Tķmarit.is
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

and  
M T W T F S S
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
Click here for more information on 121. tölublaš - II 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Morgunblašiš

						
48
MORGUNBLADID, MIDVIKUDAGUR 1. JÚNÍ 1983
Piparskipið sem
varð að gullskipi
— eftir Þoruald
Friðriksson
Indíafarið Het Wapen vah
Amsterdam mun enn um langa
framtíð verða fréttaefni og úm-
ræðuefni manna á meðal. Viðbúið
er að uppgröftur á skipinu geti
tekið nokkur sumur og ef að líkum
lætur, mun hér vera um að ræða
einn sérstæðasta og um leið
merkilegasta fornleifauppgröft á
f slandi bæði fyrr og síðar.
Það er vel að Alþingi hefur sam-
þykkt að veita ríkisábyrgð fyrir
láni, sem kosta á uppgröftinn með.
En betur væri ef stjórnvöld sýndu
fleiri fornleifarannsóknum slíka
athygli, en hér er það eflaust
ábatavonin, sem ræður ferðinni.
í blaðaskrifum fyrra árs um
Indíafarið gætti nokkurs mis-
skilnings um farm skipsins og var
jafnvel talað um að skipið hafi
verið hlaðið 43 tunnum gulls.
í grein sem undirritaður fékk
birta í Morgunblaðinu 18. júlí
1982, var sýnt fram á að ekkert
gull var í skipinu, heldur var
farmurinn metinn á 43 tunnur
gulls í Árbókum Jóns Espólíns.
Jafnframt var í greininni birt
farmskrá skipalestarinnar, sem
Het Wapen van Amsterdam var í.
Engin sér farmskrá er lengur til
yfir farm Het Wapen van Amst-
erdam.
Ný þykir fróðum mönnum lík-
legra, að 43 tunnur gulls sé í raun
mat á farmi allra skipanna, níu að
tölu, sem voru í skipalestinni.
Verðmæti alls farmsins i farm-
skránni hefur verið umreiknað og
er bað 4.300,00 gull florintur.
I umræddri grein slæddust
meinlegar villur í tölur yfir ólíkar
vörutegundir í farmskránni. Til
þess að hafa það sem réttara reyn-
ist, vil ég biðja Morgunblaðið
góðfúsiega að birta aftur þessa
farmskrá og nú rétta.
Pipar og saltpétur
Sem sjá má af farmskránni, er
heildarþyngd  farms  skipalestar-
Farmskrá hollensku skipalestarinnar,
sem lagði upp frá eynni Java 26. janúar
1667
Magn	Hollerokt vöruheiti	íslenskt vöruheiti
19.381 stk.	Divcr.se Guiness Lywaet	Baðmullarkla^ði
10.300 stk.	Diverse Gingas	Kaðmullarklæði
4.700 stk.	Gebleckte Mauris	Baðmullarklæði
7.020 stk.	Gebleckte Salemporis	Hvftt baðmullarklæði
9.280 stk.	Gebleckte Pareallen	Þéttofin baðmull.
3.650 stk.	Diverse Bethilles	Fínt ofin naðmullarkla'ðí
6.560 stk.	Negros Kleden	Baðmullarklæði
3.280 stk.	Zeyldoeck	Segldúkur
959 fct	Diverse Deckens	Ábreiður
900 fet	Chiavonys	Vefnaður
1.600 fet	Diverse Chits	Skrautklæði
1.000 fet	Cassa Bengale	Fínt hvítt klæði
1.00? fet	Garras	Vefnaður
3.500 stk.	Adatheys	Baðmull
5.660 stk.	Diverse Safras	Ýmis vefnaður
6.120 stk.	Ciauters Deriabadys	Raðmullarkla-ði
980 stk.	Mamoedyo	Baðmull
510 fet	Semianen	Baðmull
200 fet	White Kannensons	Vefnaður
100 fet	Mallemoolens	Vefnaður
640 fet	Gangans	Baðmullarklæði
76.785 pund Diverse Catoene Garen		Ýmiss konar garn
90.138 pund Diverse Indigo		Ýmiss konar indigólitur
401.352 pund	Giroffel Nagelen	Negull
13.590 pund	Gommelack	Gúmmílakk
15.689 pund Galliga (Radix China)		'-yf 8e8n húðsjúkdómum
98.560 pund	Foeli	Kylfur, stafir
308.000 pund Caneel		Kanill
200.231 pund	Nooten	Hnetur
736.569 pund Sappanbout		Sappanviður
5.300 picol	Japans Staefkoper	Japanskar koparstangir
20.489 catti	Japamese Camphur	Japönsk kamfóra
3.381 pund Zagellack		Innsiglavax
1.318.749 pund Saltpeter		Saltpétur
64.216 pund	Persian Zyde Legia	F(nt persneskt silki
2.526 stk.	Diverse Pelings	Hvítt damask
30   fet	Japane.se Zyde Rocken	Japönsk silkipils
100.575 pund Frn Malacca Tin		Malakkatin
52.455 pund Geconfyte Gember		Sykraður engifer
8.089 stk.	Geconfyte Nooten Muskaten Sykruð múskathnot	
5.108 pund ChineseThee		Klnverskt te
7.200 únsui	• Stamp Peerlen	Perlumóðir
100.551 pund Calantours Hout		Caliatourviður
3.022 pund Benjuin		Ilmvatn
164 catti	Tonquinse Muskus	Moskus fri Tonkin
1.620 stk.	Dassen-lange Nevsdocken	Hálsklútar
223.985 pund Poeder-Suyeker		Púðursykur
2.718 stk.	Rouwe Diamanter	Hrádemantar
173 únsur	Ambergrys	Ambur
1.218 stk.	Diverse Perlen	Periur
514 únsur	Besoarstone	Eðalsteinar og ly f
1.250 pund Measoly		Maísolía
380 pund Erdoly		JarAolía
3.465.833 catti	Zwarte als Witte Peper	Svartur og hvftur pipar
Catti ¦ 3 pund		
pirol ¦ 61—	62,5 kg	
Ekki hans besta,
en hún leynir á sér
Hljóm-
¦TfiTrTra
Finnbogi Marinósson
David Bowie
Let's Dance
EMI / Fálkinn
Eins og allir vita, sem eitthvað
hafa fylgst með David Bowie, þá
hefur hann skipt um og gengið í
gegnum fleiri tónlistarstefnur
en flestir aðrir tónlistarmenn.
Úr einu í annað og þegar horft er
til baka þá hefur honum tekist
ákaflega vel upp, og hefur hann
skapað nokkur meistarastykki
sem eru ólík innbyrðis. Þetta er
nokkuð sem ekki er hægt að
segja um alla þá snillinga sem í
poppheiminum finnast. Og enn
einu sinni hefur kappinn skipt
um stefnu og leitað inn á „nýja"
braut.
Síðasta platan, sem kappinn
sendi frá sér, kom út fyrir rúm-
um tveimur árum, „Scary
Monsters". Tónlistin á þeirri
plötu er mjög þung og óaðgengi-
leg, en í rökréttu framhaldi af
plötunum þremur á undan. Fyrir
suma var platan hrein himna-
sending, en öðrum fannst hún
ganga of langt. Þeir sem þá voru
óánægðir ættu að kætast nú, því
nýja platan hans er létt og
aðgengileg. Login átta eru öll vel
til þess fallin að við þau megi
hrista sig. Þau eru einföld og í
þeim liggur margvísleg skreyt-
ing og kemur hún í ljós þegar vel
er hlustað. Titillag plötunnar
„Let's Dance" var það fyrsta sem
kom út á lítilli plötu og við
fyrstu hlustun olli það mörgum
sárum vonbrigðum. En ekki er
allt sem sýnist og fljótlega var
lagið orðið hið áheyrilegasta.
Þannig er þetta með sjálfa plöt-
una. Hún er ekkert sérstök við
fyrstu hlustun. Allt, sem heyrist
til að byrja með, hefur verið gert
áður og virkar lítið spennandi.
En þegar farið er að beita at-
hyglinni þá kemur annað í ljós.
Allur hljóðfæraleikur er meiri-
háttar góður og þá alveg sér-
staklega gítarinn. Hann er á
köflum hreint yndislegur og má í
því sambandi nefna Iögin „China
Girl" og „Criminal World".
Trommurnar koma mjög vel í
gegn og eru mikið áberandi. Það
gefur tónlistinni mikinn kraft og
með einfaldleika sínum gera þær
flest lögin vel danshæf.
Sjáifur syngur Bowie eins og
hann best gerir og ekkert út á
hann að segja. Hann reynir
hvergi mikið á sig og sýnir það
vel gæði hans sem söngvara. Ef-
laust hefði margur góður söngv-
arinn mátt þenja sig heil ósköp
til að komast jafn vel frá sínu.
f raun er ósköp lítið sem hægt
er að setja út á þessa plötu. Hún
er í alla staði frábærlega unnin
og einmitt þess vegna sest hún
hærra en plötur með sömu tón-
list. Eitt er það sem sárlega
vantar og hefði útgáfuaðili mátt
sjá sóma sinn í því að láta text-
ablað fylgja.
Tónlistin ****'A
Hljómgæöin ****
FM/AM
Þorvaldur Friðriksson
innar um 8200 tonn. Þar af er
svartur og hvítur pipar yfir 5000
tonn.
Aðrar megin vörutegundir eru:
600 tonn saltpétur, 350 tonn sapp-
anviður, um 330 tonn japanskar
koparstangir, 200 tonn negull, um
150 tonn kanill, um 100 tonn hnet-
ur og um 100 tonn af sykri.
Auk þessa eru nokkrar vöruteg-
undir í verulegu magni t.d. 50 tonn
kylfur eða stafir, 25 tonn engifer,
um 45 tonn Malaccatin, 45 tonn
indigólitur, og um 45 tonn Calia-
tour-viður. Vefnaður skiptir og
tonnum, t.d. eru um 30 tonn af
persnesku silki, einnig um 40 tonn
af garni.
Samkvæmt íslenskum annálum
voru flestar þessar vörutegundir i
Het Wapen van Amsterdam. Ekki
er fjarri lagi, að áætla að 10% af
aðalvörutegundunum hafi verið í
Het Wapen van Amsterdam.
í stórum dráttum myndi farmur
Indíafarsins á Skeiðarársandi
hafa litið svona út, sem sýnt er
hér í töflu.
Áætlaður farmur Indía-
farsins Het Wapen
van Amsterdam 1667
Vörur                                ÁetlaA magn/ f tonnum
Svartur og hvítur pipar            550
Saltpétur                                    65
Sappanviður                               40
Koparstangir                              35
Negull                                         20
Kanill                                         17
Hnetur                                       10
Sykur                                          10
Kylfur eða stafir                          5
Indigólitur                                   5
Caliatourviður                              5
Malakkatin                                   5
Baðmullargarn                             4
Japönsk kamfóra                          3
Persneskt silki                             3
alls 780 tonn
Af demöntum
Mjög verðmætar vörur er og að
finna í farmskránni, en í minna
mæli en þær, sem taldar eru upp
hér að framan. Þetta eru ilmvötn,
olíur, lækningalyf, óslípaðir dem-
antar og perlur. Demantarnir eru
2718 og perlur 1218.
Samkvæmt skjölum, sem varð-
veitt eru frá Hollenska Austur-
Indíafélaginu, þá voru demantar í
Het Wapen van Amsterdam, þeg-
ar skipið strandaði á Skeiðarár-
sandi og voru þeir í vörslu skip-
stjórans.
Af 2718 demöntum, sem skráðir
eru í farmskrá skipalestarinnar,
er vitað að 2486 voru í skipinu
Amersfoort, sem náði heilu og
höldnu til Hollands. Af því leiðir,
að ekki geta hafa verið fleiri en
232 demantar í Het Wapen van
Amsterdam.
Skipstjóri á Het Wapen van
Amsterdam var Reinier Brink-
man, í síðustu ferð skipsins, en
hann komst aldrei lifandi frá ís-
landi.
Einhver málarekstur mun hafa
orðið út af demöntunum, sem voru
í vörslu Reinier Brinkman. Eitt af
skjölum, sem til eru frá útgerðar-
félagi skipsins gefur bendingu um
þetta. Skjalið er dagsett 28. nóv.
1667. Þar segir, að verslunarfélag-
ið hafi ákveðið að borga ekki
skipbrotsmönnum af Het Wapen
van Amsterdam, innistandandi
laun, fyrr en eftir að þeir væru
yfirheyrðir um dauða skipstjórans
og bjorgun demantanna. Af þessu
er helst að skilja að demöntunum
hafi verið bjargað.
Um dauða skipstjórans eru til
munnmæli í öræfum. Skipstjór-
inn á Indíafarinu á að hafa fund-
ist austur með Hnappavallafjör-
um. Líklegt er talið að hann hafi
verið einn á ferð, að leita byggða.
Búningur hans var skrautlegur og
hafði hann m.a. borið gullarm-
bönd.
Tin og kopar náðust
úr skipinu
Hinrik Bjelke höfuðsmaður lét
flytja mikil verðmæti úr Indiafar-
inu til Bessastaða. Hollendingar
reyndu og að senda björgunarleið-
angra til íslands, en ekki er vitað
hvort af þeim varð.
í skýrslum Hollenska Austur-
Indíafélagsins er að finna eftirfar-
andi lista yfir farm, sem náðist úr
Het Wapen van Amsterdam og
komst aftur í hendur Hollendinga.
Innsiglavax     bjargað úr HWvA            119pund
Silki                 bjargao úr HWvA            876 pund
Tin                   fixkað úr HWvA            6356 pund
Kopar              fiakaA úr HWvA             1800 pnnd
Þessi heimild sýnir að um 60%
af áætluðum tinfarmi hefur verið
veiddur upp úr skipinu og 2—3%
af áætluðum koparfarmi.
Eftir stendur þó um 40% af 5
tonnum tins og ca. 82% af 35 tonn-
um koparstanga. Þetta eru þær
vörur, sem ætla mætti að mest
verðmæti liggi í, í flaki Indíafars-
ins á Skeiðarársandi, fyrir utan
menningarsögulegt gildi allra
forngripanna, sem upp munu
koma við uppgröftinn, en í þeim
liggur hinn raunverulegi fjársjóð-
ur skipsins. En menningarsöguleg
verðmæti verða aldrei metin til
fjár.
Ágirnd vondan
vekur róg
Stefán         skáld         ólafsson
(1619-1688), eitt af höfuðskáldum
Islendinga, yrkir svo um gull-
skipsfárið, sem upp stóð eftir
strand Indíafarsins Het Wapen
van Amsterdam.
Ágirnd vondan vekur róg,
varning rekinn grefur hvinn.
allviða kemst ekki í lóg
orma fagur vefurinn,
sá mun koma af syðra bóg
er sílkidúka krefur inn,
margur dylur dýran plóg,
desmerkekki vefur skinn,
flestir hafa fengið nóg,
svo fælist hrafninn og refurinn,
því út er kominn um allan skóg
indíanski þefurinn.
I fyrrnefndri grein í Mbl. 18. júli
1982 var birt brot úr þessari vísu
og það tekið úr ágætri grein eftir
Flosa Björnsson fræðimann á
Kvískerjum („Heima er bezt", apr-
íl, 1959). Þá var talið að vísubrotið
væri eftir Þorstein tól. Flosi
Björnsson hefur nú komist að því,
að Stefán ólafsson er réttur höf-
undur vísunnar. Flosi er stórfróð-
ur um Indíafarið, sem og margt
annað, enda hefur hvilustaður
skipsins verið í hans heimasveit í
yfir 300 ár. Flosi sendi undirrituð-
um vísuna og munnmælasöguna
um skipstjórann, ásamt annarri
munnmælasögu úr Öræfum, um
samskipti skipbrotsmanna af
Indíafarinu og Oræfinga, en sem
ekki er tóm að birta hér.
I hnotskurn speglar vísa Stef-
áns Ólafssonar farm Indiafarsins,
krydd, vefnaður og ilmvötn, en
einnig þann anda, sem illa fenginn
auður hollenskra nýlendu-kúgara
bar með sér upprekinn á ís-
landsströndu árið 1667, þ.e. ágirnd
ogróg.
Vísan á ef til vill við enn þann
dag í dag. Er það kannski ágirnd-
in, sem rekur menn áfram í þessu
máli, frekar en áform um björgun
menningarverðmæta?
Höíundur greinarinnar, Þorraldur
Frióriksson, er fornleiMræðingur
að mrnnt, og starfar nú íSríþjóð.
					
Hide thumbnails
Page 41
Page 41
Page 42
Page 42
Page 43
Page 43
Page 44
Page 44
Page 45
Page 45
Page 46
Page 46
Page 47
Page 47
Page 48
Page 48
Page 49
Page 49
Page 50
Page 50
Page 55
Page 55
Page 51
Page 51
Page 52
Page 52
Page 53
Page 53
Page 54
Page 54
Page 56
Page 56
Page 57
Page 57
Page 58
Page 58
Page 59
Page 59
Page 60
Page 60
Page 61
Page 61
Page 62
Page 62
Page 63
Page 63
Page 64
Page 64