Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 20. APRÍL 1971
17
Björn Sigfússon;
Þáttur í landsmálastefnuskrá
fyrir Laxárkjósendur?
Svo er að sjá sem spenna
þingkosninga í vor geri Laxár-
deilur háværari en þurft hefði
á kosningalausu ári og sá hiti
verði m.a. hagnýttur til áróðurs,
sem kljúfa eigi kjördæmi og
espa þau til keppni, ýmist hvort
gegn öðru eða einn part kjör-
dæmis gegn öðrum. Það þykir
mér miður, bæði el ég þann ugg
um sáttamöguleika á Norður-
landi, sem ég hugleiddi úr ýms-
um áttum senn i Mbl. — grein:
Nú er dimmt um Norðurver ,—
og vil ekki heldur þegja við
þeirri falskenningu, að reiði út
af Laxá sé lærdómsrík hvatn-
ing „að fara að vinna að breyttri
kjördæmaskipan, þar sem Akur-
eyri sé gerð á ný að sérstöku
kjördæmi. . ."
Hvöt mín til að biðja nú Mbl.
að birta stúf um kjördæmaskip-
un, óháðan því, hvern uppbótar-
þingmann ég eða Eyfirðingar og
Þingeyingar kjósi 13. júni
á þing, er ekki sú, að ég blandi
mér í einvigið milli Hermóðs
Guðmundssonar (síðast grein I
Mbl. 2. apríl) og Akureyrar-
bæjarstjórans Bjarna Einars-
sonar (Mbl. - gr. 25.-26. febr).
það bæri engan árangur. En
bergmál, sem hróp þar nyrðra
vekja, endurkastast þessa dagana
frá þinghúsi og háhýsum
Reykjavíkur með fjölmiðlum til
Fljótsdalshéraðs og aðrennslis-
dala Héraðsvatna í því skyni að
hagræða skoðanamótuninni þar:
Svona er borgríki vort; svona
hlýtur það áfram að verða. Það
krefst meiri varúðar en fyrr, og
verja þarf t.d. stjórnarskrána
fyrir tækifærissinnum.
„Jöfnun         kosningaréttarins
hlýtur að verða markmið lýð-
ræðisþróunarinnar, sem von-
laust er að leggjast gegn," eru
orð, sem allir aðilar næstu
stjórnarskrárbreytingar þurfa
að játa sem eina af meginálykt-
unum okkar tíma, en semja ber
svo um þingstyrk landshlutanna
án ofsalegra umskipta frá þvi,
sem er. Islandssagan er strax
búin að viðurkenna, að stökk-
ið í breytingu kjördæmaskipun-
ar 1959 var farsæl málamiðlun
miðuð við sinn tíma, vakti gróna
andúð, en ekki of mikla, því
menn skildu þörf á jöfnun. Hlið-
stætt framhaldsstökk ætti að
taka á nýjum áratug.
Tilvitnuðu orðin, sem ég hér
feitletraði eru úr bók Áskels
Einarssonar: Land í mótun
(Rvk. 1970, bls. 94), sem
Samband ungra Framsóknar-
manna gaf út. Það er ómótmælt,
að þau orð eigi, ef á herðir,
meirihlutasamþykki í öllum
flokkum, þó kannski yrði dræm-
ast meðal Framsóknarmanna.
Áskell gerir skorinorða tillögu:
að fórna miklu af núverandi
dreifbýlismeirihluta í löggjafar-
efinum, en srtyðja í stað þess nýtit
framkvæmdarvald í lands-
hlutum, sem kalla megi ömt og
ttaki á sig nmesita ábyngð á
byggðaþróuninni. Það gæti
reynzt landshlutum snjöll tafl-
mennska að fórna einhverju
hrafli af þingmönnum, sem þyki
vera peð, til að koma sér upp
einmi eða fleiri drottnimgum, sem
síðan gætu skákað. Ég er ekki
að skrifa ritdóm um þetta læsi-
lega kver Áskels, en ég freista
þess að sækja vit í hann til að
koma einhverri ögn af skynsemi
inn i kenninguna, að kljúfa
þurfi nýtt kjðrdæmi, Akureyri,
út úr þvi kjördæmi 2 minni
kaupstaða og 3 sýslna, sem um-
lykur hana.
Ekki getur tillagan um að
kljúfa kjördæmi bætt úr vald-
leysi landshlutans gagnvart
höfuðstað, hún sýnist að-
eins miða að einangrun Akur-
eyrar sem lítt velkomins ósam-
kynja æxlis úr líkama „sveita-
kjördæmis". Það sést m.a. af því,
að 6 þingmenn (auk uppbótar-
sæta með óvissa framtið) eru
fyrir þetta 22.2 þús. manna kjör
dæmi, eða m.ö.o. 10% af 60 þing-
sætouim hamda þessium 11% af Is-
lendingum, og væri nú tvískipt,
fengi Akureyri 3 þingmenn fyr-
ir sín tæpu 11 þús. (sem þó
verða senn fleiri), en aðrir kjör-
dæmishlutar hefðu hina þing-
mennina þrjá. Af íbúum þeirra
hluta kann fast að hálfu
sjötta þús. að vera búsett á
eigindegum sveittabýluim eða
telja sér lögheimili þar, en full
5 þús. búa í þeim fimm þorpum
og kaupstöðum, sem eru 430-2000
íbúa hvert, og rúimfega þúsund
búleysingjar miunu vera í Hrísey
og smáþorpu'm saimtalis. Ktafmun
á kjördaaminu gæti orðið aðdrag-
aindi að siMði miilli þorpa og
„bænda" i nýja dreifbýliskjör-
dæminu og eitrað víða út frá sér.
Ef ekki ljúga að mér augu
og eyru, vottar nyrðra fyrir sams
konar hugmynd og áráttu
og er i nokkrum suðvestlægum
þorpum, sem langar að keppa
við Akranes, Keflavík og Selfoss
að ógleymdri keppni gegn Hafn-
arfirði, að kaupstaðir allt upp
til 2 þúsunda stærðar og pinu-
líitið betur væru hverri byggð
fiengur, en keppi þeir að því
marki að verða brúkleg iðnaðar
miðstöð (að viðtoætitum fleiri
mnartomiðum smáborgar, þá sé
verið að ögra okkar gamla góða
þegnfélagi — með kapítal-
istískri ögrun við framleiðslu-
hætti frumatvinnuveganna í
þokkabót. Menn lesi meira um
þetta hugarfar.við sjávarsíðu í
Noregi, ef þeir hafa samanburð-
ar þörf. — Skólastjóri á Sel-
fossi og ég má segja bæjarstjór-
ar tveir úr Norðurlandskjör-
dæmi eystra eru meðal þeirra,
sem nýlega hafa brýnt fyrir al-
þjóð að taka á þessu viðkvæma
samkeppnismáli með hlutlægni
og framsýni.
Enginn þarf að halda, að kurl-
un á landshluta í 2-4 kjördæmi,
efitir að 75-80% íbúa hans eru
orðnir kaupstaðafólk, hjálpi
neitt til að varðveita ástand,
sem var, meðan kaupstaðir
höfðu litil aiþimigisáhrif og er
ekki lengur. Afturhaldstillögur
í þeim efnum hefðu þó miklu
skýrari tilgang, ef eitthvert fá-
menniskjördæmi setti þá hugsan
legu reglu, að það flæmi ætíð
burt úr helzta kaupstað sínum
jafnmarga ibúa árlega og þá,
sem af öðrum ástæðum flosna
úr dreifbýli þess, því valdahlut-
fall milli sveitar og miðstöðvar
þurfi að varðveitast óraskað.
(Á að afmema Siiglufjörð t. d.?).
Þetta skilja Bjarni og Hermóð-
ur báðir, og ofangreind hug-
mynd, að kljúfa Akureyri frá
héraði 6000 anmiarra kaiups'taðar-
búa og ögn fámennara búand-
liðs, hlýtur að hafa annan aðal-
tilgang en að þjóna vel fortíð-
inni. Hún hefur tilgang, sem rit
Áskels Einarssonar þekkir að
vísu, en segir hafa eitrað fortíð-
ina og megi sá þvi sízt vaxa.
Hvor hólmgöngukappinn, sem
ég núna nefndi, á minna í hættu
fyrir kjördæmishlutann sinn, ef
skipt yrði og kæmu þrír þing-
menn í hvorn hlut? — Hvor
ætti, eftir þessu einu að dæma,
að vera líklegri uppástungumað-
ur að slíkri kjördæmisskiptingu,
bæjarstjórinn, sem kæmist með
því eflaust á þing, ef hann vildi,
og vonandi i Lystigarðsstjórn,
eða formaður lystigarðseigenda-
félagsl) Laxár og Mývatns?
1) Lesendur afsaki nýja félags-
nafnið, en í tilefni af áskorun
i greinarlok Hermóðs í Mbl. 2.
apríl að lesa Mannasiði (Rvk.
1920) og rækta endilangan þing
eyska lystigarðinn, svo vítt sem
félag hans mun ná til, hlýt ég
að upplýsa eftirfarandi:
Hann Austri, í blaði, sem ég
les af meiri samúð en jafnvel
Hermóður í Árnesi, hefur ein-
mitt verið að stúdéra velnefnda
Mannasiði eftir barónessu Eufe-
(Jakobsson) og hefur að
barónessunnar ráði harðbannað
mér og frambjóðanda sín-
um nyrðra, Stefáni Jónssyni,
fram yfir 13. júní a.m.k., að
nafngreina la . . eigendur sem
stéttarlegt eða pólMiskit fræði-
hugtak, Þingeyingar megi ekki
fara að ímynda sér, að við
Stefán séum gamlir Georgistar
eða rauðari en það, því þá gætu
litlu hermóðarnir, sem eru ekki
eins tryggir Framsókn og bónd-
inn i Árnesi, hræðzt að kjósa
listann okkar. Bókin Mannasiðir
er full af hræsni, þótt sumt sé
þar viturlegt i og með.
Eftir   líkum   að   dæma   ætti
fremur að mega væna bæjar-
stjóra um uppástunguna eða
hann sæi a.m.k. minni háska að
henni fyrir Akureyri en t.d.
Dalvíkingar, Húsvikingar, Ólafs
firðingar, Reykhlíðingar, Höfð-
hverfingar, Svalbarðseyringar
o.s.frv. hlytu að sjá fyrir sinn
hluta. En líkum má ekkert
treysta, þegar örir skapsmunir
og skarpleg en þröng tækifæris-
hyggja etja mönwum í hófen-
göngu. Gegm ölfliuom líkum er
það Árnesbóndinn, sem vill
blása aftur upp andúð, eflaust
víðar um land, gegn kjördæma-
stækkuninni 1959 og sér-
lega skapa vegg og ríg milli
nýja þjóðfélagsfyrirbrigðisins,
sem er 11 þúsunda iðju- og
verzlunarsmáborg og kring-
liggjandi umdæmis. Stundar-
óvild í Laxárdeilu fædda a.n.l.
af tilviljun, vill hann reyna að
gera   langlífa   með   þvi   að   lög-
festa skilvegginn (og þar me3
riginn) inn i kjördæmaskil
stjórnarskrár þeirrar, sem Al-
þingi er að láta undirbúa. Máls
færsla Hermóðs er i Mbl. á
þessa leið:
Bæjarstjóri Akureyrar lýs-
ir sinni framkvæmdastefnu í
Mbl.-gr. Að lifa í friði við
landið. Hún er sama eðlis og
Efnahagsstofnunin vill vera.
M. a. er gert ráð fyrir dálitíium
straumi vinnuafls frá frum-
atvinnuvegum til atvinnu í bæj-
um, sumpart í verksmiðjum, sem
rísi fyrir erlent fjármagn og sé
stýrt af því. „Þessi boðskapur
Bjárna ætti að verða bændum í
Norðurlandskjördæmi         eystra
lærdómsrílk hvataig til þess að
fara að vinna að breyttri kjör-
dæmaskipan, þar sem Akureyri
yrði gerð á ný að sérstöku kjör-
dæmi, svo að hið nýja „þjóðfé-
Framh.   á   bls.   24
P ^®^^##^^^®^^^^^^^##^#^^^í
Þormóður Runólf sson:
Þankabrot
MENNTUN
OG HÆFILEIKAR
MENNTAMÁL hafa verið óveinju mikið
í sviðsljósinu uindantfarið, og er tilefmið
einkuim tvö fruimivörp, seim lögð hafa
verið fram á Allþingi. Varilla Heikur. á
tveim tiungutm, að Menzk skólalóggjöf
var á ýmsan hátlt orðin úreilt og því
úrbóta þönf á miöirtguim sviðutm. Hina-
vegar eru fræð'Slluimál í eðli sírnu svo
viðkvæm og llókin, að uim þau hljóta
ailtaf að verða nototouð skiptar skoðanir.
Tvímælialiauist heíur gætt vaxamdi
Skiinintgs að uindanförmu á nauðsyn þess,
að eimungis hæfir og vel meninitaðir
merni veiljist til toeminslíuisitarfa, svo seim
kenmaraháskólafriuimivarpið arýja ber
glöggan vott utm. Þó haíur nokkuð borið
á þeirri stooð'uim, að ekki sé ástæða til
að vanda svo mjög val þeinra sem
kenna eiga himuim yngstu aldursflokk-
um. Þetta er tmikilli nússkillmimgu'r. Hug-
ur 6 ára barna og yngri er að miklllu
leyti ómótaðiuir og því sériega viðkvæm-
ur fyrir hvers konar uftanaðlkomandi
áhrifum, bæði góðutm og sHæmuim. Það
muin því óhætt að fuillyrða, að þau áhrif,
sem barn verður fyrir í byrjun skóla-
göngu sinnar, 'geta haft mikil áhrii á,
og jatfnveii skipt sköpum uim framitíð
þess. Með hækkandi aidri og vaxandi
þroSka tekur hugurintn hins vegar á sig
fastmótaðri miynd; hanin verður ónæm-
ari fyrir uitaniaðkoimandi áhrifuim og
uppaldisfeg áhtrif kennaranB mimnika.
Þamnig er ábyrgð barnakeniniarans tví-
mselalauist snöggtutm mieiri en hins,
sem elldra fólki kenrndr.
Hitt er avo aninað mál, að mennton
keonara er hér ekki einlhMt. Allir þeir,
sam í skóla hafa verið, þekkja þann
geysilega tmium sem getur verið á ein-
silökum kenmiurium þótt þeir hafi sömiu
menntagráðu. Þó að uppeldis- og félags-
fræði og skyldar gtreinar séu vafalaust
hdilur lærdámiur fyrir þá, sem kennslu
ætla að laggja fyriir sig, þá slkipta siík
fræði ekki ölliu máli þegar utm er að
ræða samiskipti nemanda og kentnara.
Listin að umgangaBt og hafa áhrif á
fólk er fastbundin pertsóniul'eika hvera
einstakllimigs úit af fyrir eig, og verður
ekki lærð í skóla niema að mjög tak-
mörkuðu leyti. Það er því ekki síður
bundið persóraudleika ikeninara en
meninitun, hvort hanin ge'tur tallizt atarfi
sínru vaxinn eða ekki. — Er nægjanlegt
tilllit tékið til þessa atriðils í regn.ugerð-
um varðandi þær kröfuir, sem gera
verðuir till kennara?
Skólalærdómiur hérilendils hefur fengst
af fyrst og frremst höfðað til mironis
nemanida, en síður itJil skapaindi gáfna,
og virðast him nýju fræðsliuifrumivörp
ekki gera náð fyrir stórvægillegum
breytinguim í því efnii. Þetta er sfeiiljan-
iegt þegar haft er í huiga, að yfirgnæf-
andi meirihluiti fólks állítur gott mdnmi
og gáfur eiltit og hið sama. Að flestra
mati  hiýtur  háskólame'n'nitaður að  viera
gáfaður af þeirri ástæðu einini, að hanm
komist í gegmum háskóla. En err þetta
svona einfalt? Ef mimnisgáfan er skoðuð
hliurjlægt ein sér mum koma í ljós, að
hún er í raun og veru ekki aminað en
þakkingargeymd; þ. e. samsöfnun á
hugmyndu/m og uppgötvumum ainmarra
manna. Slíka þekkingarigeymd err víðar
að finna en í maminshuga'nium, t. d. í
bókasöfnum og nýtízku tölvum. Engimtn
talar þó um gáfað bókasafm eða gáfaða
tölvu. Ástæðan er sú, að bókasafn hafur
eniga mögulleika á að hagnýta þekkimigu
sína til mokkuirs hllutar og töllvan er
ekki sj allf sitæður hugsuður, heldur
vinniur aðeins samkvæmt þeim formúl-
uim sem hún er imötuð á. Af þessu má
draga þá áiyktum, að gott minni er út
af fyrir sig l'ítils virði neiwa sem efni-
viður til úrvimnislu fyrir hinn skapandi
þátt mannshugams. Og skapandi snill-
ingur þarf veniuliega eklki mikinm efni-
við að vintna úr.
Sann'ieikuirinin er sá, að með vaxandi
notkum tölva, míkrófilma og amnarra
tækninýjunga mtá gera ráð fyrir, að
hlultur minnisgáfuinmar fari minmkandi
í heimi framtíðarinnar. Eða hvi skyldi
maðuTÍnm vera að leiggja á sig áralamga
vinmu við að læra utanað aiffis konar for-
múluT og mininisatriði, þegar hægt er
að afla þessarar þekkingar á augabragði
með því að styðja á nokkra hnappa á
tölvu? Væri ekki hægt að taka meira
tillit til þessara hluita í nýrri fræðslu-
töggjöf?
Oft er það svo, að miklir hæfiieikar
koma fram á tiitöluilega þröngu og talk-
mörkuðu sviði. Má í því sambandi
minina á mienn einis og T. A. Edison,
sem hætta varð í barmiaskóla sökum
þass að hamm gat etoki lært; A. EinistJein
féil á verkíræðiprófi í Sviss; W. Churc-
hill var í tossabeikk megnið af sinni
skóiatíð, og flieiri fræga mætti mefna.
Persóniulliega þekkir höfundur Þamka-
brota maran, sem fékk 10 í stærðfræði
í öiHiuim prófuim í barma- og gagnfræða-
Skóla, en varð að hæfcta frakara námi
sökuim þess, að hanm gat með emgiu
móti lært ísienzfka málifiræði. Það er
varla ofsagt, að lítið sem ekkert tiilit
heflur verið tekið til sHitora hæfileika í
íslenzkri skólalöggjöf himgað til og
menm miskunmaiiiauist felldir frá fram-
haldsn'ámi, hatfi þeir ekki náð tiiskil-
inini fraimhaidseimkumn í svo og svo
mörgum gjörsamilega óskyldum náms-
greimum. Leikur vart noktour vafi á því,
að á þenmam hátt hafa oflt mikilir hæfi-
leiikar farið forgörðiutm, þjóðinmi allri til
ómétanliega tjóna. 1 gruininskólafruim-
varpinu er sýnduT motok'Ur skilnimigur á
þessu atriði, þar sem rætt er um fjöig-
un námsleiða að lokmu gagnlfræðaprófi
og hugsanP.ega niðunfe'lflimgiu landsprofs,
en utm þetta þanf þó að setja mikíliu
skýrari og fastmiAtaðri ákvæði. Svo bezt
gebum við ÍSllendingar búizt við vax-
andi hagsæld og meniningu í landi
okkar, að hæfileikar altoa einistaklimga
okkar fámenaiu þjóðar fái notið sín svo
sem frekasit má verða.
mfiiu  von   Adlersifeld  og   coliega   .
mmn skagfirzkan jón jacobson WlMMHMHWMMMHMH!Hlh®4Mih <MMHMHlMMMt^^HlHMH^9i
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32