Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 160. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						20
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 17. JÚLÍ 1983
ItttfgmiMfiMfr
Utgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Auglýsingastjóri
hf. Arvakur, Reykjavík.
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Þorbjörn Guömundsson,
Björn Jóhannsson.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson.
Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aö-
alstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskrift-
argjald 230 kr. á mánuöi innanlands. I lausasölu 18 kr. eintakiö.
Samkomulag
í Madrid
Aþremur sviðum ræðast að-
ilar frá austri og vestri við
um takmörkun ákveðinna
vopnategunda. í áratug hafa
staðið yfir viðræður milli
Varsjárbandalagslanda           og
Atlantshafsbandalagsríkja um
samdrátt venjulegs herafla í
Evrópu. Síðan í nóvember 1981
hafa fulltrúar Bandaríkjanna og
Sovétríkjanna ræðst við um
niðurskurð Evrópueldflaug-
anna, sem Sovétmenn einir ráða
yfir. Frá því í sumarbyrjun 1982
hafa Bandaríkjamenn og Sov-
étmenn ræðst við um fækkun
langdrægra kjarnorkueldflauga.
Ógjörlegt er á þessari stundu að
segja fyrir um árangurinn af
þessum     afvopnunarviðræðum.
Hitt er ljóst að í þeim öllum
stefna vestrænar þjóðir að sömu
markmiðum: draga úr eyðingar-
mætti vígtóla, minnka spennu
milli þjóða, lækka útgjöld til
hermála og treysta forsendur
fyrir heimsfriði með minni víg-
búnaði en nú er fyrir hendi.
Tæpu ári eftir að sovéski her-
inn réðst inn í Afganistan, eða í
nóvember 1980, settust fulltrúar
35 ríkja frá Evrópu og Norður-
Ameríku á rökstóla í Madrid til
að ræða öryggi og samvinnu í
Evrópu í samræmi við ákvæði í
lokaskjalinu um það efni sem
undirritað var af leiðtogum
þátttökuríkjanna við hátíðlega
athöfn í Helsinki 1975. Síðan
hafa   fundir   verið   haldnir   í
Madrid af og til. Þaðan bárust
þær fréttir í gær að samkomu-
lag hefði náðst. Málamiðlun
náðist á ráðstefnunni sem bygg-
ist meðal annars á því að enn
verði efnt til nýrra ráðstefna
innan ramma Helsinki-sam-
þykktarinnar, annars vegar um
öryggismál og hins vegar um
mannleg samskipti. Þetta þykir
ef til vill ekki merkilegt í sjálfu
sér en markar þó tímamót því
að aðilar frá austri og vestri
hafa ekki samið sín á milli síðan
sumarið 1979 þegar SALT-2-
samkomulagið var undirritað,
sem að vísu hefur aldrei verið
staðfest.
Undirritun skjalsins í Hels-
inki var hápunktur slökunar-
skeiðsins í samskiptum austurs
og vesturs. Efnislega voru síður
en svo allir sammála um gildi
skjalsins, en formleg staðfesting
þess þótti miklum tíðindum
sæta. Sovétmenn sáu þann
ávinning helstan að yfirráð
þeirra í Austur-Evrópu voru í
raun skjalfest en af vestrænni
hálfu töldu menn að tekist hefði
að fá Kremlverja til að gangast
undir skuldbindingar um mann-
úðlegri stjórnarhætti. Því miður
er reynslan sú að lítið hefur far-
ið fyrir mannúðinni fyrir austan
tjald og þeir ofurhugar í komm-
únistaríkjunum, sem krafist
hafa mannréttinda á grundvelli
Helsinki-skjalsins, eru í fangels-
um, á geðveikrahælum eða hafa
verið reknir úr landi.
í Madrid fór svo að Sovét-
menn einangruðust í andstöð-
unni við málamiðlun en sáu sér
að lokum þann kost vænstan að
gefa eftir og ganga að tillögum
sem gistiríkið, Spánn, lagði
fram og byggjast að verulegu
leyti á hugmyndum hlutlausra
ríkja. Menn spyrja nú, hvort
samkomulag í Madrid muni
hafa áhrif á samskipti austurs
og vesturs á öðrum sviðum, til
dæmis í afvopnunarviðræðunum
í Genf. Þessari spurningu er
ekki unnt að svara og þeir sem
segjast vera raunsæjastir í mati
á hegðan Kremlverja telja, að
þeir séu að mynda svikalogn og
undirbúa stórkostlega áróðurs-
herferð á Vesturlöndum síðustu
mánuðina áður en hafist verður
handa við að koma bandarískum
kjarnorkueldflaugum fyrir í
Vestur-Evrópuríkjum til mót-
vægis við sovésku SS-20-eld-
flaugarnar. Samkomulag í
Madrid verður undirritað af
utanríkisráðherrum þátttöku-
ríkjanna á lokafundi sem ráð-
gerður er í september, en strax
eru byrjaðar vangaveltur um að
kannski skapi Madrid-sam-
komulagið þær aðstæður að
Ronald Reagan og Júrí Andro-
pov geti hist.
Staðan í viðræðunum um
niðurskurð Evrópueldflauganna
er skýr. Þar er beðið eftir því að
Sovétmenn sýni lit. Þeir gerðu
það ekki áður en samningalot-
unni lauk nú í vikunni. Tíminn
sem þar er til stefnu styttist
óðfluga, því að fyrir áramót
verður fyrstu bandarísku flaug-
unum komið fyrir. „Andinn frá
Madrid" á vonandi eftir að hafa
þau áhrif í Genf, að Sovétmenn
sýni sveigjanleika og hætti að
krefjast einhliða yfirburða.
Ekkert pukur
Afyrstu vikunum í utanrík-
isráðuneytinu hefur Geir
Hallgrímsson staðið þannig að
málum, að enginn þarf að vera í
vafa um hvað efst er á baugi
þegar rætt er um einstakar
framkvæmdir sem miða að því
að treysta öryggi þjóðarinnar
með endurnýjun á tækjabúnaði
varnarliðsins. Nýjasta dæmið
um þetta eru skýr svör ráðherr-
ans við spurningum Ragnars
Arnalds um ratsjárstöðvarnar.
Hreinskilni utanríkisráðherra
er í góðu samræmi við stefnu
Sjálfstæðisflokksins sem jafnan
hefur viljað að einstakir þættir
varnarmálanna séu ræddir
opinberlega en ekki farið með þá
sem feimnismál.
Það liggur fyrir að mest er
pukrast með öryggismálin þegar
Alþýðubandalagið   á   aðild   að
ríkisstjórn. Tvöfeldni alþýðu-
bandalagsmanna varðandi allt
er snertir varnir íslensku þjóð-
arinnar lýsir sér best í því að
utan ríkisstjórnar láta þeir eins
og þeir hafi verið á annarri
plánetu á meðan þeir sátu í
stjórn. Alþýðubandalagið átti
sæti í ríkisstjórn þegar Kefla-
víkurflugvöllur var lengdur,
þegar AWACS-vélarnar komu
til Islands, þegar sú bókun var
gerð um flugstöðina sem vísað
var til í nýlegum orðsendinga-
skiptum, þegar fullkomnari kaf-
bátaleitarvélar komu til lands-
ins, þegar fullkomnari orrustu-
þotur komu til landsins, þegar
hafist var handa um flugskýla-
smíði og hönnuð olíustöð í
Helguvík. En með allt þetta var
pukrast á hinn vandræðalegasta
hátt og töku ákvarðana háttað í
samræmi við það.
???????????????????????????????????????????????????????????????????
Rey kj a víkur br éf
???????????????
Fimmtungur
þjódar flyzt
úr landi
Sjónvarpið endursýndi fyrir
skemmstu svipmyndir af Vestur-
íslendingum, sem Ólafur Ragn-
arsson bókaútgefandi vann fyrir
það á sínum tíma. Það var bæði
fróðlegt og skemmtilegt að sjá og
heyra þessa frændur okkar; af-
komendur fólks sem flutti bú-
ferlum frá íslandi á síðari hluta
19. aldar. Það var sér í lagi
ánægjulegt að kynnast því, hve vel
hið íslenzka þjóðarbrot í Vestur-
heimi hefur varðveitt tungu og
siði mæðra og feðra sinna og hve
vel því hefur vegnað í nýjum
heimkynnum.
Þessir sjónvarpsþættir hljóta
þó að kalla fram ýmsar spurn-
ingar í hugum þeirra er heyrðu þá
og sáu.
Horfum eilítið um öxl í þjóðar-
sögunni.
Um miðbik 19. aldar vóru ís-
lendingar aðeins sextíu þúsund
talsins. Talið er að milli 10—15
þúsund fslendingar hafi flutzt til
Vesturheims á siðari hluta þeirrar
aldar. Hvað var það sem dró
fimmtung þjóðarinnar frá heima-
landi út í óvissu fjarlægrar heims-
álfu — á tímum þegar slíkir flutn-
ingar vóru meira fyrirtæki en nú-
tímafólk á auðvelt með að gera sér
grein fyrir?
Þegar gluggað er í heimildir um
fólksfjölda á íslandi verður fyrst
fyrir manntal Árna Magnússonar
og Páls Vídalín frá 1703. Þá vóru
Laugardagur 16. julí
Islendingar rúmlega 50 þúsund
talsins. Næst þegar manntal er
tekið, nálægt sextíu árum síðar,
1762, hefur landsmönnum fækkað
um 5.500 (Stórabóla), eru tæplega
45 þúsund talsins. Neðst kemst
íbúatalan 1785 en þá eru íslend-
ingar aðeins 40.623 talsins.
Enginn getur í dag fullyrt, hve
íslendingar vóru margir við lok
landnáms. í heimildarriti áætl-
anadeildar Framkvæmdastofn-
unar, „Mannfjöldi, mannafli og
tekjur" (júlí 1981) segir: „Talið er
að landsmenn hafi verið allt að
70—80 þúsund frá landnámi og
fram á 17. öld, en ekki er um það
vitað með neinni vissu." Síðan seg-
ir: „Ljóst er, að það sem hefur ráð-
ið mestu um framvindu mann-
fjölgunar á fyrri öldum, auk fæð-
ingartíðni, er annars vegar veð-
urfar og hinsvegar drepsóttir og
afleiðingar eldgosa og jarð-
skjálfta." Vitað er um drepsóttir,
er logðu stóran hluta þjóðarinnar
að velli, og eldgos, er eyddu heilar
byggðir. En e.t.v. hafa kuldaskeið,
þegar meðalhiti lækkaði um 1 til 2
stig, verið hinu forna bændaþjóð-
félagi erfiðastur ljár í þúfu.
í byrjun 20. aldar eru íslend-
ingar 78.470 talsins, eða litlu fleiri
en í lok landnáms. Það segir sína
sögu. Þá heldur tæknin innreið
sína; atvinnuhættir taka stökk-
breytingum; auðlindir lands og
lagar eru gjörnýttar; og íbúatala
landsins margfaldast. Við erum í
dag vel yfir 230 þúsund talsins og
verðum, ef að líkum lætur,
270—280 þúsund áður en ný öld
rennur upp.
??????????????
Jardhitinn,
Islands
hvíta gull
Líklegt er að land okkar hafi
ekki borið mikið meira en 50—80
þúsund manns, miðað við veður-
far, atvinnuhætti og verklag fyrri
alda. Tæknin og vélvæðingin
gerðu okkur hinsvegar kleift að ná
þeim verðmætum út úr landkost-
um til sjávar og sveita, sem dugað
hafa 230.000 manns til velmegun-
ar. Spurningin er hinsvegar sú,
hvort við höfum ekki gengið
lengra en góðu hófi gegnir á höf-
uðstól þessara auðlinda, fiski-
stofna og gróðurmoldar. Alla vega
er tímabært að staldra við og
ákvarða hyggileg nýtingarmörk,
sem miðist við ræktun fremur en
rányrkju, hámarksnýtingu án þess
að ganga á höfuðstól. Og huga að
nýjum viðbótarstoðum undir at-
vinnu og efnahag þjóðarinnar.
Langt er síðan við hófum að
nýta þriðju auðlindina, orkuna í
fallvötnum og jarðhita landsins.
Við höfum notað jarðhita lengi,
fyrst og fremst til húshitunar, og
nú njóta 70—75% þjóðarinnar
varmahitunar. Ekki er talið hag-
kvæmt að leiða jarðvarma til
miklu fleiri byggða en nú er gert í
þessum tilgangi. Við höfum einnig
lengi nýtt jarðhita til ylræktar.
Nú spanna gróðurhús meira en
150.000 fermetra. Fullnægir þessi
framleiðsla innlendum markaði
mestpart. Umtalsverð aukning
hlýtur því að byggjast á útflutn-
ingi. Loks hafa sundstaðir lengi
notað jarðhita.
Jarðvarmi hefur verið nýttur
um nokkurt árabil til fiskræktar.
Líkur benda til að á þeim vett-
vangi séu miklir framtíðarmögu-
leikar. Framtakssamir einstakl-
ingar hafa þegar unnið þrekvirki á
þessu sviði, sem vísa veginn.
Fleiri nýtingarmöguleikar jarð-
varmans koma vel til greina.
Nefna má fiskimjölsverksmiðjur,
en þær þurfa gufu til suðu, mjöl-
þurrkunar og soðkjarnavinnslu.
Ennfremur hraðþurrkun á heyi og
graskögglagerð. Þá hefur verið
rætt um jarðgufu á frystivélar í
frystihúsum, svo ótrúlega sem það
annars kann að hljóma. Loks má
nefna raforkuvinnslu, sem gott
dæmi er um í Svartsengi á Suður-
nesjum.
Á Orkuþingi 1981 vóru og rædd-
ir ýmsir nýiðnaðarmöguleikar,
sem tengjast frekari nýtingu
jarðhitans, hins hvíta gulls, svo
sem framleiðsla á þungu vatni,
sykri úr melassa, súráli, salt-
vinnsla (sem komin er á veg),
magnesíumklóríð, magnesíum úr
sjó, pappír, móþurrkun, etanól úr
trjákenndum efnum o.fl.
Sjálfsagt er að kanna vel og
vandlega þá möguleika, sem lík-
legir eru til að skila góðum arði í
tengslum við frekari nýtingu jarð-
varma; sem og efla hvers konar
rannsóknarstarf, sem aðrar þjóðir
leggja miklu meiri áherzlu á og
fjármuni í en við.
Breyta verdur
vatnsorku
í útflutnings-
verdmæti
Afkoma okkar og efnahagslegt
sjálfstæði hvíla á þeim afrakstri
sem atvinnuvegirnir skila í nettó-
hagnaði, það er tekjum umfram
tilkostnað.
Þingvellir.
Tveir af undirstöðuatvinnuveg-
um okkar, sjávarútvegur — sem er
lang gjöfulastur — og landbúnað-
ur eru víða komnir að nýtingar-
mörkum. Fiskistofnar eru flestir
fullnýttir og búvörumarkaður
sýnist mettaður. Sumir halda því
jafnvel fram að gagnsömustu
fiskistofnarnir séu ofnýttir og að
skattborgurum séu bundnir
óþarfa baggar í meðgjöf með
framleiðslu búvöru, umfram inn-
lenda eftirspurn, ofan í útlend-
inga.
Þriðja meginauðlind okkar,
orkan í fallvötnum og jarðvarma
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40