Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR4. JULl 1975
19
Á röngum eða
réttum hnetti?
Obstfelder og Saarikoski
I kvikmynd um norska
málarann Edvard Munch, sem
nýlega var sýnd í íslenska sjón-
varpinu, kom nokkuð við sögu
landi hans skáldið Sigbjörn
Obstfelder. Skáldið var meðal
hinna fyrstu, sem áttuðu sig á
gildi málarans og var ósmeykt
við að lýsa því yfir þrátt fyrir
allan mótbyrinn, sem verk
Munchs hlutu heima fyrir og
víðar. Málarinn vissi líka að
Obstfelder var brautryðjandi í
ljóðlist, myndskreytti bækur
hans og teiknaði og málaði
myndir af honum, sem lengi
verða í minnum hafðar.
Nýjasta tölublað sænska ljóð-
listartlmaritsins Lyrikvánnen
(2/75) er að nokkru helgað
Obstfelder. A forsíðu er
teikning af skáldinu eftir
Gustav Vigeland, birt eru nokk-
ur ljóð þess og bréf, einnig er
vitnað til orða samtímamanna
hans um hann og að lokum er
birt stutt ljóð eftir ungt norskt
skáld, Jan Erik Vold. Ljóðið er
ekki nema þrjár línur:
Heldurþú,
heldur þú, að vinir
hittist á nýium hnöttum?
Já, Sigbjörn.
Ljóð Jan Eiriks Volds verður
að lesa með eitt kunnasta Ijóð
Sigbjörns Obstfelders i huga:
Jeg ser, sem birtist f fyrstu
Ijóðabók hans Digte (1893). 1
ljóðinu lýsir skáldið þvf, sem
það sér, kunnuglegum heimi
mannanna, en endar á orðun-
um:
Ég sé, ég sé...
Ég hef vfst ekki
lent á réttum hnetti!
Hér er svo framandlegt.
Með þessum orðum túlkar
Sigbjörn Obstfelder hugmyndir
sinnar kynslóðar, einkum
skálda og listamanna kringum
aldamótin, en þessi orð hafa
orðið furðu lífseig og eru enn í
fullu gildi. Sigbjörn Obstfelder
(1866—1900) var að eðlisfari
hlédrægur maður og feiminn,
eirðarlaus, leitandi. „Þér eruð
víst of góður fyrir þennan
heim, Obstfelder!" sagði Knut
Sigbjórn Obstfelder.
Teikning eftir
Gustav Vigeland.
Hamsun. Hjalmar Söderberg
segir frá því þegar Obstfelder
kom inn í bjartan sal og
kvartaði yfir birtunni, flýtti sér
inn í rökkvað horn og bar hönd
fyrir augu. Rainer Maria Rilke
dáðist að ljóðum Obstfelders,
jafnaði þeim við tófra: „Þau
líkjast hvísli, en bergið opn-
ast," sagði Rilke.
I bréfum Obstfelders kemur
þunglyndi hans vel í ljós, en
einnig ástríða hans, fögnuður
yfir náttúrunni. Hann efast
stundum um skáldskap sinn,
en það er ljóst að stundum er
hann meira en lítið ánægður og
gerir sér grein fyrir hvflíkur
nýjungamaður hann er í ljóð-
list. Það er einkum í prósaljóð-
um Obstfelders sem nýbreytni
hans er mest. Hann lætur sig
litlu skipta rím og bragfræði,
en leitar e'infaldleika i tjáningu
og finnur hann. Veröld hans er
draumkynjuð. Með ljóðum sín-
um hafði hann áhrif á mörg
skáld, þess sjást jafnvel merki i
íslenskum skáldskap. Nokkuð
hefur verið þýtt eftir Obstfeld-
er á íslensku. Sigríður Einars
frá Munaðarnesi hefur þýtt
einna mest eftir hann, en önnur
skáldkona, Nína Björk Arna-
dóttir, hefur einnig glímt við
Obstfelder. Þessi dæmi sýna
vel að Obstfelder fyrnist ekki
því að töluvert bil er á milli
skáldkvennanna tveggja.
Pentti Saarikoski er annað
skáld, sem Lyrikvannen leggur
að þessu sinni áherslu á að
kynna. Margir Islendingar
kannast við Saarikoski vegna
bókar hans Jag blickar ut över
huvudet pá Stalin, sem að
mestu leyti fjallar um dvöl
skáldsins í Reykjavík fyrir níu
árum. I þessari bók verður
Saarikoski tíðrætt um drykkju-
skap sinn og það verður honum
einnig í viðtali Mia Berner öste
við hann í Lyrikvannen. Öste
kallar viðtalið Þrjá daga með
Pentti, A portrait of the Artist
as a middleaged Man.
Þrátt fyrir mikinn drykkju-
skap hefur Pentti Saarikoski,
sem fyrir löngu er orðin þjóð-
sagnapersóna meðal Finna,
unnist tími til að semja margar
bækur og þýða heil býsn. Nýj-
asta bók Saarikoskis er ævisaga
skáldsins         Eino         Leinos
(1878—1926) og hefur hann
um margt verið andlega skyld-
Pentti Saarikoski
ur Saarikoski. Ævisagan er í
frjálslegu ljóðformi, sem
Saarikoski hefur tileinkað sér,
og fjallar ekki síður um hann
sjálfan en Leino. Saarikoski
fékk Aleksis Kivi verðlaunin
1974 og verðlaun Finnska
menningarsjóðsins í ár, einkum
vegna þessarar bókar.
Þrír dagar með Pentti er við-
tal i hinum opinskáa nýblaða-
mennskustíl. Leitast er við að
lýsa persónunni sjálfri, því lífi,
sem hún lifir og umhverfi
hennar, en minna er lagt upp
úr skoðunum. Það kemur að
vfsu greinilega fram í viðtalinu,
sem ekki er nokkur frétt, að
Pentti           Saarikoski           er
kommúnisti, en hann leggur
meira upp úr því að vera rit-
höfundur. Flokksbróðir hans
kemur í heimsókn með vodka-
flösku og vill lokka skáldið á
þing kommúnista f vor, en
Pentti, sem þó á ekki mikið í
vínskápnum, vísar þessum
óboðna gesti á dyr. Hann skýrir
kommúniskar tilhneigingar
meðal æskunnar á fróðlegan
hátt. I Finnlandi eins og annars
staðar verða menn kommúnist-
ar af ýmsum orsökum. Það er
aftur á móti ekki unnt að halda
skáldum á borð við Saarikoski
innan            hins            stranga
kommúníska ramma. Það hefur
heldur ekki verið auðvelt að fá
Hannu Salama til að hlýða og
liggur þá beinast við að benda á
verðlaunaskáldsögu           hans:
Kommer upp i tö. Finnskum
kommúnistum þótti sú saga
ekki    nógu    einlit.    Markmið
Salama var að komast að þvi
hvað raunverulega gerist í
kommúnískri hreyfingu, hvað
er að baki stjórnmálunum og
félagsmálunum yfirleitt. Pentti
Saarikoski er freistandi nafn
fyrir flokk að punta sig með.
Skáld eru aftur á móti erfið
viðureignar fyrir flokks-
forystu; þau fella sig ekki við
boð og bönn.
I          ritstjórnargrein          í
Lyrikvannen leiðir Gösta Fri-
berg, annar ritstjóri tímarits-
ins, hinn er Rolf Aggestam, get-
um að því að mikill skáldskap-
ur verði einkum til utan
Evrópu. Hann finnur vestræn-
um skáldskap ýmislegt til for-
áttu og telur hann að mörgu
leyti staðnaðan. Gösta Friberg
hefur að mínu viti gerst of
svartsýnn í þessari grein. Það
er auðvelt að nefna fjölmörg
dæmi um merkan vestrænan
skáldskap. En engu að síður er
gaman að kynnast því, sem
skáld í Asíu og Afríku til
dæmis, eru að fást við. Það er
verðugt verkefni fyrir sænska
ljóðaklúbbinn                   (FIBs
Lyrikklubb), sem gefur
Lyrikvánnen út, að stuðla að
slíkri kynningu, enda mun
ætlunin vera sú.
Ljóð Pentti Saarikoskis
sanna að við þurfum ekki að
leita langt til að finna forvitni-
legan skáldskap. Ætli norræn
skáld standi sig ekki bara vel í
samanburði við skáld annarra
landa þegar á allt er litið? Það
kæmi mér ekki á óvart að svar-
ið yrði jákvætt.
Evrípídes og Sófókles
Evrípídes: Q ÞRJU LEIKRIT
UM ASTIR OG HJÓNABAND. fj
Alkestis-Medea — Hippolýtos. f
Þýðinguna gerði: Jön Gíslason. fj
Bókaútgáfa Menningarsjóðs 1974.
Sófókles: ? ANTlGÓNA. n Helgi
Hálfdánarson þýddi. fj Með for-
mála eftir Friðrik Þórðarson. [J
Heimskringla 1975.
Þýðingar Jóns Gislasonar úr
grísku, sem nú eru orðnar tölu-
vert umfangsmiklar eru menning-
arstarf, sem vert er að hyggja að.
Jón hefur flýtt sér hægt, en unnið
verk sitt af vandvirkni, búið þýð-
ingarnar þannig í hendur Iesend-
um að þeir mættu hafa sem mest
gagn af. Nýjasti árangur þessa
starfs Jóns Gíslasonar eru leikrit-
in þrjú um ástir og hjónaband
eftir Evripídes: Alkestis, Medea
ogHippolýtos.
Auk leikritanna skrifar Jón
inngang, sem fjallar um ævi
Evrípídesar og helstu einkenni
leikrita hans, sfðan kemur kafli,
sem nefnist Gerð leikritanna
þriggja og loks kaflinn Saga text-
ans. Fyrir framan hvert leikrit er
einnig rakið efni þess í fáum orð-
um. Eftir er að geta eftirmála.
Allt er þetta mikið lesmál eða nær
helmingur bókarinnar og til
glöggvunar um gríska leikritun
yfirleitt og bókmenntir Grikkja,
auk þess, sem drepið er á margt
forvitnilegt i leiðinni. Jón Gfsla-
son er ekki einn þeirra rithöf-
unda, sem iðka flugeldasýningar í
máli og stíl, en hann er gagnorður
og meira af honum að læra en
virðist i fljótu bragði. Það er
reyndar óhugsandi að átta sig á
heimsbókmenntum nema þekkja
eitthvað til grískra leikrita, álika
skynsamlegt og að gerast skáld-
sagnahöfundur á islensku án þess
að hafa lesið Islendingasögur.
Bðkmenntlr
eftir JÓHANN
HJÁLMARSSON
Eins og Jón Gfslason getur í
eftirmála hefur aðeins eitt leikrit
eftir Evrfpídes áður verið þýtt á
íslensku: Bakkynjur í þýðingu
Sigfúsar Blöndals 1923. En Grfm-
ur Thomsen þýddi marga kór-
söngva Evrípídesar, enda mun
hann hafa haft miklar mætur á
honum. Jón Gíslason segir rétti-
lega: „Að vissu leyti stendur Evrí-
pídes nútímamönnum nær en hin-
ir eldri skáldbræður hans, þeir
Aiskýlos og Sófókles. Stafar það
af því m.a., að viðfangsefni hans
lúta aS vandamálum, sem mörg
hver eru jafnbrennandi nú og þau
voru í Aþenuborg fyrir meir en
tvö þúsund árum. Einmitt þess
vegna er Evrípídes umdeildastur
harmleikaskáldanna þriggja, að
hann kemur enn við kvikuna í
mönnum." Jón segir ennfremur
að stfll leikrita Evrípídesar og
málfar nálgist mjög mælt mál.
Evripídes vildi að mál sitt væri
ljóst og auðskilið. Þýðingar Jóns
Gíslasonar eru í lausu máli og
verður ekki sagt að þau glati
þokka sínum og reisn af þeim
sökum, eðlilegt er að fara þá leið
nema í hlut eigi þýðandi, sem hafi
mál og brag á valdi sínu með
óvenjulegum hætti.
I þýðingu Helga Hálfdanarson-
ar á Antígónu eftir Sófókles er
likt eftir ljóðforminu og talar
Friðrik Þórðarson í formála um
„snilldarþýðingu" Helga. Þýðing-
in vakti mikla athygli þegar hún
var notuð í uppfærslu Leikfélags
Reykjavikur fyrir nokkrum árum,
enda er glæsibragur hennar
stundum slíkur að það vill gleym-
ast að hdn er leikhústexti. I því er
fólgin hætta allra leikrita i
bundnu máli. Þau geta heillað svo
með ómi ljósins að leikhúsgestur
ölvist; hinn eiginlegi boðskapur
leikskáldsins gleymist vegna orð-
kynnginnar. En helgi Hálfdanar-
son gefur sig hvergi skrúðmælgi á
vald, heldur er honum í mun að
textinn sé lipur og um Ieið tignar-
legur. Dæmi þessa er framsögn
kórsins í Antígónu um manninn
og viðleitni hans:
JónGfslason.
Mai r,t er undrio, oi> mun þó vfs(
maourinn sjálfur undur sta'rst.
Þarsem ólgandi hrfmgrátt haf
hrannast úfiö f vetrar byl,
ristir hann kembdan kólgu-skafl
kili traustum á vidsjálsleið.
Mödur guðanna, r,om J11 Jörð
gróskurfka, svo aldrei þverr,
markar hannsértil sáðs hvert vor,
svörðinn skárar með plÓKi ofí klár.
Ef haldið væri áfram að vitna í
kórinn kæmi þetta enn betur í
ljós, en sú upptalning yrði of löng.
I formála Friðriks Þórðarsonar
að Antigónu birtast önnur viðhorf
en hjá Jóni Gfslasyni. Hann deilir
á þá vestrænu lærdómsmenn, sem
lagt hafa stund á grísk fræði, „og
skýra svo hfraðeina í grískri þjóð-
menningu sem væri hún af sama
toga spunnin sem þjöðmenning
sjálfra þeirra og henni nokkurn-
veginn samjöfn, og þyrfti ekki til
skilnings á henni annað en vana-
lega hugarreynslu menntaðs
manns og hversdagslegt bókarvit
eins og það nú gerist vor á meó-
al". Að leita ráðningar á verkum
grfskra manna er til einskis gagns
að dómi Friðriks og hann nefnir í
því sambandi villuljós: „Svo mik-
ið bil skilur nú á milli fornalda
Grikklands og vor, bæði staður,
tími og hugarþel, að ekki stoðar
annað, ef rannsóknin á að koma
að haldi, en vér reynum eftir
föngum að slíta sundur einmitt
það samhengi, sem tengir saman
þær og oss".
Eftir þessa yfirlýsingu Friðriks
Þórðarsonar verður manni í fá-
kunnugleika sínum á að spyrja
hvers vegna leikrit Evrípídesar
og Sófóklesar höfða um svo margt
til okkar þótt margt skilji þau frá
nútimanum. Svarið er ef til vill:
Þau eru merkilegur skáldskapur.
En einnig mætti segja að við
þekkjum sjálf okkur i þeim. Að
þessu leiðir Jón Gislason gild rök
að minu mati og þess vegna mun-
um við halda áfram að lesa jafn
stórbrotið verk og Medeu Evripíd-
esar þrátt fyrir allt þekkingar-
leysi okkar á hinu forna Grikk-
landi.
Um nútimahöfunda má að
mörgu leyti segja líka hluti og
Friðrik Þórðarson um gríska höf-
unda. Hver er til dæmis þess um-
kominn að skýra verk T.S. Eliots
fullkomlega? En við njótum
þeirra. Sama er að segja um Tím-
ann og vatnið eftir Stein Steinarr.
Þannig mætti endalaust halda
áfraril. Niðurstöðurnar geta orðið
margar. En það skiptir miklu að
menn hafi kjark til að koma með
nýjar kenningar.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36