Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 187. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						18

MORGUNBLADID, FÖSTUDAGUR 17. ÁGÚST 1979

Jón Þorláksson um Jan Mayen 1927:

Morgunblaðinu  hefur  borist

eftirfarandi frá

utanríkisráðuneytinu:

í skjalasafni Stjómarráðsins,

eldri gögnum sem nú eru varðveitt

á Þjóðskjalasafni, eru nokkur skjöl

varðandi réttindi yfir Jan Mayen.

Er þetta skjalapakki auökenndur

„Jan Mayen I", upphaflega skjöl

tilheyrandi forsætisráðuneytinu en

málaflokkur þessi gekk síöan til

utanríkisráðuneytisins. Skjölin eru

frá árunum 1924—1929 og

1940—1943. Á fyrra tímabilinu

snúast skjölin um yfirráð yfir eynni

og áskilnað íslands í því sambandi,

en á síðara tímabilinu ek. rekavið.

Hér á eftir skal rakið meginefni

skjalanna.

Landnám einkaaðila

hafi ekki þjóð-

réttarlegt gildi

Elsta skjalið er bréf Jóns Magn-

ússonar, forsætisráðherra, sem þá

er staddur í Kaupmannahöfn, dags.

11. júní 1924, til utanríkisráðuneyt-

isins þar. í bréfinu er vísað til

erindis utanríkisráðuneytisins frá

30. júlí 1923, þar sem skýrt hafði

verið frá því að Hagbard Ekeroll

verkfræðingur hefði í nafni Norsku

veðufræðistofnunarinnar og sam-

kvæmt fyrirmælum  ríkisstjórnar

er orðinn Jón Þorláksson, fær

framangreint bréf danska utan-

ríkisráðuneytisins, er afrit af áður-

nefndu bréfi Jóns Magnússonar frá

11. júní 1924 ekki tiltækt, en hann

fær það með einkabréfi frá Jóni

Krabbe dags. 6. janúar 1927. Þar

tekur Krabbe fram að bréfið hafi

verið skrifað tíl að draga málið og,

ef mögulegt væri, komast hjá því

um sinn að taka afstöðu. Síðan

býðst Krabbe til að láta vita um

viðhorf Dana til málsins, sem vænt-

anlega muni liggja fyrir á næst-

unni, og geti forsætisráðherra

frestað að tjá sig um málið á

meðan. Að lokum segist hann skilja

vel að af íslands hálfu þyki mönn-

um miður að mál þetta skuli hafa

komið upp, en hvort það geti borgað

sig að synja um viðurkenningu sé

annað mál.

Danir töldu Jan

Mayen sig litlu skipta

Um svipað leyti birðist forsætis-

ráðherra hafa leitað upplýsinga um

ferðir íslendinga til Jan Mayen

eftir rekaviði, því að svohljóðandi

skeyti dags. 4. des. 1926 er frá

bæjarfógetanum á Akureyri: „21.

júlí 1918 fór vjelskipið Snorri 36

tonn brúttó eign verslunar Snorra

Jónssonar Akureyri til Jan Mayen

til þess að sækja rekavið var skipið

hálfan mánuð í túrnum og fjekk

fullfermi skipstjóri Rafn Sigurðs-

son nú skipstjóri á e/s Nonni."

Nánari upplýsingar um afstöðu

Dana berast frá danska utanríkis-

ráðuneytinu dags. 8. júní 1927. Er

Jan Mayen talin skipta litlu sem

engu máli fyrir Danmörku. Innan-

allt sem til fellur á eynni sé notað í

þágu veðurstofunnar, eftir því sem

hún teiji sig þurfa, en að því leyti

sem til greina gæti komið að nota

eyjuna f öðru skyni óski ríkis

stjórn íslands að áskilja íslenskum

rfkisborgurum jafnan rétt á við

borgara hvaða annars rfkis sem

er.

Framangreindir fyrirvarar af

Íslands hálfu voru teknir að fullu

upp í svar það, sem norska sendi-

herranum í Kaupmannahöfn var

afhent hinn 30. september 1927 (sjá

fylgiskjal 1), jafnframt því sem þar

er sagt að ekki þyki að öðru leyti

ástæða til að taka afstöðu til

þýðingar umræddrar ráðstöfunar í

réttarlegu tilliti.

Hæstiréttur Noregs

hafnaði landnáminu

Rétt er að skjóta því hér inn í, að

norskir aðilar mótmæltu kröfum

Norsku veðurfræðistofnunarinnar

til Jan Mayen. Þannig bárust hing-

að fyrir miliigöngu danska utan-

ríkisráðuneytisins mótmæli dags. 8.

ágúst 1928 frá Chr. Ruud, sem taldi

sig hafa numið eyjuna 1916 og 1917

og tilkynnt norska utanríkisráðu-

neytinu í janúar 1920. Mótmæli

þessi voru lögð fram í utanríkis-

málanefnd Alþingis 11. október

1928, en engin afstaða tekin til

þeirra af hálfu nefndarinnar eða

ráðuneytis.

Með dómi Hæstaréttar Noregs 3.

maí 1933 var Birger Jacobsen

dæmdur eigandi að öllu landsvæði á

Jan Mayen milli 8°20' og 8°50'

vegna landnáms hans árið 1921, og

var þar með hafnað kröfum norska

íslendingar

haf i þar jaf n-

an rétt á við

adrar þjóðir

sinnar tilkynnt (24. mars 1922) um

landnám á hluta Jan Mayen.

I tilefni af þessu tekur forsætis-

ráðherra fram, að ekki sé hægt að

útiloka þann möguleika, að íslensk-

ir hagsmunir séu tengdir eynni.

Áður en íslenska ríkisstjórnin taki

fullnaðarafstöðu til tilkynningar-

innar sé því óskað umsagnar um að

hvaða leyti landnám af hálfu ein-

staklings eins or þarna um ræði

geti talist hafa þjóðréttarlegt gildi.

Svar danska utanríkisráðuneytis-

ins við umsagnarbeiðninni er dags.

tveimur árum síðar, 7. júní 1926,

undirritað af Jóni Krabbe. Þar er

fyrst skýrt frá nýrri tilkynningu

dags. 5. maí 1926 frá sendiherra

Noregs til danska utanríkisráherr-

ans um að landnám Norsku veður-

fræðistofnunarinnar á Jan Mayen

hafi verið fært út og nái nú til

eyjarinnar allrar. Síðan segir í

svarinu afdráttarlaust, að landnám

einkaaðila hafi ekki þjóðréttarlegt

gildi. En 'bent er á, að þar sem

norska stjórnin hafi opinberlega

tilkynnt dönsku stjórninni landnám

þetta, kunni það að vaka fyrir henni

að draga eyna síðar undir norska

ríkið. Þá er tekið fram m.a. að eyjan

hafi á síðari tímum ekki verið talin

lúta neinum. Danir eigi þar nokkur

hús og hafi ráðgert hitastigsmæl-

ingar. Að lokum er tekið fram, að

gagnvart norska sendiherranum

hefði veriðáskilinn réttur til að

víkja málinu á ný, þegar m.a.

afstaða ríkisstjórnar íslands sé

kunn.

Þegar forsætisráðherra, sem þá

ríkisráðuneytið (Grænlandsstjórn-

in) tekur fram, að eyjan hafi enga

þýðingu fyrir Grænland, nema hvað

þar mætti hugsanlega hafa útgerð-

arstöðvar til veiða á þeim hafsvæð-

um sem liggja að Grænlandi.

Jafnframt segir, að Danir muni

ekki hafa uppi neinar fullveldis-

kröfur, enda hafi ekkert raunhæft

verið gert sem grundvalla megi

slíkar krðfur á og ganga verði út frá

að þær mundu mæta eindreginni

andstöðu í Noregi. Eftir atvikum sé

áformað að svara norsku stjórninni

að ekki þyki ástæða til að taka

afstoðu til þýðingar umræddrar

ráðstöfunar Norsku veðurfræði-

stofnunarinnar í réttarlegu tilliti,

en vekja jafnframt athygli á að hún

geti altént ekki raskað rétti danska

ríkisins til húsa sinna á eynni og

tilheyrandi lóða. Spurst er fyrir um

hvort ríkisstjórn Islands gæti fall-

ist á slíkt svar einnig fyrir sitt

leyti, burtséð frá húsamálinu.

„Jafn réttur á við

borgara hvaða

ríkis sem er"

í svarbréfi Jóns Þorlákssonar,

forsætisráðherra, dags. 27. júlí 1927

til utanríkisráðuneytisins í Kaup-

mannahöfn er þess óskað að sér-

staklega verði tekið fram, að ísland,

sem næsti nágranni Jan Mayen,

eigi víssra hagsmuna að gæta varð-

andi eyjuna, t.d. hafi verið sóttur

þangað rekaviður. Veðurþjónusta

þar skipti ísland miklu og því þyki

ríkisstjórn  íslands sanngjarnt að

ríkisins byggðum á landnámi

Norsku veðurfræðistofnunarinnar.

Jacobsen hafði tapað málinu í

undirrétti.

I hæstaréttardómum segir að

enginn ágreiningur sé um að Jan

Mayen hafi í þjóðréttarlegum skiln-

ingi verið terra nullius árið 1921.

Konungleg tilskipun

um innlimun Jan

Mayen

Með símskeyti dags. 13. maí 1929

og síðan bréfi dags. 4. júní s.á.

skýrði danska utanríkisráðuneytið

frá því að borist hefði orðsending

dags. 9. maí 1929 frá sendiherra

Noregs um að honum hafi símleiðis

verið falið að tilkynna ríkisstjórn-

um Danmerkur og íslands, að eyjan

Jan Mayen hafi með konunglegri

tilskipun daginn áður verið lögð

undir Noreg og að lögregluvald á

eynni sé í höndum forstöðumanns

veðurathugunarstöðvarinnar. Biður

danska utanríkisráðuneytið um að

forsætisráðherra láti vita hvernig

óskað sé að orðsendingunni verði

svarað af íslands hálfu.

Síðar í sama mánuði, hinn 29.

júní 1929, sendir danska utanríkis-

ráðuneytið hingað nýtt bréf um

málið þar sem skýrt er frá því að

ráðuneytið hafi þann dag svarað

orðsendingu norska sendiherrans

frá 9. júní að því er Danmörku

varðar. Texti svarsins fylgir danska

bréfinu, en í honum er einungis

áréttað að Danir gangi út frá að

ekki   sé  ráskað  rétti  þeirra  yfir

Jón

Magnússon

Jón

Þorláksson

Vilhjálmur

Finsen

Jón

Krabbe

húsum sínum á eyjunni. Þeir segj-

ast hafa tilkynnt ríkisstjórn Is-

lands um orðsendinguna en ekki

ennþá fengið neitt svar.

Upplýst er í bréfinu hingað, að

Danir hafi, áður en þeir afhentu

svar sitt, kannað afstöðu annarra

ríkja til norsku tilskipunarinnar

um innlimun Jan Mayen.

Utanríkismálanefnd fær gögnin

til meðferðar með bréfum forsætis-

ráðuneytisins dags. 25. maí og 26.

júlí 1929. Þau eru tekin fyrir á fundi

nefndarinnar 12. ágúst 1929, „en

engin ákvörðun tekin í því sam-

bandi" skv. bréfi til forsætisráð-

herra dags. 14. sama mánaðar, þar

sem skjöl eru endursend. í fundar-

gerð er engra umræðna um málið

getið.

Engin skjöl eru fyrir hendi sem

benda til þess að ríkisstjórnin hafi

tekið afstöðu til málsins eða danska

utanríkisráðuneytinu verið skrifað.

Samkvæmt ábendingu frá Rann-

sóknarnefnd ríkisins, Atvinnudeild

háskólans, fól utanríkisráðuneytið

Vilhjálmi Finsen, viðsk.ftr. í Osló,

að afla upplýsinga um kolajarðlög á

Jan Mayen og aðstöðu þar til

kolavinnslu. Hinn 6. apríl 1940 er

nefndinni tilkynnt að borist hafi

svar um að engin kol séu á Jan

Mayen.

Rekaviðartaka

íslendinga á

Jan Mayen

I maí 1940 gerði Vilhjálmur

Finsen samning um rekaviðartöku

á Jan Mayen samkvæmt tilmælum

Hákons Bjarnasonar, skógræktar-

stjóra. Gögn sýna að allmargir

aðilar hér hafa um þetta leyti haft

áhuga á málinu. Ekki mun þó hafa

orðið úr Jan Mayenför á því tíma-

bili sem þessi skjalakönnun nær til,

þ.e. fram á haust 1943, ýmist vegna

þess að hentug skip voru ekki fyrir

hendi eða sökum synjunar breskra

hernaðaryfirvalda.

í bréfi frá Finsen til ríkisstjórn-

arinnar um samningsgerðina dags.

17. júlí 1940 segir svo m.a.: „Um

stund gekk í nokkru stappi með að

komast eftir hver hinn eiginlegi

eigandi að rekaviðnum væri, norska

ríkið á nokkurn hluta eyjarinnar,

en privatmaður, kapt. Birger Jacob-

sen, Osló, sem numið hafði land á

eynni fyrir allmörgum árum, fjekk

með hæstarjettardómi árið 1933

sjer dæmd rjettindin til einmitt

þess hluta eyjarinnar, sem mestur

er rekaviðurinn. Birger Jacobsen

hefir selt rjettindin, sá kaupandi

aftur framselt þau þannig, að eign-

arrjetturinn hefir gengið kaupum

og sölum í allmorg ár. Um það

atriði hefi jeg skrifað skógræktar-

stjóra ítarlega í brjefi í febrúar eða

mars." — Ennfremur um kjörin:

„Svo sem sjeð verður á borgun að

fara fram eftir því sem rekaviður-

inn kemst á land heima. Verði

enginn rekaviður sóttur, á ekkert að

borga."

Samningurinn var 27. júlí 1943

endurnýjaður til ársloka 1948 og þá

greiddar 2000 n.kr. „sem skoðast

fyrirframgreiðsla fyrir timbur en

sem þóknun tíl eiganda verði ekkert

timbur sótt á tímabilinu."

(Skv. öðrum heimildum er talið

að rekaviður hafi verið sóttur til

Jan Mayen á síðari stríðsárunum

eða eftir lok styrjaldarinnar).

í samandregnu máli

I samandregnu máli bera fram-

angreind skjöl með sér að í svari við

orðsendingum norsku stjórnarinn-

ar 1922 og 1926 um landnám Norsku

veðurfræðistofnunarinnar á Jan

Mayen tók ríkisstjórn íslands skýrt

fram að ísland ætti þar vissra

hagsmuna að gæta og áskiidi ís-

lenskum ríkisborgurum ákveðin

réttindi þar. Tekið var fram, að

ekki væri að öðru leyti tekin af-

staða til gildis landnámsins að

lögum.

Tilkynningu um innlimun Jan

Mayen í norska ríkið 1929 virðist

ekki hafa verið svarað af íslands

hálfu. Ekki verður séð að utanríkis-

málanefnd Alþingis eða ríkisstjórn

hafi tekið afstöðu til hennar.

Rekaviður var með vissu sóttur

héðan til Jan Mayen 1918 og fyrr,

en leyfi til rekaviðartöku er gilti

fyrir tímabilið 1940—1948 tókst

ekki að nýta framan af styrjaldar-

árunum.

Upplýst var 1940 vegna áhuga

hér að kolajarðlög væru ekki á

eynni.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32