22 MORGUNBLADID, MIDVIKUDAGUR 6. APRÍL 1983 %ft#t$tmblabib Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri hf. Árvakur, Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guömundsson, Björn Jóhannsson. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aö- alstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskrift- argjald 180 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 15 kr. eintakiö. Óbyggðaferðir Aöllum tímum hafa veriö uppi menn sem leggja í ferðir sem aðrir telja feigðar- flan. Nú á geimöld eru þessar ferðir sem fyrr farnar um óbyggðar slóðir hér á jörðu. Hin ótrúlegustu afrek hafa verið unnin af mönnum sem sigla á smábátum yfir heims- höfin, fara fótgangandi yfir heimsskautasvæði, fljúga á loftbelgjum um himinhvolfin og þannig mætti áfram telja. Engum dettur í hug að leggja bann við því að ferðalangar taki slíka áhættu. Því er á þetta minnt nú, að um ný- liðna páskahelgi hafa ríkis- fjölmiðlar, og ekki síst sjón- varpið, rækilega minnt lands- menn á óbyggðaferðir og hve miklu almennari þær eru nú en áður. Auk þess hefur at- hyglin beinst að Frakkanum Roger Pichon, foringja í björgunarsveitum franska hersins, sem lagði í ferð yfir Vatnajökul um páskana. Vegna hins svonefnda ís- landsralls sem enginn veit enn hvort efnt verður til í sumar eða ekki, þar sem dómsmálaráðuneytið hefur vísað því heim í hérað, ef svo má að orði komast, spruttu upp mikla umræður um nauðsyn þess, að með opin- berum aðgerðum verði há- lendið varið fyrir ágangi mannsins þegar náttúran skartar sínu fegursta. Nú um páskahátíðina hefur „umræð- an" frekar beinst í þann far- veg, að menn velta því fyrir sér hvort ástæða sé til þess með einhvers konar opinberu skipunarvaldi að banna mönnum að fara í þær ferðir sem þá fýsir inn á hálendið, til að forða þeim frá því að fara sér að voða vegna harð- neskju náttúrunnar. Trú manna á gildi opinberra af- skipta vegna óbyggðaferða sýnist mikil. Slík afskipti eiga þó að vera sem minnst í þessu efni eins og öðrum. Til að verja hálendið fyrir ágangi á sumrin er affara- sælast að halda uppi fræðslu og standa þannig að móttöku ferðamanna og aðstöðu fyrir þá, að náttúrunni sé hlíft um leið og mönnum er gefinn kostur á að skoða það sem þá langar og fara þær ferðir sem samrýmast eðlilegum nátt- úruverndar- og umhverfis- sjónarmiðum og brjóta ekki í bága við landslög, en sam- kvæmt íslenskum lögum ríkir hér ferðafrelsi. Fræðslan er einnig besta leiðin til að fá menn ofan af því að stofna lífi sínu í hættu með því að storka náttúruöflunum. Menn fara í þær ferðir sem þeir sjálfir ákveða og bera ábyrgð á lífi og limum. Öflug tæki til ferðalaga um óbyggð- ir jafnt sumar sem vetur valda því, að það eru fleiri en vanir fjallamenn sem leita inn á hálendið þegar stund gefst frá daglegu amstri. Sé efnt til skipulegra hópferða ungmenna, til dæmis á veg- um skátahreyfingarinnar, ættu aðstandendur að geta treyst því að þannig sé staðið að allri ferðinni undir forystu reynds foringja að unglingum sé ekki hleypt út í tvísýnu. Um páskahelgina voru landsmenn enn einu sinni minntir á það, hve björgun- arsveitir vinna óeigingjarnt starf. Félagar í þeim axla þá skyldu að vera tilbúnir til leitar og bjargar hvernær sem á þá er kallað, hvort heldur að nótt eða degi, á virkum dögum og um stór- hátíðir. Hið góða skipulag á þessum björgunarsveitum okkar íslendinga hefur vakið athygli víða um lönd. Þær veita mönnum vissulega ör- yggi í vegvillum og hálendis- ferðum, en starf björgunar- sveitanna og gott skipulag þeirra má ekki verða til þess að slaka á þeim öryggiskröf- um sem ferðalangar gera til sjálfra sín. Með því að stefna fleiri hundruð mönnum og dýrum tækjum til leitar við erfiðar aðstæður er ekki að- eins verið að rjúfa heimils- frið björgunarmanna heldur einnig stofna lífi þeirra og verðmætum í nokkra hættu. Geim- ferðir Síðdegis á mánudag sendu Bandaríkjamenn geim- ferjuna Challenger á loft. Þeir hafa áður sent geimferj- una Columbiu í fimm ferðir. í þeirri ferð sem nú er hafin á að koma nýju fjarskipta- gervitungli fyrir á sporbaug umhverfis jörðu og takist það verður mesta bylting í fjar- skiptasambandi við gervi- tungl sem orðið hefur síðan byrjað var að skjóta þeim á loft fyrir rúmum tuttugu ár- um. Hið nýja tungl á að gera mönnum kleift að fylgjast með ferðum gervitungla frá einni jarðstöð nær allan þann tíma sem þau eru á leið um- hverfis jörðina. Öryggið, sem menn hafa skapað og eru enn að skapa í geimferðum, verð- ur þeim mun ótrúlegra þegar til þess er hugsað í hvaða raunir menn geta ratað á Hellisheiðinni. Enn um útvar og kjarnorkubó eftir Björn Bjarnason Hallgrímur Thorsteinsson, fréttamaður hljóðvarps, segir í Þjóðviljanum 31. mars sl., að með greininni Kjarnorkubólan á íslandi sumarið 1980, sem birtist í páskablaði Morgunblaðsins, geri ég „tilraun til að grafa um- ræðuna". Ég vona að fleiri hafi ekki lesið þessa samantekt sem minningargrein. í þessu Þjóðviljatali segir Hallgrímur Thorsteinsson einnig að hann hafi varla lokið við að flytja þátt sinn í Víðsjá frétta- stofunnar að kvöldi þriðjudags- ins 20. maí 1980 „þegar Björn Bjarnason hringdi í mig og hafði allt á hornum sér við mig vegna þáttarins. Ég bauð Birni Bjarna- syni að koma í útvarpsviðtal vegna þessa máls, en hann neit- aði. Ætlunin var að ólafur Ragn- ar Grímsson kæmi til að túlka gagnstæð sjónarmið í viðtalinu. en úr því varð ekkert vegna synj- unar Björns." Það vill svo til að ég skrifaði minnisblað um samtal okkar Hallgríms Thorsteinssonar, fréttamanns, sem fram fór þriðjudaginn 20. maí 1980, áður en hann sendi umræddan frétta- þátt út. Ég ætlaði ekki að vitna í minnisblaðið. En vegna ummæla Hallgríms í Þjóðviljanum geri ég það. Þar segir: „Upp úr hádeginu þann dag (þriðjudaginn 20. maí) hringir Hallgrímur Thorsteinsson, fréttamaður, í mig og fer að rekja úr mér garnirnar um allt, sem ég viti um kjarnorkuvopn hér á Iandi eða umræður um þau mál. Við erum ekki málkunnugir en mér skildist, að hann hefði samband við mig að ábendingu Helga Ágústssonar, deildar- stjóra varnarmáladeildar utanríkisráðuneytisins, og vegna þess að í Morgunblaðinu birtist forystugrein um bombuna og ís- land sl. fimmtudag. Hefur frétta- maður útvarps aldrei hringt í mig áður (og ekki síðan, innsk.) til að ræða um ritstjórnargrein- ar Morgunblaðsins og forsendur þeirra. Ræddum við þetta mál fram og aftur og sagðist Hall- grímur ætla að fjalla um málið í Víðsjá þetta sama kvöld, auðvit- að á „yfirvegaðan og rólegan hátt" eins og hann komst að orði. Samtal okkar snerist að mestu leyti um hernaðarlegar hliðar málsins en ekki það, sem hefur verið að gerast í þessum málum undanfarið, þó ég leiðrétti þann misskilning hjá Hallgrími, að það væri eitthvað nýtt, að her- stöðvaandstæðingar væru svo uppteknir af kjarnorkuvopnum á Keflavíkurflugvelli. Ég benti Hallgrími á, að nauðsynlegt væri fyrir hvern þann, sem vildi kynna sér gang umræðnanna um þetta mál, að leita til dæmis fyrir sér í alþingistíðindunum og skoða umræður um málið á þingi mörg ár aftur í tímann. Einnig staðfesti ég við Hallgrím, að undanfarna tvo áratugi eða þar um bil hafa íslenskir utanríkis- ráðherrar haldið við þá stefnu, að hér yrðu ekki kjarnorkuvopn nema með samþykki íslenskra Hallgrímur Thorsteinsson, fréttamaður hljóðvarps. stjórnvalda og slíkt leyfi hefði ekki verið veitt af þeim. Hall- grímur sagði mér, að hann hefði rætt við mann hjá bandarískri stofnun, sem teldi, að hér séu kjarnorkuvopn og sagðist Hall- grímur hafa séð hjá honum kort, þar sem ísland væri merkt á sama veg og ríki með kjarnorku- vopn. Ég sagði, að þessar stofn- anir, sem væru uppteknar við þetta, litu á það, hvort í viðkom- andi landi væru til dæmis flug- vélar, sem gætu flutt kjarnorku- vopn og ályktuðu síðan út frá því, að slík vopn væri að finna í við- komandi landi. Jánkaði Hall- grímur því, að ekki væru slíkar tilgátur nein sönnun fyrir tilvist kjarnorkuvopna í viðkomandi landi og skildist mér á honum, að röksemdir viðmælanda hans í Bandaríkjunum gengu út á þetta efni. Þá sagði ég Hallgrími, að mér fyndist varla tilefni fyrir út- varpið að gera sérstakan mat úr því, þótt nokkrir þingmenn hefðu endurflutt gamla þingsályktun- artillögu." En í umræddum þætti notaði Hallgrímur það sem átyllu að slík tillaga um bann við kjarnorkuvopnum væri komin fram á Alþingi. Frekari minnispunkta úr sím- tölum okkar Hallgríms birti ég ekki, en hinn 23. maí 1980 birtist eftirfarandi yfirlýsing frá hon- um í Morgunblaðinu: „Vegna fréttar á forsíðu Þjóð- viljans í gær um að Björn Bjarnason hafi ekki lagt í út- varpsumræður um herstöðina í fyrradag vil ég taka fram að sú frétt blaðsins er ekki eftir mér höfð, blaðið hafði ekki samband við mig vegna hennar. í öðru lagi vil ég taka fram, að þegar ég bað Björn Bjarnason um að koma í útvarpsumræður um herstöðina náði samtal okkar aldrei svo langt áður en hann neitaði þeirri bón minni, að ég segði honum að Ólafur Ragnar Grímsson væri tilbúinn til þátttöku. Persóna Ólafs Ragnars var þess vegna ekki ástæðan fyrir neitun Björns. I þriðja lagi sóttist Fréttastofan eftir því að fá Björn í umræðurn- ar ekki endilega vegna leiðara- skrifa hans í Morgunblaðið held- ur vegna þess að hann var talinn hafa þekkingu á málefnum herstöðvarinnar." - Ólafur R. Grímsson, formaður þingflokks Alþýðubandalagsins. Ég dreg ekki í efa að ég hafi gert athugasemd við meðferð Hallgríms Thorsteinssonar á kjarnorkumálunum í Víðsjár- þættinum þegar við ræddum saman eftir hann. Hinn 3. júní 1980 birtist grein eftir mig hér í blaðinu þar sem ég rakti það sem mér þótti einkum ámælisvert við þáttinn á þeim tíma. Að kvöldi þess sama dags ræddi fréttastof- an við Ólaf Jóhannesson, utan- ríkisráðherra, og fleiri um málið og færði það í skynsamlegra samhengi en Hallgrímur Thor- steinsson hafði gert. í viðtalinu við Þjóðviljann 31. mars sl. segir Hallgrímur Thorsteinsson: „Það er illt til þess að vita að sterkir fjölmiðlar eins og Morgunblaðið virðast geta verið andsnúnir upplýs- ingamiðlun." Þá segir Hallgrím- ur að greinin Kjarnorkubólan á íslandi sumarið 1980 sýni að greinarhöfundur vilji „halda þessu í gamla farinu sem hann þekkir. Og augljóst er að önnur sjónarhorn eru ekki þoluð." Ég skora hér með á Hallgrím Thorsteinsson að færa rök fyrir þessum fullyrðingum. Það sem skilur á milli okkar Hallgríms snertir ekki varnarmál, enda hef ég ekki orðið var við að hann hafi skoðun á því hvernig sjálfstæði og öryggi þjóðarinnar skuli tryggt. Agreiningur okkar er um þau vinnubrögð sem hér eru enn rædd að gefnu tilefni hans. í Þjóðviljanum 31. mars sl. er einnig birt viðtal við Ólaf R. Grímsson í tilefni af kjarnorku- bólunni. Ummæli hans koma ekki á óvart frekar en fyrri dag- inn. Nú segist hann geta sannað það, að „samspil" hafi verið milli Morgunblaðsins, Eiðs Guðnason- ar og bandaríska sendiráðsins og fyrir liggi skeyti frá bandaríska sendiráðinu í Reykjavík til utan- ríkisráðuneytisins í Washington sem staðfesti þetta „samspil" og „afhjúpi samvinnu" mína við bandaríska sendiráðið. Umrætt skeyti er sent héðan 22. maí 1980. Þar er endursögð frétt Þjóðviljans þá um morgun- inn um að ég hafi „komið í veg" fyrir þann útvarpsþátt sem greint er frá hér að ofan og einn- ig skýrt frá því að Eiður Guðna-
Beinir tenglar
