar og Höllu, en ef
marka má af sumu svörum í
spurningakeppnum i sjónvarpi
og hljóðvarpi, kæmi mér ekki á
óvart, þótt verulegur hundraðs-
hluti ungra Islendinga þegði
þunnu hljóði, ef spurt væri um
þessi áður þjóðfrægu hjón. En
einhver kynni ef til vill að
spyrja: Höfðu þau ekki einhvern
tima sjoppu í Kópavogi?
Fjalla-Eyvindur er sá maður,
sem lengur en nokkur annar lifði
útlægur og ofsóttur á öræfum
Islands — eða hartnær fjóra ára
tugi — og lengstum með konu og
stundum barn eða börn. Og
þetta gerðist á þeirri öld, sem
sakir ills árferðis svarf harðar
að þjóðinni en nokkur önnur í
sðgu hennar. Aftur og aftur
tókst Eyvindi að sleppa úr hönd
um íslenzkra yfirvalda og sendi
manna þeirra, öllum þorra
manna stóð af honum uggur og
ótti, og geta hans og gerðir til
lífsbjargar ýttu mjög undir þá
trú þjóðarinnar, að útilegu-
mannabyggðir væru á ýmsum
stöðum inni á hálendi ls-
lands. En þó að menn óttuðust
Eyvind, var hann ef til vill
meira dáður en flestir aðrir sam-
tíðarmenn hans, enda var hann
í rauninni kunnur að því að
beita ekki ofbeldi eða vinna
spellvirki, þó að hann drægi vel
í bú sitt, og menn höfðu vissu
fyrir því, að hann var af-
burðamaður að likamlegu at-
gervi, átti með afbrigðum haga
hönd og var hverjum manni snar
ráðari og ráðsnjallari. Það er því
sízt að undra, þótt margar sagn-
ir hafi verið  um hann skráðar
og ævi hans orðið íslenzkum
skáldum viðfangsefni. En svo víð
kunn sem Fjalla-Eyvindur og
Halla hafa verið, hefur sitthvað
í sögu þeirra verið hulið móðu.
Nú er komin út alístór bók
um Fjalla-Eyvind, og hefur út-
gefandi hennar auðsjáanlega lagt
áherzlu á að gera hana girnilega
að ytri búnaði. Hún er prentuð
skýru letri á allgóðan pappír og
í henni eru margar teikningar
eftir Bjarna Jónsson listmálara.
Ekki þarf heldur um það að ef-
ast, að höfundurinn, Guðmundur
Guðni Guðmundsson, hafi unnið
verk sitt eftir beztu getu, þó að
þar séu missmíði á.
Guðmundur er mikill og ein-
dreginn aðdáandi Fjalla-Eyvind
ar, og honum er mikið áhugamál
að sanna, að hann hafi als ekki
verið sannur að þjófnaði, þegar
hann hvarf allt í einu á brott
úr átthögum sínum, ekki hálfþrí
tugur. Telur höfundur, að nokk-
urt misferli i kvennamálum hafi
verið orsök þess, að hann var
sakaður um þjófnað og hafi ver
ið ætlunin að knýja hann til að
ganga að eiga þá stúlku, sem
hann hafði gert barnshafandi.
En þó að réttarfar væri — eins
og Guðmundur sýnir fram á —
ærið bágborið í þennan tíma,
virðist hæpið að ætla, að Eyvind
ur hafi þurft að búast við að fá
sektardóm, hafi hann verið sak-
laus. Hann var af góðu og vönd
uðu fólki, var vinsæll og vel
metinn að sögn höfundar og hef-
ur áreiðanlega verið talinn lík-
legur til að verða hinn mesti at-
gervismaður. En brott fer hann
og allt vestur í Aðalvík, og þar
tekur hann saman við og gengur
síðan að eiga ekkju, sem virðist
hafa verið vænd um þjófnað og
auk þess var ávallt sögð harð-
lynd og frekar lítið álitleg. Og
hvers vegna þurfa þau svo að
leggjast út og lifa að nokkru á
þjófnaði, ef hvorugt þeirra hefði
af sér brotið ?
Höfundur hefur auðsjáanlega
freistað þess að hafa upp á sem
allra flestu af því, sem til er um
þau í rituðu og prentuðu máli,
Eyvind og Höllu, og hann birtir
í bókinni bréf og bókanir, sem
ég veit ekki til, að áður hafi
komið fyrir sjónir almennings.
En sannarlega reynist honum
erfitt að rekja til fulls feril hins
fræga útlaga, og þó að honum
verði þar nokkuð ágengt og
hanh virðist stundum geta alllík
lega til, þegar hann fyllir í eyð-
urnar, eru ýmsar af getgátum
hans engu líklegri en þær, sem
þær eiga að afsanna, og stund
um veitist jafnvel góðfúsum les-
anda erfitt að átta sig á þvi,
hvað er hvað og hvar hann er
staddur í tima og rúmi með til-
liti til ævi þeirra Eyvindar og
Höllu. Hins vegar tekst Guð-
mundi mætavel að sýna fram á,
að hvort sem brestir í gerð og
geði Eyvindar hafa valdið ógæfu
hans eða rangar sakargiftir, þá
hafi hann verið gæddur óvenju-
legu atgervi, líkamlega og and-
lega, og verið mjög heillandi per
sónuleiki. Ennfremur verður svo
ljóst af frásögnum höfundar sem
orðið getur, að hvað sem kann
að hafa á bjátað í hjónabandi
þeirra Eyvindar og Höllu, þá
hafi þau verið hvort öðru tröll-
trygg. Þá verður og að teljast
sannað, að þau hafi að ævilok-
um búið á Hrafhseyri í Jökul-
fjörðum, og hiklaust tek ég trú-
anlegan þann vitnisburð Árna
að Eyvindur hafi verið grafinn
á Stað í Grunnavík, en ekki í
óvígðri mold á Hrafnseyri, enda
var Árni sonur séra Helga, sem
var sóknarprestur á Stað, þegar
Eyvindur lézt.
Eins og áður getur, er höfund
ur sérlega hrifinn af Fjalla-Ey-
vindi, og hrifni hans af honum
veldur þvi, að aftur og aftur fer
hann mörgum orðurn um atgervi
og afrek Eyvindar og það rang
l'æti, sem hann hafi orðið að
þola. Kveður svo mjög að þessu,
að það er til stórlýta á eðllegri
framvindu frásagnarinnar. Þá
Framhald á bls. 18
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32