Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 244. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						18
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 2. NÓVEMBER 1980
Þorsteinn Gylfason:
Gjafir eru yður gefnar
í fyrsta árgangi Fjölnis, sem prentað-
ur var í Kaupmannahöfn árið 1835,
birtist nafnlaus ritgerð undir yfirskrift-
inni „Úr bréfi frá Islandi"; höfundurinn
var Tómas Sæmundsson. Þar lýsir Tóm-
as meðal annars fyrstu kynnum sínum af
Reykjavík, og fannst honum „miklu
minna bera á fegurð og ágæti bæarins
þegar ég sá hann, enn ég hafði gert mér í
hugarlund". Síðan lýsir hann kotbýlum
Reykvíkinga átakanlega og telur þau
bjóða af sér „sérstaklegan óþokka". Og
hann lýsir nýja strætinu þeirra bæjar-
búa, Longustétt sem nú heitir Austur-
stræti: það „gengur jafnsíðis Ströndinni
(ef við eigum að dirfast, að kalla röndina
með sjónum einsog fjölfarnasta strætið í
Lundúnaborg)". „Ströndin" heitir nú
Hafnarstræti. Langastétt, segir Tómas,
mátti verða fallegt stræti, en svo er
hlykkur á því vegna þess að „gamla húsið
hans Thóroddsens" var látið ráða stefn-
unni; þar að auki mjókkar strætið mikið
þegar   vestar   dregur.   Og   heldur   svo
ímindaðu þér þessa götu
beina, og tvær aðrar jafn-
síðis henni eptir endilaung-
um Austurvelli, enn þessar
aptur þverskornar af öðr-
um þremur neðanfrá sjó og
upp undir tjörn, — þó það
sé nú einnig aflaga borið,
þareð húsin á Austurvelli,
svo fá sem þau eru, slisast
þó til að standa þvert fyrir
öllum þeim, sem þessi
stefna hefði átt að vera
œtluð; ímindaðú þér kaup-
torg uppfrá sjónum fyrir
miðri ströndinni, og annað
torg fallegra, með norður-
vegg kyrkjunnar á eina
hlið, og til hinna þriggja:
háskóla, mtntabúr og
ráðstofu, en á miðju torginu
heiðursvarða þess manns,
er slíku hefði til leiðar
komið;    settu    ennframar
suður með tjörninni að
austanverðu skemtigaung,
og kyrkjugarð hinumegin
sunnantil á Hólavelli — og
þá sjerðu, hvurnin mig hef-
ir dreýmt að Reýkjavík egi
að líta út einhvurntima.
Árið 1835 voru íbúar Reykjavíkur 639
talsins — sex hundruð þrjátíu og níu.
Hvað skyldu nú reykvískur tómthúsmað-
ur og þingeyskur bóndi hafa hugsað er
þeir lásu þetta bréf Tómasar Sæmunds-
sonar um framfarir íslands? Það hefur
kannski ekki komið þeim alveg á óvart:
eru þeir ekki með annan fótinn í ræsinu
þessir Hafnarpiltar, þessi afætulýður?
Síðar í sama árgangi Fjölnis er ritgerð
eftir Jónas Hallgrímsson „Um eðli og
uppruna jarðarinnar", og hefur Jónas
frásögn sína af vísindalegum tilgátum
um „allra móður", sem hann kallar svo,
með því að rekja höfuðatriði í eðlisfræði
og heimsfræði Platóns, hins forngríska
heimspekings, þar sem hinar fegurstu
skáldlegar hugmyndir, segir hann, sam-
tvinnast við sannar og skarpvitrar íhug-
anir, þó svo að við sem síðar lifum teljum
okkur vita betur í mörgum greinum. Þeir
órar úr Aþenu hinni fornu hafa mörgum
tómthúsmanni í Reykjavík og bónda í
Köldukinn ugglaust þótt fánýt og fráleit
fræði líka. Og ugglaust hefur enginn
lesandi Fjölnis greint hið minnsta sam-
hengi þessa tvenns: framtíðarsýnar
Tómasar til háborgar Reykjavíkur og
eldmóðs Jónasar yfir grískri speki.
Menning Vesturlanda — menntun okk-
ar og stjórnarfar, vísindi og listir — varð
til í Aþenu á fáeinum mannsöldrum fyrir
hálfu þriðja þúsundi ára. Aþenumenn
byggðu harðbýlt land sem entist þeim
engan veginn til viðurværis. Til að geta
fætt sig og klætt máttu þeir leggjast í
siglingar og verzlun og bjóða handverk
sitt, svo sem leirker og skófatnað, fyrir
korn og klæði. En í þessu ríki varð til sú
stjórnskipan sem okkur Vesturlandabú-
um hefur þótt ágætust æ síðan. Árið 431
fyrir okkar tímatal flutti Períkles,
fremsti leiðtogi Aþenumanna á gullöld
þeirra, ræðu fyrir minni fallinna her-
manna í Pelopsskagaófriðnum. í ræð-
unni útmálar hann fyrir samþegnum
sínum þær hugsjónir sem hinir ungu
menn höfðu látið lífið fyrir, til að öllum
mætti vera ljóst að þeir „reyndust svo
sem ríkinu sæmdi". Og hann segir:
Vér búum við stjórnskipan
sem ekki er sniðin eftir
lögum nágrannaríkjanna;
vér erum miklu fremur
fyrirmynd annarra en að
vér líkjum eftir þeim. Nafn
hennar ræðst af því, að
stjórnin er ekki í höndum
fárra manna heldur fjöld-
ans; vér lcöllum það lýðræði.
Vér erum allir jafnir fyrir
lögunum, en um mannvirð-
ingar fer eftir því hvers
hver og einn er metinn til
einhverra verka. Stöður
veitum vér ekki eftir stétt,
heldur eftir atorku. Fátækt
hamlar engum þeim sem
getur unnið ríkinu gagn;
hann kemst áfram þótt af
lágum stigum sé.
En til að enginn haldi að farið sé með
stundarskrum, kannast Períkles líka við
nokkra bresti þegnanna í lýðræðisríki,
eins og þann til að mynda að „lofræður
um aðra þolum vér því aðeins að vér
teljum oss sjálfa hafa burði til þeirra
afreka sem lofsungin eru; það sem meira
er vekur ófund vora og vér trúum því
ekki". Allt um það vita Aþenumenn,
segir hann, að „auð höfum vér fremur til
framkvæmda en til oflætis, og vér teljum
enga vansæmd að kannast við fátækt
sína, heldur fremur hitt að gera ekkert
til að forðast hana".
Og þetta er ekki allt, sem um ríkið
verður sagt. „Vér höfum leika og hátíðir
allan ársins hring, og hinar glæsilegustu
einkastofnanir vekja daglegan unað og
bægja allri hryggð á braut... Vér
unnum fegurð, er henni fylgir hóf, og vér
unnum öllum vísindum, án þess að dáð
vor dvíni... I stuttu máli þá segi ég, að
ríki vort er skóli allra Grikkja, og mér
virðist að hver maður á meðal vor mundi
reynast sjálfbjarga við hin margvís-
legustu störf með hinum mesta yndis-
þokka og íþrótt."
Þá borg sem Períkles vegsamaði svo í
ræðu sinni prýddu höggmyndir Feidías-
ar, og súlnagöngin á kauptorginu
skreytti röð málverka eftir Pólýgnótos af
atburðum úr orrustunni við Maraþon. í
þessari borg sótti Sókrates frumsýningar
á harmleikjum Sófóklesar og skopleikj-
um Aristófanesar, og daginn eftir kenndi
hann Platóni það sem Platón átti síðar
eftir að kenna Aristótelesi. En hættum
nú: hvað kemur þetta reykvískum verka-
manni og þingeyskum bónda við? Jú,
þegnar þessa ríkis voru tvö til þrjú
hundruð þúsundir talsins. Að vísu var
harðbýlt land þeirra nokkuð lítið: það
svaraði til Reykjanesskaga, og lægju þá
landamærin úr Kollafirði um Þingvöll í
ölfusárósa.
En annað ber kannski á milli. Heimild-
ir herma ekki að á þjóðfundum Aþenu-
manna hafi heyrzt þær raddir, að
Akrópólis væri allt of mikið fyrirtæki
fyrir litla þjóð, frumsýningin á Antígónu
Sófóklesar óhóflega kostnaðarsóm,
kennsla þeirra Sókratesar, Platóns og
Aristótelesar helber tímaspjöll; svo vel
vissu þeir raunar af áhrifamætti þeirrar
kennslu að þeim varð það á að dæma
Sókrates til dauða fyrir að kenna ekki
réttar kenningar. Á hinn bóginn veltum
við Islendingar fyrir okkur í tíma og
ótíma hvort eyða skuli og spenna í
sinfóníugarg og rauðvínssvelgi sem kalli
sig stúdenta. Og svo háværar geta þær
raddir orðið í okkar litla þjóðfélagi að
við sem hófum viðurværi af menntum,
listum eða vísindum, komumst ekki hjá
því að eiga nokkur svör við.
Vita menn annars hvað það kostar að
FLUNKUNYR FIAT127
RYÐVARINN OG TIIBÚINN Á GÖTUNA
|#D ^ipcn hílC -og við bjóðum ekki aðeins þetta verð,
i*". t.OJU PUO. hplriiir samsvaranrfi nrina nreinsliKUil
EGILLVILHJALMSSON HF
'UMBOÐIÐ
heldur samsvarandi góða greiðsluskilmála
F  I A  T
Smiðjuvegi 4 - Sími 77200
Það
masSBSL
VANTAR ÞIG VINNU (nj
VANTAR ÞIG FÓLK   8
t>

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40