Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 219. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						10
MORGU'NBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 29. SEPTEMBER 1971
Að gera „efnakjúfa sjálfrar
náttúrunnar" óuppleysanlega
Rætt við Hörð Filippusson, lífefnafræðing,
um doktorsritgerð hans
í BYRJUN september varði
ungur Reykvíkingur, Hörður
Filippusson, doktorsritgerð rnn
rannsóknir, sem hann hefur
unnið að í lífefnafræði við há
skólann í St. Andrews í Skot-
landi síðustu þrjú árin. Rit-
gerðin fjallar um tilraunir
hans og rannsóknir í sam-
bandi við framleiðslu óupp-
leysanlegra enzyma — eða
„efnakljúfa sjálfrar náttúr-
unnar" ein.s og - þau heita í
þvottaefnaauglýsingum. Nú er
Hörður kominn heim, til að
starfa á Rannsóknadeild Land
spítalans og þar vonast hann
m.a. til þess að fá tækifæri til
að reyna við efnagreiningar
þær aðferðir og niðurstöður,
sem hann komst að í rannsókn
arverkefni sínu.
Lifefnafræðin er tiltölulega
ung, sem sjálfstæð vísinda-
greim, en á síðustu árum og
áratugum hafa orðið i henni
miklar framfarir, enda er
þetta að verða ein aðalundir-
stöðugrein nútíðar og framtið
ar, þar sem hún kemur í senn
inn á baráttuna gegn sjúkdóm
um, fæðuöflun og nýtimgu af
urða til manneldis. Þetta er
grein, sem margan hrífur, og
eru nokkrir Isiendingar nú
við nám í henni.
Hörður, sem er sonur hjón-
anna Sigríðar Gissurardóttur
og Filippusar Gunnlaugssonar
varð stúdent frá M.R. árið 1964
og hóf þá um haustið nám í
lífefnafræði við háskólann í
St. Andrews í Skotlandi. Þar
tók hann B. Sc. Honours próf
vorið 1968 og tók þá til við
rannsóknarverkefni sitt. Þegar
við förum að spjalla við
hanm segir hann að það,
sem upphaflega hafi ráð-
ið vali hans á háskólanáms-
grein, hafi verið sambland af
áhuga á náttúrufræði og efna
fræði — en lífefnafræðingur-
inn beiti efnafræðilegum að-
ferðum við að raminaaka lif-
andi verur, starfsemi þeirra
og samsetningu.
—    Hvað er Mfefnafræðin
gömul sem sérgrein? er það
fyrsta sem við spyrjum Hörð
er við ræðum við hann stund
arkorn um grein hans og rann
sóknir.
—   Lífefnafræðin má segja
að sé orðin sérstók vísímda-
grein á síðari hluta 19. aldar,
en það var ekki fyrr en á bess
ari öld að farið var að kenna
hama sem sérstaka grein í há-
skóla. Lífefmafræðin varð eig-
inlega til sem sérgreim þegar
menm fóru að gera sér grein
fyrir því að gerjun getur átt
sér stað án þess að til koml lif
andi frumur. f framhaldi af
því kom svo í ljós að gerjun er
ákveðin röð af efnabreyting-
um, sem eiga sér stað fyrir til
verkam efna, sem kölluð hafa
verið enzym, eða gerhvatar á
íslenzku. Enzymin, sem reynd
ust í eðli sinu eggjahvítuefnl,
höfðu verið óþekkt áður. —
Brátt kom í ljós að hægt var
að einangra einstök enzym og
nota þau sem tæki til að fram
Hörður Filippusson
kalla  efnabreytingar.
—  Þegar verkun enzymanna
var orðui Lós komust menn
að raun um að þeir voru um
aldaraðir búnir að notfæra
sér eigimleika enzyma, til að
framkalla ýmiss konar efna-
breytingar, án þess að gera
sér ljóst hvað það eiginlega
var, sem efnabreytingunni
olli. Þamnig var t.d. um visky
framleiðslu. Þar kom í ljóa að
það voru enzymin í spirandi
byggi, sem brutu niður fjöl-
sykrungana i korninu áður en
gerjun gat átt sér stað.
— Á þessari öld hefur mikið
verið rannsakað hvaða efna-
breytingar eiga sér stað í lif
andi verum og rannsakaðir
eiginleikar þeirra enzyma sem
þeim valda — Þá eru enzym
mikið notuð við efnagreining-
ar, en þær geta í sumum til-
vikum orðið áreiðanlegri ef
enzym eru notuð. Innan líf-
efnafræðinnar hefur risið upp
sérstök grein, lifefnaverk-
fræðin, sotri fjallar um fram-
leiðslu og rotkun líffræði-
legra afurðs eins og t.d. enz
yma í iðnaði og er þetta mjög
vaxandi grem.
—  Hvernig eru enzrm unn-
in?
— Þau wu yfirleitt unnin úr
Kakterium eða geri. Þau eru
einangruð og síðan hreinsuð
og eru hrein enzym mjög dýr
vara. (Hörður getur þass hér
til skýrinaa að ervzymin I
þvottaef:iuai eru unnin úr
bakterium, og eru lítt hreins-
uð og bvi vjrða enzymin ekki
svo dýr). Vegna þess hve enz
ymin eru dýr vara, hafa menn
á undanför.ium árum verið að
reyna að bi'u til óuppleysan-
leg plastu' ú eða sellulosa. Þá
leg enzym. Er það gert með því
að tengja þau við óuppleysan-
er hægt rð wta. enzymin aftur
og aftur cg auk þess tortím-
ast þau þá síður við geymslu,
en enzym eru mjög viðkvæm.
—   Önnur ástæða fyrir því
að menn hafa haft áhuga á að
rannsaka óuppleysanleg enz
ym er, að eiginleikar þeirra
gætu veitt upplýsingar um
hegðun enzyma í lifandi ver-
um, því þar eru þau oft og
tíðum ekki í upplausn heldur
tengd frumuhimnum.
—  Að hverju beindust rann
sóknir þinar?
—  Þær beindust að tvennu.
Annars vegar var ég að vinna
að því að finaia efnafræðileg-
ar aðferðir t;l þess að tengja
enzv.'T'in á plastefni, einkum
polyatv rene og næ'.cm og rann
saka síðan eiginleika þeirra.
Hins ^egar var óg að athuga
mcgiueika á að nota óupp-
leyjanleg enzym við efnagrein
ingar, sérstaklega i sjálfvirk
um eínamælun', en slik tæki
eru nú mikíð rotuð, þar sem
geta þnrf margsr efnagrein-
ingar,   t.d.  á scítölum.
—   Cg hver varð árangur-
inn?
—  Mér tókst að sýna fram á
að það er hægt að nota óupp-
leysanleg enzyrn við efnagrein
ingar með miklu minni til-
kost'-iaði en þegar þau eru not
uð urp:eysanleg. Notkun óupp
ley^anlegra enzj'ma, sem nota
má aítur og aftuc, ætti því að
geta dregið úr kostnaði og auk
ið nákvæmni efnagreininga á
spítölum og gert ýmsar rann
sókinir mögulegar á stöðum
þar sem ekki hefur verið hægt
að gera þær áður vegna til-
kostnaðar. Enzym eru til dæm
is nauðsynleg við algengar
blóðmælingar, eins og á þvag
efni og glúkosa og það kom í
ljós að við báðar þessar mæl
ingar er hægt að nota óupp-
leysanleg enzym. En þar sem
enzymin eru mjög ólík og þola
ekki öll sömu meðferð þarf
fyrir hverja mælingaaðferð að
prófa sig áfram og finna réttu
faðferðina til að tengja enzym
in    á plastefnið.
—  Hafa aðferðir þínar ver
ið reyndar utan tilraunastofu?
—  Nei, þær hafa ekki verið
jiotaðar enn i hagnýtum til-
gangi, en ég geri mér vonir
um að jafnframt daglegum
rannsóknastörfum, sem ég
kem til með að vimi á Land
spítalanum, geti ég reynt þess
ar aðfeiðir minar og verður
gaman að sjá hvernig þessu
reiðir af.                     — Þ. Á.
Húsmæðraskóli Akureyrar tekur
til starfa með breyttu sniði
BLAÐAMAÐUR Morgunblaðsins
átti fyrir fyrir skömmu viðtal
við þær Margréti Kristinsdóttur,
skólastjóra Húsmæðraskólans á
Akureyri, og Bergþóru Eggerts-
dóttur, skólanefndarformann, í
tttefni af því að Húsmæðraskól-
inn tekur nú aftur 111 starfa sem
slíkur, eftir alllangt hlé eða sið-
an 1954. Við spyrjum fyrst Berg-
þóru að þvi, hver hafi verið til-
drög þess, að skólinn hefur nú
starfrækslu á ný og hvað gert
hafi verið í skólanum á undan-
förnum árum.
— Húsmæðraskóli Akureyrar
tók til starfa 1945 og var frú
Helga Kristjánsdóttir á Blika-
stöðum, fyrsti skólastjórinn. 1954
lagðist starfsemi skólans niður,
en Iðnskólinn á Akureyri og
Gagnfræðaskólinn fengu húsnæð-
íð til afnota. Þó hafa alltaf verið
rekin í skólanum sauma- og vefn
aðarnámskeið, svo og matreiðslu-
námskeið. Hafa námskeiðin ver-
ið mjög vel sótt, og alltaf verið
biðlistar af konum, sem ekki
hafa komizt að, en kennsluna á
vefnaðar- og saumanámskeiðun-
um hafa þær ólóf Þórhallsdóttir
og Ingunn Björnsdóttir annazt,
og verða þær áfram kennarar við
skólann.
Á síðastliðnu ári fengum við
leyfi til þess að ráða skólastjóra
að skólanum á ný, en mikill
áhugi hefur verið fyrir því hér,
að skólinn tæki aftur til starfa.
Við vorum svo heppin að fá
Margréti Kristinadóttur til að
taka skólastjórnina að sér, en hún
hefur haft sýnikennslu i mat-
reiðslu á hendi i sjónvarpinu. Og
ég held, að það sé bezt að skóla-
stjórinn skýri frá þvi, hvernig
hun hugsar sér að haga rekstri
skólans.
Margrét   Kristinsdóttir:   Skól-
inn mun starfa með dálítið öðru
sniði en venjulegir húsmæðra-
skólar.         Verður         starfsem-
inni hagað þannig, að fyrir jól
verður hún fólgin í margvisleg-
um námskeiðum, en eftir jól
verður rekinn þar húsmæðra-
skóli, eins og ég kem síðar að.
Starfsemin í haust hefst á því að
við höldum stutt námskeið fyrir
húsmæður, þar sem þær fá m.a.
kennslu í frystingu á alls konar
grænmeti, ávöxtum og berjum.
Þeim verður kennd sláturgerð og
nýting á innmat og ýmiss konar
matreiðsla á kjöti, fiski o.fl. Þeasi
námskeið verða bæði dag- og
kvöldnámskeið, svo að allar hús-
mæður ættu að geta sótt þau.
Fyrir jólin verður svo tveggja
mánaða kvöldnámskeið fyrir
matsveina á fiski- og flutniniga-
skipum, þannig að menn eiga að,
geta stundað starf að deginum
jafnframt því. Mikill áhugi hef-
ur verið fyrir þessum matsveina-
námskeiðum, þvi að ekki hefur
verið hægt að taka þau nema í
Reykjavík, en aðstaða til þess að
líalda þau hefur fram að þessu
ekki verið annars staðar en þar.
Eins og námskeiðunum verður
hagað hér á Akureyri geta menn
tekið fullgilt nám í þrem til fjór-
um áföngum, sem lýkur með
prófi og veitir full réttindi fyrir
matsveina á fiski- og flutninga-
skipum.
Jafnframt þessum námskeiðum
verða sauma- og vefnaðarnám-
skeið haldin í skólanum, eins og
verið hefur allan veturinn.
Eftir jól verður hér almennur
húsmæðraskóli, sem starfar í 5
mánuði. Aðaláherzla verður
lögð á hússtjórnarfræði, en vefn-
aði og útsaumi sleppt, þótt
stúlkurnar geti tekið það jafn-
fr^imt á sauma- og vefnaðarnám
þótt ekkert hafi verið ákveðið
enn. En það eru ágætir möguleik-
leikar á því að halda hér ráða-
konunámakeið í framhaldi aí
venjulegu húsmæðraskólanámi,
og í þessu sambandi vil ég gjarn-
Með þessum hætti eiga stúlkurn-  an koma því að, að ef unnt verð-
ar að geta lært jafnmikið i mat-
reiðslu, þvotti og ræstiingu og
bóklegum greinum og í venju-
legum 8—9 mánaða húsmæðra-
skóla og fá sómu réttindi til inn-
göngu í Húsmæðrakennaraskól-
ann eða ráðskonudeildina þar.
— Hefur komið til tals að veita
tilsögn fyrir ráðskonur hér í
Húsmæðraskólanum á Akureyri?
—  Já, það hefur komið til tala,
ur að koma þvi við, verða í vet-
ur haldin námskeið í fyrirlestrar
formi fyrir ungt fólk, sem hefur
stofnun heimilis í huga.
— Hvernig aðstaða er hér
í skólanum til skólahalda eftir
svo marga ára hlé?
-7- Mikilla endurbóta er þörf á
húsinu og er unnið að þvi að
bæta þar úr, en endurbótunum
kemur að sjálfsögðu ekki til með
að Ijúka á þessu ári. Húsa-
kynnin verða mjög skemmtileg,
þegar endurbótunum er lokið,
þar sem skólinn var byggður af
mikilli framsýni og dugnaði i
upphafi.
—  Hvað vilt þú segja að lok-
um, Margrét?
—  Ég vil aðeina að það komi
fram, að Husmæðraskóli Akur-
eyrar er heimangönguskóli og að
það er mjög takmarkaður fjöldi
sem kemst að á matreiðslunam-
skeiðunum, þar sem ég er eini
matreiðslukennarinn. Það er þvl
æskilegt að umsóknir berist sem
fyrst frá þeim, sem að vilja kom-
ast að.
Mikil og góð kartöfluuppskera
HAUSTUPPSKERU kartaflna og
garðávaxta almennt er nú senn
að ljúka svo tii um allt land.
Spretta hefur verið mjög góð
— og margfalt meiri en hún hef
ur verið 3—4 undanfarin sumur.
Kartöfluuppskeran mun t.d.
verða umfram neyzluþörf þjóðar
innar. Fyrst um sinn hefur því
verið ákveðið að taka aðeins til
sölu og dreifingar þau kartöflu-
afbrigði er falla undir 1. flokk,
tegundir svo sem Rauðar íslenzk
ar, gullauga og Helgu-kartöflur,
enda sé um ósýkta og gallalausa
vöru að ræða. Kartöflurnar skulu
flokkaðar í 2 stærðarflokka, þ.e.
frá 33 til 40 mm í þvermál og 40
mm og yfir.
Önnur kartöfluafbrigði svo sem
Bentje og aðrar svokallaðar birt
arkartöflur eru þvi aðeins teknar
í dreifingu nú á hinn almenna
markað að þær séu að stærð 40
mm í þvermál og yfir, gallalaus
og   heilbrigð   uppskera.
Það eru matsmenn garðávaxta
sem hafa á hendi eftirlit og mat
á kartöflum eftir því sem frek
ast verður við komið, en þeir eru
þes3Í£:
Eðva Ld   B.   Malmquist,   Máva-
skeiðunum, ef þær hafa áhuga á.  hlíð 15, Rvík, yfirmatamaður.
Níels   Marteiinsson,   Úthlíð   3,
Reykjavík.
Sighvatur  Jóhannsson,   Álfa-
skeiði 70, Hafnarfirði.
Elías  Þórðarson,   Laugabraut
12, Akranesi.
Hjörtur Helgason, Þorsteins-
götu 8, Borgarnesi.
Vilhjálmur Pétursson, lðgreglu
þjónn, Grundarfirði.
Guðbrandur Þórðarson, Búðar
dal.
Snorri Gunnlaugsson, Aðal-
stræti 83, Patreksfirði._
Björn Magnússon, Ási,
Bildudal.
Knútur   Bjarnason,   Þingeyri.
Sturla  Jónsson,  Suðureyri.
Agnar Jónsson, ísafirði.
(sími 514).
Agnar  Jónsson,   Bolungarvík.
(Staðsettur á ísafirði).
Benedikt   Sigurðsson,
Hólmavik.
Þorvaldur   Jóhannesson,
Borðeyri.
Grétar Jónsson, afgreiðslumað
ur, Hvammstanga.
Jón   Stefánsson,   Halldórshúsi,
Blönduósi.
Friðrik Guðmundsson,
Sauðárkróki.
Bjöm Jónsson, Bæ v/Hofeóa.
Ingólfur   Kristjánsson,   Suður-
götu 60, Siglufirði.
Ásgeir Oddsson, Lönguhlíð 14,
Akureyri.
Óskar Júlíusson, Dalvík,
Gunnlaugur  Karlsson,  Sval-
barðseyri.
Albert   Jóhannesson,   Húsavík.
Guðni   Ingjmundarson,   Hvoli^
Kópaskeri.
Sigfús   A.   Jóhannesson,   Gunn
arsstöðum, v/Þórshöfn.
Björn Jónsson, Egilsstöðum.
Hermann  Vilhjálmsson,   Ausit-
urvegi 11, Seyðisfirði.
Stefán  S.  Kristinsson,  Reyðar
firði og Eskifirði.
Valgeir  G.  ViJhjálmssoin,
Djúpavogi.
Halldór Vilhjálmsson, Höfn,
Hornafirði.
Gumnar Þorsteinsson, Vík,
Mýrdal.
Bjarni Bjarnason, Vestmanna-
braut  52,  Vestmannaeyjum.
Ólaf ur Markússon, Hellu, Rang.
Grettir Jóhannesson,  Skarði,
Þykkvabæ.
Áamumdur Haninesson, Selfosai.
Guðleifur  Sigurjónsson,  Þver-
holti 9, Keflavik.
Jón Egilsson, Ölduslóð  10, Hf.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32