Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 141. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUÐAGUR 30. JUNl 1977
29
Vladimir Jakúb:
Gamall og gróinn áhugi
í einni af greinum mlnum sagði ég
nokkuð frá þeim mikla áhuga sem rikir
i Sovétrlkjunum á íslandi, Islenskum
bókmenntum. náttúru, sögu og vanda-
málum nútlmans. Þessi áhugi á okkar
dögum er ekki til orðinn af tilviljun.
hann á sér langa sögu að baki. Frá
fornu fari höfðu menn I Rússlandi
áhuga á þessu litla fjarlæga landi sem
þeir vissu ekki ýkja mikið um. í dag
langar mig til að segja frá upphafi þess
að menn tóku að leggja stund á ís-
lensku og Islensk fræði I Rússlandi. frá
þvl fólki sem fyrst varð til þess að opna
rússneskum menntamönnum sýn til
íslands, frá þeim gömlu hefðum sem
rfkja í landi mlnu I sambandi við Is-
lensk f ræði.
Það var á 17. öld sem áhugi á
íslandi kviknaði fyrir alvöru I Rúss-
landi, og var það I sambandi við svo-
nefnt „væringjamál" — þ.e. hlutverk
norrænna vfkinga og áhrif þeirra á
fornrússneskt þjóðfélag. Á þessum
tfma naut skáldskapur Osslans mikilla
vinsælda I Rússlandi, og þá voru
prentuð fyrstu ritin um sogu og menn-
ingu íslands. Fyrsta bókin var „Inn-
gangurað sögu Dana" eftir Mallais. Þá
komu einnig út þýðingar á Islenskum
fornbókmenntum. Frægir rússneskir
rithöfundar sklrskotuðu til norrænnar
goðafræði I verkum slnum. Má þar t.d.
benda á verk eins vinsælasta höf undar-
ins I lok 18. aldar. Gavrfls Djersjavins
„Bústaður gyðjunnar Friggjar" ofl.
Þetta er einmitt sá Dersjavin sem
skömmu fyrir dauða sinn hlustaði hug-
fanginn á unglinginn Alexander Púskfn
lesa Ijóð sln I menntaskólanum I Tsar-
skoje sélo. Um hann skrifaði Púskln
sfðar: „Gamli Dersjavin tók eftir okkur
og blessaði okkar um leið og hann fór f
gröfina".
Yfirleitt má segja að fornlslenskar
bókmenntir hafi verið skoðaðar sem
hluti af „samnorrænum arfi" og jafnan
settar I samband við sögu Norðurlanda
sem heildar. Heimildir um ísland komu
fyrst og fremst frá dönskum höfund-
um. sem hafði að sjálfsögðu sln áhrif á
þær hugmyndir sem menn gerðu sér
um ísland. í fyrstu þýðingunum gætti
einnig áhrifa frá hugmyndum þeirra
tlma um hlutverk norrænna manna f
sögu Rússlands og stofnun Rússarlkis.
Reyndar er það mjog verðugt verkefni
að kynna sér hvernig áhrifum nor-
rænna manna á fornrússneskt þjóðfél-
ag var háttað og hvernig fjallað er um
þau I vlsindum samtlmans I Ijósi þeirra
upplýsinga sem nú eru fyrir hendi,
einkum fornleifafræðilegra. En það
væri efni I aðra grein.
Áhugi á íslandi og Islenskum bók-
menntum vakti fljótt áhuga á (slenzkri
tungu. Fyrsti vlsindamaðurinn sem
stundaði Islenskunám af alvöru var L.l
Bakmeister (1730—1806) Árið
1 773 byrjaði hann að safna þýðingum
á biblluköflum og setningum úr talmáli
á hinum ýmsu tungumálum. Hann
taldi að slikur samanburður gæti sýnt
fram á skyldleika fjarlægra tungumála.
Þá vissu menn ekki það sem við vitum
núna, enda var skoðunin á 18 öld sú
að öll mál væru komin af sama stofni
og að verkefni samanburðarmálfræði
væri einmitt fólgið I að sanna þetta. Að
sjálfsögðu kunni Bakmeister ekki öll
tungumál heims en þeir sem kunnu
sendu honum þýðingar. Vitað er að
Islensku þýðinguna gerði úr þýsku Ás-
mundur Einarsson ísfrón. Þýðingin var
mjög nákvæm, og isfrón lét sjálfsævi-
sögu slna fylgja með. Þar segist hann
vera fæddur á íslandi en búsettur I
Kaupmannahöfn frá tvltugsaldri.
Næstur á eftir Bakmeister fékk sá
frægi ferðalangur og náttúruvlsinda-
maður P.S. Pallas (1741 — 1811)
áhuga á Islensku. Hann fékk áhuga á
málum fyrst og fremst vegna þess að
Katrln II. sem sat á keisarastóli frá
1762—1796 og hafði mikinn áhuga
á hugvlsindum og menningarsam-
böndum rússneska aðalsins við Vestur-
lönd. ákvaðað láta gefa út samanburð-
arorðabók allra þekktra tungumála
heims. Hún var einnig þeirrar skoðun-
ar að með þessu gæti hún sýnt fram á
sameiginlegan uppruna allra mála.
Katrln fór m.a.s. sjálf að safna þýð-
ingum á einstökum orðum á mörg mál
Evrópu og Aslu Að vlsu hafði Bak-
meister þegar viðað að sér mun fróð-
legra efni, en hún fól honum samt ekki
að sjá um útgáfu orðabókarinnar. Talið
er að þessi hégómagjarna drottning
hafi viljað sjá frægt nafn á titilblaði
bókarinnar og þvl hafi hún skipað
Pallas I stöðu ritstjórans.
Orðabókin var að koma út I nær
fimm ár, frá 1 786 til 1 789. Uppbygg-
ing hans minnir á þá miklu lista sem
Katrln samdi sjálf. Þar er að finna 285
orð, þýdd á 200 tungumál. Pallas
studdist  við  nokkuð af efni  frá   Bak-
meister, en samt var Islenski listinn
algjörlega saminn upp A nýtt. Þvl mið-
ur vitum við ekki hver þýddi hann eða
úr hvaða máli.
[ papplrum Pallas hafa varðveist
fimm blöð með Islenskum texta, þótt
upphaflega hafi þau verið fleiri. Ein-
hver hefur farið yfir þennan texta og
aukið við hann og leiðrétt, þ.ám. hefur
hann bætt við mörgum samheitum.
Við vitum hver það gerði.
Sennilega heur ekki verið tæknilega
mögulegt I lok 18. aldar að prenta
Islneskt letur I Rússlandi, og reyndar er
rússneskt letur á öllum 200 þýðingun-
um.
Í skjalasafninu er að finna bæði
upphaflega textann og leiðréttu útgáf-
una. Við sjáum að sumar villurnar eru
leiðréttar, en flestar urðu þó eftir. Þar
að auki bætti sá sem „leiðrétti" mörg-
um röngum þýðingum frá eigin brjósti
á listann. Nokkur orð I orðabók Pallas
eru ekki IFk tslensku, heldur öllu fremur
dönsku, sænsku eða jafnvel þýsku.
Mörg málfræðiform eru röng. Hug-
myndin var sú að Pallas birti framburð
orðanna eins og hann gerðist á íslandi
á 18. öld, en hann gerði ekki greinar-
mun á hljómi orðanna og rithætti
þeirra, þannig að útkoman varð sú að
rithátturinn var með en framburðurinn
ekki
Svona þung voru fyrstu spor Is-
lenskra fræða I Rússlandi. Samt er
óhætt að segja að I lok 1 8. aldar hafi
þekking á Islensku máli verið til staðar
I Rússlandi og rússneskum vlsinda-
mönnum kunnugt um málfræðirann-
sóknir samtlmans I Evrópu. Þrátt fyrir
alla galla Pallas-orðabókarinnar meg-
um við ekki gleyma að Islenski kaflinn I
henni er til þessa dags eina rússnesk-
Islenska orðabókin sem til er, og það er
tvlmælafaust fróðlegt að kynna sér
hann I sambandi við sögu norrænna
fræða I Rússlandi.
í byrjun nltjándu aldar, eða nánar
tiltekið á þriðja áratugnum. verða mikl-
ar framfarir hvað snertir áhuga rúss-
neskra menntamanna á íslandi. bók-
menntum og tungu Þessi áhugi verður
fyrst og fremst útskýrður með söguleg-
um rökum. Eftir strlðið við Napóleon
1812 varð mikill uppgangur I rúss-
nesku þjóðfélagi, sem náði hátindi
með uppreisn framfarasinnaðra herfor-
ingja gegn harðstjórn keisarans, þ.e.
uppreisn hinna svokölluðu Dekabrista.
Allsstaðar vaknar áhugi á sögu rúss-
nesku þjóðarinnar og þar af leiðir einn-
ig áhuga á sogu annarra þjóða.
ísland. með stnum' frábæru bók-
menntum, varð fróðlegt dæmi I augum
rússneskra menntamanna og þeir gátu
ekki látið hjá Ifða að kynna sér það
nánar. Tfmarit á borð við „Keppinautur
upplýsingar og góðverka" kynntu les-
endum slnum fslenskar bókmenntir.
Á þessum tlma heimsótti hinn frægi
Islenskufræðingur, daninn Rasmus
Rask, Pétursborg og hafði heimsókn
hans mikil áhrif á áróðurinn fyrir forn-
fslenskum bókmenntum I Rússlandi. Í
Fundur liðs Hrúts og lilfs með liði Atla f Eyrarsundi.
Þjðstólfur drepur Þorvald Ósvffursson.
blöðum og tlmaritum, bæði I Péturs-
borg og öðrum borgum Rússlands.
voru á þessum árum prentaðar ýmiss-
konar upplýsingar um Islenskar bók-
menntir og menningu. Sennilega hefur
tlmaritið „Moskofskl telegraf" haft þar
mest áhrif. Fyrsti þýðandinn sem þýddi
fslenskar bókmenntir af frummálinu
var O. I. Senkofski. Sérstaka athygli
vakti þýðing hans á Egilssögu sem út
komárið 1834.
Nauðsynlegt var að gefa út einhvers-
konar leiðarvfsi um fslenskt mál, og
árið 1849 gaf S.D. Sabinin út bókina
„íslensk málfræði'. Til grundvallar not-
aði hann rit Rasmusar Rask, sem hann
kynnti sér gaumgæfilega og endur-
samdi.
Vert er að nefna enn eitt nafn:
J.K.Grot. Hann var mikill áhugamaður
um Islenskar bókmenntir og það var
einmitt f ritum hans. sem grundvöllur
var lagður að vlsindalegum könnunum
á fornlslenskum bókmenntum. Á
seinni hluta nltjándu aldar voru þessar
kannanir orðnar bæði vlsindalegar og
kerfisbundnar. Frægir visindamenn á
borð við F.l. Búsaljef. A.N. Veselofski
ofl. skrifuðu um þessi vlsindi.
Þetta er i stuttu máli sagan af upp-
hafi Islenskra fræða I Rússlandi Það
fólk sem hér hefur verið minnst á vakti
áhuga rússneskra menntamanna á ykk-
ar fjarlæga en heillandi landi. Þau fræ
sem þeir sáðu féllu I góðan jarðveg
Allt frá þeirra dögum hafa sérfræðingar
á ýmsum sviðum lagt stund á málefni
íslands. í fyrstu naut að sjálfsögðu
aðeins þröngur hópur menntamanna
góðsaf þessum fræðum
Það var ekki fyrr en með sigri Októ-
berbyltingarinnar sem islensk fræði
fóru að þróast af veruiegu fjöri i Sovét-
rikjunum.  Ráðstefnur eru haldnar um
málefni Norðurlanda á þriggja ára
fresti og taka þátt I þeim allt upp I 300
fræðimenn frá ýmsum borgum Sovét-
rlkjanna. auk erlendra gesta. Á þessum
ráðstefnum skipar ísland heiðurssess
eins og ég hef minnst á áður I einni af
greinum mlnum. og þeir fyrirlestrar
sem þar hafa verið haldnir um islensk
málefni skipta tugum. Svo ekki sé talað
um útgáfu á bókum islenskra höfunda,
en eintakafjöldi þeirra er löngu kominn
upp fyrir tvær milljónir Samtals hafa
verið gefnar út 50 bækur á átta tungu
málum sovétþjóða
Að sjálfsögðu stafar þessi glfurlegi
vöxtur Islenskra fræða I Sovétríkjun-
um, útgafa Islenskra bóka, fjöldi fyrir-
lestra og vlsindarita um island. af þeim
gffurlega uppgangi sem orðið hefur I
menningarlifi allra þjóða Rússlands
sem árangur a' Októberbyltingunni.
almennn skólaskyldu og þekkingar-
þorsta Aðeins með samanburði á
Rússlandi fyrri tlma og Sovétrikjum
nútimans getur islenskur lesandi gert
sér grein fyrir þeim mikla áhuga á
ættjörð hans sem fyrir ¦ hendi er I
SSSR
Árið 1913 komu aðeins tvö eintök
af dagblöðum og 62 bækur á hverja
1 00 tbúa. í Sovétrikjunum eru gefin út
8,5 þúsund blöð og 4000 tlmarit.
Samanlagt upplag þeirra er 300
milljónir eintaka.
Fjórða hver bók sem út kemur I
heiminum «r sovésk Gefnar eru út
bækur á 89 þjóðtungum Sovétrlkjanna
og 56 erlendum málum 1 20 lönd.
þ á.m   island, kaupa sovéskar bækur.
Ég hygg að Islendingar, sem gefa út
fleiri bækur á Ibúa en nokkur önnur
þjóð I Vestur-Evrópu. eigi auðvelt með
Framhald á bls. 33
Fyrir f erðalagið
Tjöld og tjaldþekjur
Svefnpokar
mjög vandaðir, margar gerðir
Ferðagrill griltkol
og grilláhöld
Picnic töskur
Margar stærðir
Gassuðuáhöld
alls konar
Vindsængur
Einnig ferðafatnaður í miklu úrvali

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44