Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 7. NÓVEMBER 1971
"""V
«íí#^ >".¦-->¦   *-.•?'*is.>-<%. '- r*^4
Afburða stjórnmála-
maður eða kynóður
harðstjóri?
Rithö£unduim þeim, er leggja
drögin að sjónvarpsleikrituim og
kvdkmyndum í Bretlandi verður
eeði tiðgenigið á íiund Hinriks 8.
og ráðgjafa hans. Skemrnst er að
mtnnasit myndarinnar „A Man
for all Seasons" um þá Thomas
More og Hinrik 8. og sjónvarps-
þáttanna um Hinrik og eiginkon
ur hans sex, sem sjónvarpið hér
er að Hjúka sýningum á, í kjölfar
þeírra kemur kviikmynd um
saima efni með Keith MieheU í að-
alWutverki, sem unnið er að um
þessar mundir. En engan þarf að
undra hversu vinsaalt yrkisefni
Tuidortíminn er. Þetta var um-
hfeypingasöm sitjórnmálatíð —
endurreisnin í aHgleymingi og síð
ustiu stoðir miðalidaskipulagsins
að hrunl komnar. Hinrik sjálf-
ur er svo margslunginn og lit-
skrúðugur persónuleiki, örlaga-
vaWur svo miargra samtiðar-
manna sinna, að ósjáLfrátt ögr-
ar hann og hvetur rithöfunda
tM. að kafa I skapgerð sina,
bresti og breyzkleika og skoða
ævi sina og feril í því
itjósi. Sama ma segja um ráð-
gjatfa hans — Wbisey, More,
CromweU og Cranmer — allt
eru þetta raenn, sem gnæfa upp
úr meðaLmennskunni.
AHit fram tiil þessa dags hef-
ur Hinrik 8. verið umdeildur
koraungur og stjörnirnálaleiðtogi,
og einíkuim hefur hann geymzt í
vitund ataennings fyrir frægð
sína að endemuim. Kynóður harð
sitjóri og böðull — konungurinn
sieim átti eiginkonurnar sex, og
Hét aflSffa tvœr þeirra; sem ruddi
andstæðingiuim sínum samvizku-
laiust úr vegi; sagði skiMð við
pSfadóimxnin tH að fuHnægja
hoMlegri fýsn tH hirðmeyjar
drottningar sinnar, og loks kon
lungurinn sem lézt úr sárasott.
Er nokkur tfíurða þó að hann hafi
orðið mönnum hneykslunar-
hela?
Álitið hefur þó smám saman
breytzt eftir því sem fleiri mynd
lum hefur verið brugðið upp af
honum og hann skoðaður frá
iflieiri hMðuim. 1 ijos kemur, að
hann hiefur skíiið eftir stærri
spor í sögu Englands og Evrópu
en ftestir aðrir hans likar. Þvi
er Þá borið við að atvikin hafi
verið honum hagstæð. Ráðstaf-
anir þær, siem hann framkvæmdi
til að svaHa eigingirni sinni og
metorðagirnd, hafi komið heím
og saman við þarfir Landsins og
vilLJa þjóðartanar. Eins er sagt,
að hann haffi verið lánsamur með
ráðgjatfa sína, og þeim berl að
þakka það sem vel sé um valda-
íáma hans. En sagði ekki
Kennedy heitinn forseti, að
nokkuð mætti þekkja og mæila
hæfhi leiðtogans á þeim mönn-
uim, er hann umgengist og veldi
sér til ráðuneytis. Ef svo er,
haía fáir komizt með tærn-
ar, þar sem Hinrik 8, hafði hæl-
ana. Að öMu atbuguðu virðist
bví koma í Ijós, að Hinrik 8. hafi
verið bráðgáfaður og skarp-
skyggn stjórnimáJamaður og ráð-
stafanlr hans mótuðu að veru-
tegu leyti framþróun Englands í
sltórvelIidL
Hinrlk 8. fæddisit 1491 í
Greenwich, næsbelzti sonur
Hinriks 7., er var fyrsti konung-
ur EngjLands af Tudorætit. Hin-
rlk 7. var athugull og útsjónar-
samiur stjómandi. Með rögg-
samri og góðri innanilandssitjórn
reisiti hann England úr rústum
Rosastríðsins og græddi sárin af
vðkltwn borgarastyrjaldarinnar.
Hann hélt sig utan við allan
Styrjaldarrekstur en sneri sér
óskiptur að því að tryggja
stoðu sína og eftirkomenda
heima fyrir. Hann styrkti völd
konungs veruiega, og gerði aðai-
inn og þingið að þægum undir-
sátum.
Hinrik 8. tók við völdum ár-
ið 1509 við Lát föður sins — 18
ára að aldri. Hann var þá
óvenjulegt glœsimenni. Er-
lendur ferðamaður lýsti honum
á þessum árum sem „fríðasla
ungmenni, er ég hef augum lit-
ið" og siðabótarmaðurinn Eras-
mus lýsti honum sem „glaðlynd-
um snifflngi". Hinrik 8. var
prýðiiega menntaður, góður
málamaður og mikill iþróttamað-
ur — stundaði reiðar og veiðar af
kappi. Þá var hann o,g unniandi
hljómlistar -— hafði jafnan 5
kring um sig við hirðina flokk
Mjóðfæraleikara. SJálfur lék
hann af ágætum á þrjú hljóð-
færi    —   Lútu,    harpsikord    og
Hinrik 8. — nokkrum árum
yngrri.
"11!
Teikning af Cromwell eftir Hans
Holbein    yngri.
Samtimamynd af Cranmer eftir
óþekktan málara.
orgei. Loks unni hann ljóðum og
orti sj'álfur með dágóðum ár-
angrí. Lofsönigurinn „O Lord, the
creator of aH things" hefur
geymzt fram á þennan dag og
'ljóð hans birtast enn í ýmsum
söfnum úrvalsiljóða. Þannig
hljóðar eitt þeirra, sem hann
yrkir til einnar konu sinnar og
verður að teijast örlagagletta
með hliðsjón af afdrifum þeirra:
As holly groweth green
And never changeth hue
So I am, ever hath been
Unto my iady true;
As the holly groweth green
With ivy all alone,
When glowers cannot be seen
And green wood leaves
be gone.
Now unto my iady
Promise to her I make
From all other only
to her I me betafce.
Adieu, mine own lady,
Adieu, my special,
Who hath my heart truly
Be sure, and ever shail!
Ekki vitum við hvort þetta
ljóð er ort til Katrínar af Ara-
goniu, en hana gekk Hinrik
fyrst að eiga og var lengst
kvæntur. Hún var ekki ætluð
honum í fyrstu, heidur átti hún
Artúr eldri bróður hans, sem
erfa átti ríkið. En hann lézt
skömmu eftir bruðkaupið, og nú
var úr vöndu að ráða fyrir
Hinrik 7. Katrin var dóttir
Ferdinands Spánarkonungs, og
fylgdi henni mikiii heimanmund-
ur. En úr því að Artúr tók upp
á því að hverfa yfir landamær-
in svo skyndilega; vildi Ferdin-
and fá heimanmundinn endur-
greiddan. Hinrik 7. bar gott
skynbragð á gildi peninga, og
vildi ógjarnan verða af sjóðn-
um. Hann mun því um tíma hafa
hugleitt að ganga sjálfur að eiga
Katrínu unz hann eygði þá
lausn að gera hana að drottn-
ingu Hinriks, sonar síns. Fyrstu
árin eftir lát föður sins leitaði
Hinrik 8. mjög ráða hjá konu
sinni. Átti hún stærsta þáttinn i
því að móta með Hinriki fjand-
samiega afstöðu til Frakklands,
og gerðist hann svarinn banda-
maður tengdaföður síns í þeim
efnum. Varð úr að England og
Spánn ákváðu að ráðast í sam-
einingu inn i Suður-Frakkland.
En þegar á hóiminn kom létu
hersveitir Ferdinands ekki sjá
sig og Englendingar biðu mik-
inn ósigur. Þessari niður-
lægingu gleymdi Hnirik aldrei,
og Katrín varð öldungis áhrifa-
Laus á gang þjóðmála í Engiandi.
Upp frá þéssu ieitaði Hinrik
stöðugt meira á náðir Thomas
Wolsey, kardínála, sem varð nú
áhrifaniesti maður landsins að
konungi einum undanskildum.
Strax og Wolsey hafði fengið
sæmilega frjálsar hendur tók
hann til við að útfæra firekar
hina fjandsamiegu afstöðu
til Frakklands, sem lyktaði með
því að til átaka kom nalaegt
Calais við franskar hersveitir.
Englendingar fAru með algjöran
sigur af hólmi, og England end-
urheimti æruna. Lúðvik 12. sá
sig tilneyddan að setjast við
samningaborð með Englending-
um og undirskrifa friðar-
sáttmála. En staðan breytt-
ist fljótlega við valdatöku
Frans 1. í Frakklandi. Hann
reyndist fljótLega mikill bardaga
maður og sigursaeH með afbrigð
um. Skyggði hann algjörlega á
dáðir Hinriks, hinum síðar-
nefnda til mikillar armæðu.
Hann lagði allt sitt traust á að
Wolsey mundi firra hann frek-
ari leiðindum af framgangi
Frans 1. og koma stórveldunum
Þessa mynd málaði Hans Holbein yngri  af  Hinriki 8.  árið  1535,
og svo sem sjá má er hóglifið þá þegar farið að segja til sín.
á meginlandinu í skilning um,
að England væri orðið veldi sem
taka yrði tillit til. Wolsey brast
honum ekki, og árið 1518 tókst
honum að koma á friði i Evrópu
eftir miklar hræringar.
Um þetta leyti tóku aðr-
ar áhyggjur að sækja mjög á
Hinrik. Hann þráði ekkert heit-
ara en að eignast son til að erfa
rífcið. Katrín hafði alið honum
Marlu, en önnur bðrn hennar
höfðu fíeðzt andvana eða dóu
skömmu eftir fæðingu. Hinrik
var að verða úrkula vonar, þeg-
ar hann kynntist önnu BoLeyn.
Hann varð yfir sig ástfanginn
af henni, gerði hana að ástkonu
sinni og ákvað síðar að skil'ja
við Katrinu til að geta gengið
að eiga Önnu.
Hann lagði málið fyrir
Wolsey, sem sýndi strax mikinn
áhuga á skHnaðarhugleiðingum
konungs, og ákvað að kippa mal
unum í liðinn. Þessi ákvðrðun
varð honum afdrifarík. EkM
nóg með að hún yrði honum að
falli, heldur leiddi hún þróun
Englands inn á nýjar brautir. 1
þessu saimbandi ber að hafa
tvennt í huga. Wolsey vissi ein-
ungis um fyrirætlun konungs að
skilja við Katrinu en ekki að
hann hefði í huga að kvænast
Önnu BoLeyn. Að vísu
vissi hann aHt um samband
þeirra, en gerði ráð fyrir að
konungur fengi fljótt leið
á henni. 1 öðru lagi hugð-
ist hann bæta sambúðina við
Frakkland, og áhrifarfkasta leið
in til þess var að láta konung
ganga að eiga franska prins-
essu. Næðu löndin samkomulagi
um þetta, mundu FrakkLand og
England — i ljósi þessa nýja
sambands — eiga auðvelt með
að knýja páfa til að veita
Hinriki skiinað. Síðar átti Hin-
rik að ganga að eiga frönsku
prineessuna, og friður og vin-
átta miHi EngLands og Frakk-
lands voru tryggð.
Wolsey vanmat ítök Önnu og
hina áhrifamiklu vini hennar.
Von bráðar rann það upp fyrir
honum, að Hinrik ætlaði sér að
ganga að eiga önnu, þannig að
ekkert yrði úr friðarumleitun-
um hans við Frakka. Hann varð
þó að framfylgja fyrri ákvörð-
un sinni að ná skHnaði fyrir
konung, ef hann áttl að halda
hylli hans. Urslitavaldið í þeim i
efnum var í höndum páfa, og j
Wolsey vissi að hann hafði eng- j
an áhúga á því að hraða þess-,
um málum. Katrin var náskyld
Karli 5. Spánarkeisara, og slík
ráðstöfun hefði leitt reiði keisar-
ans yfir páfa og veldi hans. Páfi
gerði þó út sendimanninn tH að
kanna jarðveginn asamt Wolsey.
För hans bar engan árangur og
nú fór heldur en ekki að halla
undan fæti fyrir Wolsey. Vinir
önnu BoLeyn drógu ekki af sér
að grafa undan trausti konunigs
á kardínála sínum. Það tókst
endanlega með friðarsáttmála
Frakkakonungs og Spánarkeis-
ara í Cambrai 1529. Þeir jöfn-
uðu út deHur sínar án nokkurs
tlUits tH skoðana enska kardí-
nálans. Þá var ljóst að Wolsey
hafði misst öU sín Itök og áhrif
í utanríkismálum. Hann var sett
ur af, en lézt er hann var á leið
í Tower, sakaður um iandráð
Áður höfðu aUar eignir
hans verið dæmdar af honum.
Um það bil ári fyrir andlát hans
eða árið 1529 hafði Anna Bol-
eyn   náð    fyrsta    marki    sínu
—     sæti drottningarinnar við
hirðina. Hún mátti þó bíða enn
um sinn eftir drottningartitlin
um.
Thomas More varð eftirmaður
Wolseys sem ríkiskanslari.
Hann var allt önnur manngerð
—   hugsjónamaður, friðunnandi
og mannvinur. Enginn gat sak-
að hann um mútuþægni eða anti
að embættismistferli. Hann hafði
í huga að beita áhrifum sínum
til að gera háleita hugmynda-
fræði sína og Erasmus að stjórn
málalegri staðreynd. En hugsjón
ir hans fengu engan hljómgrunn
á þessum tíma. Honum var fljót-
lega ýtt tH hliðar af nýjum
straumum og nýjum mönn-
um, sem voru fúsir tH að fórna
sannfæringu   sinni   fyrir   hylli
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32