Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 155. tölublaš og aukablaš um Žżskaland 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						20
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 16. JÚLÍ 1977
Margir sagnfræðingar vilja halda þvf
fram að undanfari þess að Evrópa lagði
undir sig heiminn, haf i m.a. verið Hansa-
sambandið þýzka, formlega stofnað f Köli
árið 1397 af 70 þýzkum borgum. Þótt
þýzkir nútímasagnfræðingar telji margir
að hér hafi ekki verið um formlegt banda-
lag að ræða, þar sem engin virkileg yfir-
stjórn eða framkvæmdastjórn hafi verið
að baki og þvf ekki bandalag f okkar
skilningi.
Þjóðverjar hófu siglingar hingað í kjöl-
far Englendinga, sem sigldu til tslands
snemma á 14. öld og voru þær siglingar
bein afleiðingþeirrar miklu tæknibylting
ar, sem átti sér stað um aldamótin 1400.
En þá fóru menn að sigla tvísigldum skip-
um i stað einsigldra áður og gerði sú
uppfinning „skipið fært í flestan sjó", þar
eð menn réðu nú nokkurn veginn ferðinní
sjálfir og gátu siglt bæði á sumrum sem
vetrum.
Á þessum tímum var ísland ævintýra-
eyjan á heimsenda, Ameríka var enn
óf undin og f áir vissu um Grænland.
Eyjan norður í úthafi varð margs vald-
andi. Hér börðust þýzkir og enskir um
yfirráðin yfir verzlun og veiðum og Danir
réðu yfir mikilvægri siglingaleið hingað,
sem var Eyrarsund, sem með timanum
styrkti stöðu Dana hér og ein afleiðing
þess var einokunin árið 1602, en það er
önnur saga.
Þjóðverjar þá sem nú voru ein f jöl-
mennasta þjóð í Vestur-Evrópu, þótt þeir
kæmu seint inn i djöfladansinn eða út-
þenslustefnu Evrópu á þessum tímum.
Fyrsta úthafssigling þeirra var árið 1416
og fyrsta þýzka skipið, sem óyggjandi
heimildir eru til um að hafi siglt til Is-
lands frá Þýzkalandi, kom frá Danzig árið
1433 og hafði hér vetursetu.
Hvort sem Danzigmenn hafi fengið
spurnir af Islandi frá Englendingum eða
öðrum þá kemur ísland fyrst inn á spjöld
sögunnar í sögu Hamborgarbiskupa, rit-
aðri af þýzkum sagnfræðingi á 8. áratug
11. aldar og er þar f arið lofsamlegum
orðum um eyjuna i Norður-Atlantshafi.
ISLEIFUR I KVENNASKÓLA
1ÞYZKALANDI
Upphaf menningarlegra samskipta ís-
lands og Þýzkalands má segja að hafi
verið för Isleifs sfðar biskups i Skálholti,
kannski fyrsta Islendingsins, sem lærði að
lesa og skrifa, en hann sótti kvenna-
skóla(!) í Rinarlöndum og eflaust hefur
honum líkað vistin vel því síðar sendi
hann Gissur son sinn til náms á sömu
slóðir. Þá er einnig talið að Sæmundur
fróði hafi öðlazt einhverja fræðslu hjá
Þjóðverjum. Eftir að Isleifur biskup Giss-
urarson kom heim frá kvennaskölanám-
inu, hlaut hann biskupsvígslu árið 1096.
Þaðan i frá leituðu Islendingar til erki-
biskupsins í Brimum, þar til erkibiskups-
stóll var settur í Lundi, 1104.
En þrátt fyrir þessi fornu menningar-
samskipti hélt Island áf ram að vera ein-
angrað bændaþjóðfélag norður i hafi og
fáir þegnar þess áttu kost á að sækja
menntun sfna út fyrir landsteinana. Ein-
angrunin rofnaði ekki að ráði fyrr en hart
nær þremur öldum eftir að Isleifur kom
heim f rá námi, en þá átti sér stað úti f
hinum stóra heimi gífurleg tæknibylting,
sem varð til þess að færa þjóðirnar saman
um leið og afleiðingar hennar urðu
styrjaldir og sundrung. En á uppgangsár-
um tæknibyttingar þessarar herjaði svarti
dauði land okkar ogþjóð (1402—1404) og
fáir urðu til að sigla hingað. Islendingar
voru þess utan ekki athafnasöm siglinga-
þjóð, en samt þjóð, sem hafði fulla þörf
fyrir boðorð miðalda, sem var: Soltin þjóð
flytur ekki út matvæli frá sveltandi lýð
nema hún fái matvæli i staðinn.
En skreiðina okkar gátum við ekki f lutt
Þessi teikning er frá 16. öld og sýnir hún ensk og þýzk kaupför og fiskiskip f sjóorrustu út af þorski á Islandsmið
Samskipti fslendinga oj
út sjálf og því urðum við að bíða eftir því
að þeir, sem meira máttu sin, kæmu til
okkar i staðinn, eins og Björn Þorsteins-
son prófessor komst að orði.
Frá þvf á miðri 14. öld höfðu þýzkir
Hansakaupmenn keypt sína skreið í
Björgvin en þar var stabúla skreiðarmark-
aðarins i norðri. Voru það aðallega kaup-
menn frá Lýbiku, sem var voldugasta
borgin innan þýzka Hansasambandsins.
Lýbikumenn höfðu öll yfirráð yfir korni
sem og borgir austan Jótlandsskaga. Vest-
ur-þýzku Hansaborgirnar með Hamborg
og Brimar í fararbroddi höfðu hins vegar
áhuga á að sækja skreið sína til tslands,
þar sem hún f engist ódýrari. Lýbikumenn
vildu hins vegar byggja Björgvin upp og
settu Hamborgurum og Brimurum stólinn
fyrir dyrnar með því hreinlega að banna
þeim að sækja skreið til norðlægari slóða,
svo sem Orkneyja, Hjaltlands og Islands,
snemma á 14. öld. Þvf voru Englendingar
svo að segja einráðir á íslenzka skreiða-
markaðinum framan af 14. öld.
ISLAND OLLI KLOFNINGI
ÞÝZKALANDSIAUSTUR
OG VESTUR?
Þar eð Lýbika hafði töglin og hagldirnar
sem kjarni norður-þýzka Hansasambands-
ins má segja að hún hafi stuðlað að yfir-
ráðum Englendinga hér við land. Hins
vegar mætti einnig í því sambandi segja
að oft veltir lítil þúf a þungu hlassi, þ.e. að
Island hafi orðið þess valdandi að Þýzka-
land klofnaði í Austur- og Vestur-
Þýzkaland, því Hamborgarar og Brimarar
virtu boð og bönn Lýbikumanna að vett-
ugi, þegar fór að lfða á 15. öldina og með
aðstoð Danakonungs, sem þeir höfðu lengi
komið sér i mjúkinn hjá, t.d. með þvf að
hylla hann opinberlega árið 1461 sem sinn
„Schtitsherr" eða verndarherra, hófu þeir
siglingar hingað upp úr 1470.
A tímabilinu 1460—70 voru Orkneyjar
og Hjaltland innlimuð í Bretlandseyjar og
þá hófst jafnframt samkvæmt kenningu
dr. Björns Þorsteinssonar þriðja þorska-
striðið.
Danakonungur réð yfir mikilvægri
siglingaleið, Eyrarsundi, eins og fyrr seg-
ir. Árið 1450 lýsti Krisján 1. Danakonung-
ur yfir hörðum refsiaðgerðum, ef þeir
sigldu hingað án leyfisbréfs, „Langa-
réttarbót". Englendingar voru samt alls-
ráðandi við Island, höfðu umsvifamikinn
atvinnurekstur í landi og konungur þeirra
lét sjálfur gera út skip til Islands og selja
þegnum sínum leyfisbréf til ferðarinnar
norður. Um 1460 tók Englandskonungur
jafnvel að eigna sér landið: „vort land
tsland" (terra nostra Islandia.)
Upphaf þriðja þorskastríðsins var morð-
ið
Bii
un
he
og
Hí
hy
in|
fei
Þý
mj
Nc
og
au
Lý
1
ko
Di
he
H<
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40