Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 67. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 21. MARZ 1973
Vaxandi hætta á brottf lutn-
ingi f ólks úr strjálbýli
— segja 9 þingmenn Sjálfstæðisflokksins er
flytja yfirgripsmikla tillögu um byggðamál
EINS og skýrt er frá á bak-
síðu Morgunblaðsins í dag, hafa
niu þingmenn Sjálfstæðisflokks-
ins lagt fram á Alþingi yfir-
gTipsmikla þingsályktunartillögu
um byggðamál. Er hún svohljóð-
andi:
Alþirogi ályktar að gera aukn-
ar ráðstafanir til þess að vimna
gegn óeðlilegri röskun byggðar
i landinu og telur, að nauðsyn-
legt sé að marka nýja og ákveðm-
ari heiHdarstefnu í byggðamál-
um í framhaldi af þeiim aðgerð-
um, sem þegar hefur verið ráð-
izt í.
Alþingi telur, að þessu mark-
miði verði bezt náð með því að
vfana þegar í stað að eftirfar-
andi:
1.   Að lögum um Stjórnarráð
íslands verði breytt á þanm veg,
að eitt ráðuneyti annist yfir-
stjórn byggðamála, og sett lög-
gjöf um skipulag þeirra.
2.  í þeirri löggjöf verði ráðu-
neytinu m.a. falin eftirgreínd
verkefmd:
a)   að halda áfram könnun á
féliagslögumi og efroaihagslegum
orsökum og afleiðingum áfram-
haldandi byggðaröskunar;
b)   að gera ríkisistjórn og Al-
þimgi grein fyrir áhrifum þeirr-
ar aLmennu stefnu í efnahags-
mialum, sem uppi er hverju sirani,
á þróun byggðar í landinu;
c)   að hafa yfirstjórn á áfram-
haldandi byggðaáætlunargerð í
samráði við landshlutasamtök
sveitarfélaga og aðra aðila og
samræma stefnu stjórnvalda eðli-
legum byggðamarkmiðum í at-
vinnumálum, memningarrniál'um,
félags- og samgöngumálum.
3.  SetJt verðd í samráði við
sveitarstjórniarmenn lög um
landshlutasaimtök sveitarfélaga,
sem kveði á um verkefni samtak-
anna í byggðamálum og tryggi
rétt þeirra til áhrifa á þau í sam-
raði við ríkisvaldið. Jafnframt
verði hinum einstöku sveitarfé-
l&guim setlaiður stærri hlutur í
skatttekjum hinis opinbera og
fleiri  og afmarkaðri  verkefnd.
4.  Sett verði lög og reglugerð
um byggingu ög rekatur þjón-
ustumiðstöðva á veguim ríkisins
og lainds'hlutasamtaika sveitarfé-
laga og annarra aðila, þar sem
deildir ríkisstofnana og skrifstotf
ur landshlutasamtakaninia geti
starfað saiman og samræmt starf-
semi síma.
5.  Lögum um Húsnæðismália-
stofnun ríkisins verði breytt
þaninig, að jöfnuður verði á fyr-
irgreiðslu milli byggðasvæða
landsins og húsnæðismálin skipu-
lögð þamnig, að þau verði hvati
til hagkvaamrar byggðaþróunar.
6.  Lög um Byggðasjóð og aðra
stofniánasjóði verði emdursfcoðuð
og breytt þannig, að Byggða-
sjóður veitá sérstaklega lán og
aðra fyrirgreiðsl'u til fyrirtækja
í þeim landshlutuim, sem eiga við
mestan byggðavanda að stríða,
til viðbótar akraeronuim stofn-
lánum araiarra sjóða.
7.  Tekjur Byggðasjóðs verði
auknar og sitefwt að því, að þær
verði efcki lœgri í heild en sem
svarar 2% af árlegum tekjum
ríkissjóða.
Ráðuneytið kammi kosti þess að
koma á samstarfi um vöruflutm-
iniga, innflutnings- og sölumál
fyrirtækja á lanidsbyggðinni.
9.. Ráðumeytið skal í samráði
við landshlutagamtök sveitarfé-
laga og öronur stjórnvöld beita
sér fyrir því að gera eftirfar-
amdi ráðstafamir til eflinigar úr-
vinraslu- og þjóniustugreinia á
landsbyggðinmi, jafnfraimt því
sem unnið er að uppbyggingu
hin.na hefðbumdmu atvinnuvega:
a)   að tekiið verðd fulít tiilit til
byggðaþróunar við gerð og
framikvæmd iðnþróunaráætluinar,
sem unnið hefur verið að;
b)   að skipulagi raforkuöflunar
og dreifingu verði þaninig hagað,
að næg, örugg og ódýr orka verði
til staðar í ölluim landshlutum,
m. a. til stóriðju og húsahitunar;
c) að tekið sé tMlit til efroahags-
legs og félagslegs ávinndngs þess
fyrir þjóðarbúið í heild að velja
stórfyrirtækjum stað á lands-
byggðinni og stuðla að því, að
glík fyrirtæki rísi þar, sem hag-
kvæmast er fyrir þjóðarheildina;
d)   að sett verði lög og reglur
um byggingu og rekstur iðnaðar-
húsnæðis til útleigu eða endur-
sölu á landsbyggðimni;
e)   að hraðað verði ákvörðun
um dreifingu opiinberra stofnana
og fyrirtækja um landið.
ÞÁTTASKIL
í BYGGÐAMÁLUM
ítarteg greinargerð fylgir til-
lögunni og segir þar m.a.:
Mikilvæg þáttaskil eru nni í
byggðamálum landsins. Á höfuð-
borgarsvæðinu býr nú rúmlega
helmingur þjóðariinnair og um
60% á Reykjavikur/Reykjanes-
svæðinu. Aldursskiptirogu þjóð-
arinnar er jafroframt þann veg
háttað, að miklu feira og fjöl-
menrotaðra ungt fólk mun koma
til starfa og velja sér búsetu í
lanidinu á þesisum áratug en
nokkru sinni fyrr. Þesaar tíma-
mótasfca<5ireyndir hafa í för með
sér vaxandi hættu á brottflutn-
ingi fólks af landsbyggðinni og
jafnframt aðflutningum til höf-
uðborgarsvæðísims, einkum ef
öld stórfyrirtæki rísa þar eða i
grenndinni og meiri háttar opin-
berar fraimkvæmddr aðallegíi
skornar niður á landsibyggðinni
í því sikyni að sporna við verð-
bólgu. Við þerta færi fólksfjöldi
á höfuðborgarsvæðinu verulega
fram úr helmiirogi þjóðarinnar á
næstu árum. Aflieiðingamar yrðu
augljóslega sivaxandi sjálíkrafa
misiþróun byggðar í landinu,
þrátt fyrir félagslega og efna-
hagslega óhagkvæmnd þeirrar
fnamvindu mála, sem yrði ilHeys-
anlegur vandi, þega-r fram í sæik-
ir.
Meginimarkmið okkar flutn-
ingsn-iianna framangreindrar til-
lögu til þingsályktunar er að
vekja athygli þings og þjóðar á
þessum mifclu þáttaskilum, sem
roú eru í byggðaþróun landsins,
og hversu alvarlega horfir um
eitt mikilvægasta félagslega og
efnahagalega viðfangsefni þjóð-
arinnar allrar. Um ieið viljum
við leggja fyrir þíngið beinar
tiMögur um endur^kipulagningu
byggðasitarfsemi    í    landiniu     í
heild og ráðstafanir, sem unnt
væri að grípa til svo til fyrir-
varalaust án undangenginna um-
fiangsmikill'a og tímiairekra at-
hugana, vegna þess að veruleg
þekkirog og reynsla er fyrir
hendi um marga þætti málsins,
og raunar eru margar þessar til-
lögur ekki nýjar af roálinni, eins
og fram mun koma nánar siðar
í þessari  greinargerð.
Aðgerðir þessar felast að mik-
ilvægu leyti á endursikoðun laga
og setningu nýrra. Okkur þótti
rétt að atihuguðu máli að fara
þá leið að setja fram í aknennri
þingsályktun heildarhugmyndir
okkar um nauðsjmlegar laga-
breytingar og gera grein fyrir
miikilvægi áframhaldaindi heild-
arátaks í byggðamálujium,
þannig að þinighedmur gæti tjáð
sig um hugmyndir okkar í sam-
hengi, en að sjálfsógðu munum
við freista þess að bera fraim
frumvörp  um  þessi efni síðar.
MISJÖFN FJÖLGUN
Þá segir ennfrem'ur í greinar-
gerð tílilögunmiar:
Árilð 1969 kom út skýrsla, sem
unnin var af byggðaáætliana-
deild' Efniahagsstofnunarinnar.
Skýrslan var gerð vegna Norð-
uriandsáætlunar og nefnist
Mafninfjöldaþróun og almenn
byggðastefna á Norðurlandi
(Efnabagssitofnuniiin, ágúst 1969).
í skýrslunni eru settar fram nið-
urstöðiur af könnun á rroann-
fjöldaþróun hinna ýmsu byggða-
svæða á öilu landinu. Gerð er
grein fyrir horfum í þessu efni
til 1985 á ákveðnum forsendum.
Hér er um að ræða að skilgreina
uimíang byggðavandans í mann-
fjoldatölum fram í tímann á
traustustu fáanlegum forsendum.
Meginniðursitaðan varð sú, að
fjöligun á Reykjavíkur/Reykja-
nessvæðinu áratugina 1965—
1985 var áætluð 62300 manns, en
á ölllum öðrum byggðasvæðum
landsins eiroungis um 19100
manns, og var þá gert ráð fyrir
í forsendum spárinnar, að hlut-
failslega jafnmargt fólk flyttist
milli bygigðasvæða og árin 1960—
1965. Um þessa niðurstöðu segir
orðrétt í skýrslunni: „Þessi þró-
un hefði í för með sér þær
kröfur til atvinnuveganna á
Reykjavikur/Reykianessvæðinu,
MMÚQl
að veita þyrfti þar 60% fleira
starfsfóDki vinou árið 1985 en
1965, þ. e, 26000 manns, ef aldir
aldursflokkar flyttust jafnt, auk
verulegra þrýgtingsáhriifa í hús-
næðismálum og opinberuim fram-
kvæmdum. Hins vegar mundl
atvinnumanroaflinn einun'gis auk-
ast um 8000, eða 26%, á öðruin
byggðasvæðum: í landinu með
tilheyrandi hægf ara þróun þeirra
að öðru leyti. Slík þrónn mundl
síðan leiða til ennþá örari aukn-
ingar á Reykjavíkur/Reykja-
nessvæðínu eftir 1985 og meirl
stöðnunar á öðrum byggðasvæð-
um." (Sá kafli skýrsflunnar, sem
fjailar um þróun mannfjölda og
atvinnumannafla á ölllu landinu,
fylgir hér sem fskj. I.)
Þessar niðurstöður merkja —
hvað sem ánnars má segja um
nákvæmni spárinnar, að búast
má við því, að 85% fjölgunar
þjóðariinraair setjist að á Reykja-
víkur/Reykjianiéss.væðinu næstu
áratugd, og þar með vaxandi mis-
vægi fyrirsiáanleigt í lerogri fram-
tíð, miðað við, að svipaðir flutn-
ingar haldi áfram í landinu og
voru till skamms tíma, sé ekki
gripið til nýrra úrræða til þess
að hafa áhrif á byggðaþróunina.
Samkvæmt framansögðu um
aukinn kostnað samféliagsins af
hraðstækkun höfuðborgarsvæð-
isins er Ijóst, hvað sem öðru líð-
ur, að hér er um alvarlega og
dýra franwindu að ræða fyrir
þjóðarheildina.
Um áhrif brottflutnings af
byggðasvæðum úti um land er
ekki ástæða tifl að fjölyrða, þar
sem sá þáttur er tíðræddari hér
á laradi og auðvellt að koma auga
á þá vanmýtingu maronvirkja og
auðlinda þióðarinnar, sem hanin
hefur í för með sér. Ástæða er
þó tíJ að undirstrik'a, að heildar-
mannfjöldaþróun í viðkomandi
Framhald á bls. 20.
Ástráður Sigursteindórsson, skólastjóri:
Á ekki að afnema
prestskosning ar?
PRESTSKOSNINGAR hafa lengi
verið mjög gagnrýndar hér á
landi, bæði hvað snertir fram-
kvaemd einstakra kosninga og
fyrirkomulagið í heild. Enda eru
prestsembætti einu embættin hér
á landi, sem skipuð eru með þess
um hætti.
Gagnrýnin hefur komið frá
prestum, guðfræðingum og al-
menningi.
Helztu rökin gegn prestskosn-
ingum felast í eftirfarandi atrið-
um, þótt sumir kunni að vilja
telja þau í annarri röð en hér er
gert:
1.  Það verður að teljast óeðli-
leg kosningaaðferð að kjósa
prest til lífstíðar. Réttur safnað-
anna er hverfandi lítiil, þegar
þess er gætt, að heilar kynslóðir
verða hvort sem þeim líkar betur
eOa verr að hafa prest, sem þær
áttu enga hlutdeild í að kjósa.
2.  Kosningar hafa fælt eigi all-
fáa   giuðfræðinga   frá   að   gerast
prestar.
3.  Kosningar torvelda hæfileg-
ar tilfærslur presta.
4.   Kosningar gefa ekki rétta
mynd af vílja safnaðanna þar
sem kappsfu'l'lir áróðursmenn not
færa sér tómilæti margra áhuga-
lítilla safnaðarmeðlima.
5.   Það er oft erfitt að ná lög-
legri kosningu einkum í stórum
prestaköllum.
6.    Kosningar hafa mjög oft
valdið heiftarlegum deilum, sem
hafa torveldað störf presta í söfn
uðunum og jafnvel valdið klofn-
ingu.
Nú eru afstaðnar prestkosn'.ng
ar við Dómkirkjuna í Reykjavík,
þótt úrslit liggi ekki fyrir. Þær
kosningar hljóta að verða þung-
ar á metunum í þessu máld hvern
ig sem úrslitin verða. Þar hefur
enn koimið í Ijós vandi, sem
þessu fyrirkomulagi getur fylgt,
sem sé sá, að einn umsækjandinn
fær sérstöðu umfram aðra með
því að þjóna prestakallinu lengri
eða skemmri tima fyrir kosn-
ingu. Slík tilhögun hlýtur að telj-
ast fráleit.
Það er óhætt að fuUyrða að
áhugi fyrir afnámi prestskosn-
inga hefur farið mjög vaxandi
um allt land á siðari árum.
Héraðsfundir um allt landhafa
fjallað um málið og stutt afnám
prestskosninga.
Vitað er að yfirgnæfandi meiri
hluti presta er fylgjandi afnámi
kosninga.
Félag guðfræðinema hefur tek
ið mjög eindregna afstöðu með
afnámi kosninga.'
Loks hefur kirkjuþing þrisv-
ar afgreitt frumvarp til laga,
sem felur í sér afnám prests-
kosninga, fyrst 1962 (samþ. með
10:5), siðan 1964 (samb. með 10:4)
og loks 1972 (samiþ. með 14:1, en
Astráður Sigursteindórseon.
á Kirkjuþingi eiga sæti 15 kjörn-
ir fulltrúar). Midli allra þessara
afgreiðslna Kirkjuþings íór fratn
kjör til nýs þings.
í þessari grein verður fruim-
varp Kirkiuþings ekki rakið 110
fyrir lið, en á því voru engar
efnislegar breytingar gerðar eft-
ir fyrstu afgreiðslu þess.
Þótt skoðanir manina kunni að
vera skiptar um það hvað koma
skuli í staðinn, er kosningar
verða afnumdar, taldi þdnglð
ákvæði þess „mikla fraimför frá
því sem nú er og fól kirkjuráði
að láta einskis ófreistað til að
fylgja frumvarpinu eftir við Al-
þingi".
Af frumvarpinu leiða m.a. eft
irfarandi breyt'ngar:
1.   Almennar kosningar prests
til lífstiðar eru afnumdar.
2.   Guðfræðingar geta sótt um
auglýst prestsembætti eiros ag
hvert annað opinbert starf án
þess að vera neyddir tdl að taka
þátt i kosningabaráttu.
3.  Tílfærslur presta milli emb-
setta geta farið fram með auð-
veldari hætti.
4.   Hlutdeild safnaða i skipun
presta er tryggð með aðild sókn-
arnefnda.
5.   Réttur safnaða til að kalla
prest til starfa er tryggður.
6.    Hljótist deilur af skipun
prestsembættis skaða þær ekki
persónu eða starf prestsins á
sama hátt og áður.
Enn hefur ekki heyrzt að fnum
varp Kirkjuþin'gs hafi verið lagt
fram á Alþingi. Má það furðu-
legt heita, svo eindregna af-
greiðslu sem málið hefur hlotið.
Er þess að vænta, að ekki verði
langt að bíða unz úr því fæst
skorið hverja afstöðu löggjafinn
vill taka í ja'fnraikilvægu rmáli
fyrir kirkjuna.
Bvik 19. marz 1973.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32