MORGUNBLAÐIÐ, MIDVIKUDAGUR 6. APRÍL 1983 17 Á hjara veraldar? Kvikmyndir OlafurM. Jóhannesson Á HJARA VERALDAR? Handrit og stjórn: Kristín Jóhannes- dóttir. Aðstodarleikstjóri: Sigurður Pálsson. Kvikmyndataka: Karl Óskarsson. Hljóð: Sigurður Snæberg. Leikmynd og búningar: Sigurjón Jó- hannsson. Förðun og hárgreiðsla: Guðrún Þor- varðardóttir. Klipping: Sigurður Snæberg, Hákon Oddsson og Kristín Jóhannesdóttir. Nafn á frummáli: Á hjara veraldar (Rainbow's End.) Sýningarstaður: Austurbæjarbíó. í ágætu viðtali sem Illugi Jök- ulsson á við höfund kvikmyndar- innar Á hjara veraldar, Kristínu Jó- hannesdóttur, í ellefta tölublaði Lesbókar, segir Kristín meðal ann- ars um tilurð myndarinnar: „Ég lagði upp með þá sannfæringu að með því að reyna að komast sem næst sjálfri mér; sýna einhverskon- ar upprunalega mynd, tilfinningu, lifssýn — reyna sem sé að birta það sem ég ætti sannast; þannig myndi ég finna leið til annars fólks, þó svo það yrði ekki með nákvæmlega sama hætti og í flestum þeim myndum sem við erum yfirleitt að horfa á." Sannarlega er lifssýn Kristínar Jóhannesdóttur eins og hún birtist i Á hjara veraldar nálæg kvikmyndahöfundinum Kristinu Jóhannesdóttur, en hversu nærri hjarta hins almenna bíógests geng- ur bessi sýn? Eg get aðeins svarað fyrir sjálf- an mig, að lífssýn Kristínar J6- hannesdóttur eins og_ hún er til- reidd í kvikmyndinni A hjara verald- ar gengur misnærri minu hjarta. Máski er það vegna þess að hjarta mitt er karlkyns, en eins og Kristín segir í fyrrgreindu Lesbókarviðtali, þá er „ ... heiminum jú óumdeil- anlega stjórnað gegnum maskúlin, eða karlkyns, tilvisanir sem við (konurnar) höium aldrei fengið að koma nálægt. Þess vegna hlýtur staða okkar að vera hinum megin við það táknmál sem búið hefur verið til um heimsmyndina", en það var einmitt táknmilið í kvikmynd Kristínar sem fór að mestu fyrir ofan garð og neðan hjá mér. Og þar sem kvikmyndin Á hjara veraldar er bókstaflega hlaðin margræðu táknmáli er slæmt að skilja ekki tilvísanirnar. Það má kannski segja að það sé hægt að njóta þessarar kvikmyndar án þess að brjóta stöð- ugt heilann um hvert táknmálið vísar; slík er fegurð sumra mynd- skeiða að nægir alveg að falla i til- finningarús. Samt finnst mér eins og Kristín sé í þessari mynd að reyna að segja heillega sögu þriggja persóna; dæmigerðrar islenskrar húsmóður sem gengur með brostna von um listframa í útlandinu, og svo sonar hennar sem á vissan hátt verður hinum brostnu vonum móðurinnar að bráð, og svo annað barn þessar- ar konu sem er stúlka sem einnig tapar fyrir aðstæðunum líkt og móðirin — það er lokast inni í valdahring karlmannsins. En þessi valdahringur virðist i hugsýn Kristínar, tengjast öllu þvi sem er fjandsamlegt úr gróandi mannlífi i skauti stóriðjulausrar náttúru. Fannst mér býsna vel farið af stað í myndinni við að sýna firr- ingu fyrrgreindrar húsmóður, einn- ig var mjög áhrifamikil stigmogn- un undir lok myndarinnar, þegar hin listhneigða kona er til moldar borin og systinin eins og losna und- an þeim öflum sem ætíð heftu móð- ur þeirra. Það var næstum eins og hljómkviöan fullkomnaðist ef mað- ur bara hefði skilið táknmálið um miðbik myndar. Það var ekki nóg að einstakar senur á þessu skeiði myndarinnar hrifu augað og jafn- vel klipu í hjartatugarnarnar, eins og þegar byssukúla breytist i fugl i fangi Arnars Jónssonar eða svipir úr Hugsýn Einars Ben. birtast á skjá Héðinshöfða. Frásögnin af sál- arstríði systkinanna, sem Arnar Jónsson og Helga Jónsdóttir leika, er einfaldlega ekki nógu hnitmiðuð og jarðtengd til að maður skilji samhengið milli upphafs myndar- innar og enda. Þetta er ekki ósvip- að og að horfa á steindan glugga i kirkju. I lotningu skoðar maður hinar einstöku glerflísar, en þegar maður i sjónhending vill upplifa fegurð gluggans, þá er eins og myndirnar rimi ékki saman og áhorfandanum er fyrirmunað að sjá gluggann í heild. Einkenni mik- illa listaverka er að þar getum við bæði dást að einstökum hlutum verksins og heildarmynd þess. En látum útrætt um inntak verksins og form, en víkjum að hinum lif- andi efniviði sem birtist i Á hjara veraldar. Það var aldeilis bráðsniðugt að láta systkinin Arnar og Helgu leika systkinin í myndinni. Ekki leynir sér ættarmótið með þessum föngu- legu systkinum. Það hefur nú hingað til ekki verið talið til fyrir- myndar að gera upp á milli systk- ina, enda leiðir slíkt oft meiri bölv- un yfir fólk en séð verður i fljótu bragði, samt get ég ekki stillt mig um að bera leik þeirra Arnars Jónssonar og Helgu Jónsdóttur svolitið saman. Ég er orðinn dálitið leiður á að hæla Arnari, en ekki er hægt að segja annað en hann upp- lifi hið vandasama hlutverk sonar- ins með slíkum hætti að fáheyrt verður að tetjast. Það er næstum eins og maður sjái persónuleika þessa unga manns leysast upp og Móðirin (Þóra Kriðriksdóttir) og sonurinn (Arnar Jónsson) snæða fisk i hádeginu. verða geðklofa að bráð. Ef Arnar væri gæddur augnaráði Jack Nich- olson myndi frammistaða hans i Á hjara veraldar vekja heimsathygli — og þarf kannski ekki augnaráð Nicholson til. Leikur Helgu var mun ójafnari, enda er hún með öllu óvön kvikmyndaleik; þó stóð hún jafnfætis bróður sinum í þeim sen- um er reyndu hvað mest á tilfinn- ingastyrk eins og þegar hún slitur sig lausa úr karlaveldinu undir lok myndarinnar. Þóra Friðriksdóttir er einnig óvön að standa fyrir framan kvikmyndavél, en skilaði hlutverki móðurinnar prýðilega. (Jafn metnaðarfullur leikstjóri og Kristín Jóhannesdóttir má ekki láta lík anda, að það gerði hún Þóra á likbörnunum.) Ég veit ekki hvort ég á að minnast á aðra leikara myndarinnar, því allt snérist jú kringum þessi þrjú; en get þó ekki stillt mig um að minnast á Hjalta Rögnvaldsson, sem virðist einkar vel lagaður fyrir kvikmyndaleik. Rúrik Haraldsson bar af hvað varðar framsogn í hlutverki rosk- ins þingmanns, en hér var vel að verki staðið hjá hljóðmanninum Sigurði Snæberg. Fannst mér hljóðupptakan heppnast ágætlega í gegnum myndina, nema hvað á nokkrum stöðum heyrðist litt til Arnars. Það er venjan að nefna kvikmyndatöku í sömu andrá og hljóðupptoku, og verð ég að hæla Karli Óskarssyni og félögum fyrir fagmannlega stjórn myndavéla. Leikmynd og búningar Sigurjóns Jóhannssonar eru með þeim ágæt- um að maður tekur ekki eftir þeim sérstaklega, svo vel falla þeir inn í heildarmyndina. Sem sagt, kvikmynd Kristínar Jóhannesdóttur, Á hjara veraldar, er hnökralaus tæknilega, raunar mjög vel unnin og þar að auki gædd skáldlegum anda sem ég tel að eigi rætur að rekja ekki síöur til aðstoð- arleikstjórans Sigurðar Pálssonar (sérstaklega ýmis tilsvör). En þvi miður skortir eitthvert jarðsam- band til að fuglinn nái að svifa al- skapaður. Hitt er svo aftur annað mál, að þótt karlkyns veru sem hef- ir þann furðulega starfa hér úti á hjara veraldar að dæma um kvik- myndaframleiðslu heimsins skorti innsæi til að samsamast drauma- heimi Kristínar Jóhannesdóttur, þá er ekki þar með sagt að fullkomn- ari verur annarsstaðar á hnettin- um geti ekki komið auga á kjarn- ann í þeirri mikilfenglegu lifssýn sem hefir borið fyrir augu Kristín- ar Jóhannesdóttur á Frakk- landsströndu, þá hún leit i norður- átt. Ég spái því að við verðum ekki lengur á hjara veraldar þegar mynd Kristínar hefir verið frumsýnd í París, svo fremi sem atriðið með ponkaranum og Jóni Sigurðssyni verði klippt í burtu. Slík atriði passa ekki lengur inn i íslenska kvikmynd. Svo langt hefur okkur miðað þrátt fyrir allt, og þegar um jafn stórfenglega myndsýn er að ræða og hjá Krisinu Jóhannesdðtt- ur, kemur slíkt „andhvarf ekki til greina. En meðan ég man, þá ber að þakka hinum stórgóðu islensku söngvurum sem undir forystu hetjutenórsins_ Kristjáns Jóhanns- sonar hljóma Á hjara veraldar; von- andi berst söngur þeirra til fjar- lægra stranda. FERÐIN HEfST MED HÖTELDVOL SUMARHÚS í SKOSKUiHÓTEL-AFANGAR HÁLÖNDUNUM I í BRETLANDI SUMARHUS í FRAKKLANDI við Lochanhully vatn. Bróðtalleg og vel búin hús. Þeim íylgir allt sem þarí til dvalarinnar utan matur og drykkur. Kostnaður hvers þátttakanda íyrir íerð með ms. Eddu, og eina viku í sumarhúsi: Þú ekur um Bretland dhyggjulaus þvi Swallow hótelið pantar gistingu íyrir þig og þína áður en þú leggur cd stað. Endaðu meginlandsdvolina með 7 dogum í sumarhúsi á Bretagne skaganum, eða annars staðar í Frakklandi. ó í hópi kr 5 í hopi kr 4 í hopi kr 8.800 9.100 9.500 3 í hópi ki. 2 saman kr. 10.050 11.000 11.457,- íyrir manninn. 10.285,- íyrir manninn Inniíalið: Sigling með Eddu Reykjavik - Newcastle - Revkjavík 9 nœtur ó Swallow hótelum með morgunverði i tveggja manna herbergi Brottlarir. 1/6, 8/6. 15/6, 22/6, 24/8 og 31/8 IFJÖGURRA TÍMA FJARLÆGÐ FRÁ BREMERHAVEN Innilalið Sigling með Eddu Reykjavik - Newcastle Reykjovik Sigling Dover - Calais - Dover og sumarhus í 7 daga Brottlor fra Reykjavik: 1/6,8/6, 15/6.22/6.24/8 og 31/8 REIÐUBÚiri TIL felÓNUSTU í ADALSTRÆTI7 IFJOGURRATIMAFJARLÆGÐ FRA BREMERHAVEN er indœlis hótel í íögru umhveríi: Ferienhaus Vier-Jahreszeiten í Hahnenklee. Þar er gott að dvelja, njóta náttúrunnar og skreppa í dagsíerðir um Norður-Þýskaland. gengi 15.3 83 13.844,- tyrir manninn, íar með ms. Eddu til og lrá Bremerhaven og íjórar nœtur ósamt hólíu íœði d þessu ágœta hóteli. FARSKIP REYKJAVI'K SÍMI 2 5166 5
Beinir tenglar
