Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 160. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 17. JÚLÍ 1983
21
Hitt er óbrigðult enn sem fyrr
öllu mennsku, að hóflaust líf
hreppir að lokum hóflaust böl
sagði Sofokles karlinn í íslensk-
um búningi Helga Hálfdanar-
sonar. Til hvers að vera að vekja
upp 2500 ára gamla karlaspeki
nú? Tilefnin vantar sennilega
ekki hjá þjóð sem hættir til að
setja samasemmerki milli bruðls
og menningar. En ekki lærir
maður víst af prédikun annarra.
Eigin reynsla ein dugir. Raunar
höfum við líka nóg af ferskri
reynslu af því hvert hófleysi
leiðir í minnkandi fiskafla eftir
ofveiði og minna landi að lifa af
eftir gróðureyðingu. Hvorugt
þetta vakti þó upp aðvörunina
hans Sofoklesar gamla í þetta
sinn heldur ágætur skýringa-
þáttur um gangverkið í jarðhita
og nýtingu hans í sjónvarpinu á
miðvikudag, tengdur nýlegum
ummælum Halldórs Jónatans-
sonar, forstjóra Landsvirkjunar,
á fundi Orkubús Vestfjarða:
„í þessu sambandi er vert að
minnast hinna mörgu hitaveitna
sem komið hafa í gagnið á und-
anförnum árum. Reynslan af
sumum þeirra sýnir að við rekst-
ur þeirra virðist sem dælt sé úr
hitageymum jarðar hraðar en í
þá rennur." Væri það ekki „hóf-
laust böl" ef við eyddum nú líka
upp í óvitaskap heita vatninu,
sem á að ylja börnum þessa
kalda lands um ókomnar aldir?
Ekki var þetta þó fyrsta að-
vórun, sem klingdi bjöllu í heila-
búi Gáruhöfundar. Jón Jónsson,
jarðfræðingur, sem í áratugi
hefur verið að rannsaka vatns-
rennsli, jarðhita og sprungur á
Reykjanesskaga og telur að jarð-
hitasvæðin séu meira og minna
tengd, sagði fyrr á árinu í við-
tali: „Hins vegar er eitt sem mér
sýnist ekki hafa verið hugað
nægilega vel að. Það er sú stað-
reynd að ekki er ráðlegt að taka
meira af svæði en rennur inn í
það. Því þá er farið að taka af
höfuðstólnum. Og það hefur
aldrei verið talið heppilegt.
Spurningin er hve stórt svæði
fyrir sig er. Og það vitum við
ekki. Það er svo margt í þessu
efni sem ekki er enn vitað." Lík-
lega hafa þessi ummæli orðið til
þess að undirrituð setti á lista
hjá frönskum stjórnvöldum yfir
óskaverkefni í Frakklandsför í
mars, að fá áheyrn hjá einhverj-
um sérfræðingnum þeirra um
tvíholukerfi og hringrás á vatn-
inu sem þeir nota sums staðar í
hitaveitum sínum. Ekki nennti
ég þó að fara að aka langar leiðir
til að skoða hitaveitur í Frakk-
landsferð þegar til kom.Lenti
þar nú samt, þegar forseti vor og
allt fylgdarliðið var drifið í skoð-
unarferð á hitaveitu 50 km frá
París í Clichy-sur-Bois með til-
heyrandi lögregluvakt á hverj-
um gatnamótum og stöðvun á
umferð á þjóðbrautinni meðan
lestin æddi hjá. Og ég hefi gam-
an af að búa til þá kenningu að
beiðni blaðamanns fyrr á árinu
hafi komið frönskum embættis-
mönnum til að halda að hitaveit-
ur væru eitt af því sem íslend-
ingar vildu helst sjá í Frakk-
landi og vildu vitanlega veita
gestum sínum vel. Og raunveru-
lega var þetta mér a.m.k. fróð-
legt.
Þarna var einmitt ein af þess-
um frönsku hitaveitum, sem nýt-
ir sama heita vatnið í hringrás.
Boraðar tvær holur í jörðina,
önnur til að ná því upp, hin til að
skila því allmiklu kaldara með
þakklæti fyrir lánið. Þeir skila
því niður eftir notkun af tveimur
ástæðum. Sums staðar af því að
vatnið inniheldur mikið af sölt-
um og tærandi efnum og annars
staðar til að fá nægan þrýsting
og nægilegt vatnsrennsli um
hitagjafann. Því eins og sjá
mátti í sjónvarpsþættinum um
jarðhita, þá þarf bæði heitt berg
niðri og vatn eða gufu til að
flytja það upp, svo það megi nýt-
ast. Þeir Ari Trausti og Hjálmar
sögðu reyndar að dálítill hæga-
gangur væri á þessu. Vatnið sem
húsmóðir í Reykjavík væri að
þvo upp úr í Reykjavík, kynni að
hafa fallið á Langjökul um það
leyti sem Ingólfur Arnarson kom
hér. Svo hægt gengur það að vísu
ekki í Frakklandi að fá vatnið
hitað upp aftur í iðrum jarðar.
Þó er reiknað með a.m.k. 30—60
árum. í sumum af þessum
30—40 hitaveitum, sem Frakkar
hafa komið sér upp síðan olíu-
kreppan tók að herja, eða frá
1978, og sem flestar eru á lág-
hitasvæðum, bora þeir því tvær
holur og láta vatnið fara í
hringrás, hitna á heita berginu
niðri. Sums staðar hefur þurft
að bora skáholur eins og í Kröflu
til að fá nægilega langt á milli
til upphitunar, en vatninu skila
þeir yfirleitt 35 stiga heitu. Þeir
reikna með að 2000—2500 hús
þurfi til að það borgi sig að bora
á staðnum, og ætla þeir að verða
búnir að koma hitaveitu í 800
þúsund híbýli 1990.
Ég var ákaflega stolt af því að
geta upplýst að það hefði verið
íslendingur, Sveinn Einarsson,
verkfræðingur, sem fyrstur fann
þessa úrlausn. Þá var það salt—
og   brómmengað   vatnið   í   El
Salvador, sem gerði óbrúklegt að
senda það eftir notkun út í árn-
ar. Ekki aðeins að árvatnið sé í
því vísa landi nýtt í áveitur á
kaffiplantekrurnar, heldur er
aðaláin landamerkjaá milli
Salvador og Guatemala og nóg
er víst af misklíðarefnum þar,
þótt ein þjóð fari ekki að eitra
gróður fyrir hinni. Þetta hefði
stöðvað nýtingu jarðhita, ef
Sveinn hefði ekki fundið það ráð
að skila vatninu aftur niður í
jörðina. Hér hefur þess ekki ver-
ið talin þörf. En nú ætlar Hita-
veita Suðurnesja að fara að bora
1700 m holu til að losna við salt-
vatnið úr lóninu góða niður fyrir
grunnvatn, því kísilútfall er að
þétta botninn svo að það skijar
sér ekki niður í gegnum hraunið
lengur. Þessi kísill hefði betur
verið kominn á botninn í hrip-
leku Sigöldulóni
Jón Jónsson varaði semsagt
við því að fara of geyst í nvtingu
á jarðhitanum, sagði: „ I hita-
veitum er e.t.v. of mikið bruðlað
með vatnið. Vatn með allháu
hitastigi er látið renna út í sjó og
það er vitanlega sóun á verð-
mætum. Ef milljón tenings-
metrar af kannski 30—40 stiga
heitu vatni eru látnir renna út í
sjó á ári hverju, þá er það sorg-
legt og sóun. Með því að setja
afgangsvatnið aftur niður í jórð-
ina væri kannski hægt að lengja
nýtingartíma jarðhitasvæðisins
verulega." Vonandi verður ekki
hitaveitan stopul stundargrið í
þessu landi ísa. Og heldur svo
fram ummælum þeirra Sofokles-
ar og Helga:
Reikul vonin svo víða fer,
víst er hún ýmsum heilladrjúg
öðrum magnar hún svikaseið
sífellt ginnir af réttri braut,
senn er gengið á glóðum elds.
Spaklega mælti spektarorð
spekingur einn á fyrri tíð;
Þeim, sem guðirnir vilja verst,
villa þeir sýn um illt og gott
verða þá stopul stundargrið
landsins, er hinsvegar vannýtt,
jafnvel stórlega vannýtt. Það er
löngu ljóst að framtíðaratvinnuör-
yggi og framtíðarlífskjör vaxandi
þjóðar þarf að allnokkrum hluta
að byggja á orkuiðnaði; því að
vinna vatnsorkuna í útflutnings-
vöru og grjótharðan gjaldeyri.
Sá orkuiðnaður, sem fyrir er (ál,
járnblendi og áburður), skilar 3%
til 3,5% af þjóðarframleiðslu, þeg-
ar framleiðslugeta er fullnýtt, og
15% til 17% af vöruútflutningi
þjóðarinnar. Auk þessa sparar
áburðarverksmiðjan allnokkuð í
innflutningi, ef að  líkum  lætur.
Hlutur orkuiðnaðar í þjóðarbú-
skap okkar er þannig þegar nokk-
ur, bæði í atvinnutækifærum og
verðmætum, en gæti verið meiri,
ef staðið hefði verið að þessum
málum af framsýni og fyrirhyggu
næstliðin ár. Þröngsýni og
kreddufesta einkenndu hinsvegar
pólitíska stjórnsýslu orkumála
allar götur frá 1978 til 1983. Þessi
glötuðu ár seinka í raun lífskjara-
bótum í landinu um allnokkur ár.
Gylfi Þ. Gíslason, fyrverandi
ráðherra, sagði í erindi á Orku-
þingi 1981:
„Fram til næstu aldamóta verð-
Ljfom. Mbl.: ÓI.K.M.
ur veruleg fjölgun á vinnufæru
fólki á Islandi. Sýnt hefur verið
fram á, að í hinum hefðbundnu
atvinnuvegum íslendinga, sjávar-
útvegi og landbúnaði, verða ekki
verkefni, a.m.k. ekki hagkvæm
verkefni, fyrir þetta fólk. Það á
eflaust einnig við iðnað, sem
framleiðir fyrir innlendan mark-
að. Sá iðnaður, sem nú framleiðir
fyrir erlendan markað, getur ef-
laust aukið framleiðslu sína og út-
flutning, en ekki nægilega til þess
að veita öllum þeim hagkvæma at-
vinnu, sem bætast munu við á
vinnumarkaðnum.   Nýr   útflutn-
ingsiðnaður þarf því að koma til
skjalanna. Honum er hægt að
koma á fót með hagnýtingu ónot-
aðra orkulinda."
Síðar sagði Gylfi Þ. Gísiason:
„Ég hef þegar gert grein fyrir
þeirri skoðun minni, að fyrst ís-
lendingum tókst að varðveita —
og raunar efla — menningu sína
samfara hinni gagngeru þjóðfé-
lagsbyltingu, sem umbreyting
bændaþjóðfélags í útvegssamfélag
hafði í för með sér, ætti engin
ástæða að vera til þess að óttast
um örlög hennar samfara upp-
byggingu orkuiðnaðar ... Og ég
tel reynslu, bæði íslendinga og
annarra smáþjóða á liðnum ára-
tugum, tvímælalaust sýna, að
þjóðerni og sjálfstæði þarf ekki að
vera hætta búin af samvinnu við
erlenda aðila, ef aðgát er höfð og
skynsamlega haldið á málum."
Þar stendur
hnífurinn
í kúnni
Sú var tíð, meðan Svavar
Gestsson & Co. vermdu ráðherra-
bekki, að Þjóðviljinn jafnaði
hjöðnun verðbólgu við krónu-
hækkun kauptaxta. Fjórtán verð-
bótaskerðingar launa, sem Al-
þýðubandalagið          stóð          að
1978—1983, vóru gjarnan réttlætt-
ar með því, að þær heftu annars
fyrirsjáanlegan verðbólguauka,
sem léki kaupgetu ennnú verr. Á
þessum skýringarvettvangi flagg-
aði formaður Alþýðbandalagsins
með slagorðinu „slétt skipti", sem
átti að spanna útkomu almenn-
ings eftir efnahagsaðgerðir vinstri
stjórnar. Annað mál er að hjöðn-
un dýrtíðar lét á sér standa, í
höndum Svavars & Co, enda óx ís-
lenzk verðbólga upp í heimsmeta-
hæðir á valdaferli Alþýðubanda-
lagsins.
I   endurskoðaðri    þjóðhagsspá,
sem Þjóðhagsstofnun sendi frá sér
27. júní sl. segir m.a.:
„Undir árslokin (1983) gæti
verðbólga verið komin niður undir
30% miðað við heilt ár en ætla má
að án viðnámsaðgerða og að
óbreyttu hefði verðbólgan verið
um 140%"!
Hvað skyldi Svavar Gestsson og
Þjóðviljinn hafa metið lækkun
verðbólgu úr 140% í 30% ef Al-
þýðubandalagið hefði verið innan
veggja í stjórnarráði?
En tekst ríkisstjórninni að
vinda ofan af verðbólgunni, eins
og endurskoðuð þjóðhagsspá tí-
undar?
Þeirri spurningu svarar hún
sjálf í þeirri reynslu sem hún
vinnur þjóðinni á næstu mánuð-
um. Þar verða ýmis ljón á vegi.
Ekki aðeins neikvæð viðbrögð
vinstri afla, innan og utan verka-
lýðshreyfingar. Máski ekki síður
hlutir, sem velta á afstöðu, þreki
og þori ríkisstjórnarinnar sjálfr-
ar.
Inn í þá framvindu kemur ekki
sízt verðþróun búvöru og fisk-
verðs. Þar eru ýmsir kerfishnútar
sem höggva verður á. Viðbrögð al-
mennings, sem miklu skipta,
máski mestu, um veg- og velferð
ríkisstjórnarinnar, velta á því, að
þessir þættir valdi ekki verðskriði,
þá með hugsanlegu gengisfalli og
tilheyrandi olíu á verðbólgubálið.
Hér stendur hnífurinn í kúnni.
Taki ríkisstjórnin á þessum
þáttum af sömu röggsemi og
víxlgengi launa og verðlags; takist
henni að halda gengi krónunnar
stöðugu; tryggja umtalsverða
vaxtalækkun á haustmánuðum; ná
verðbólgu i raun niður í 30% fyrir
áramót, eins og þjóðhagsspá
stendur til, — þá hefur hún unnið
til þjóðartrausts. Þá getur ekkert
holtaþokuvæl vinstri afla sett
henni stólinn fyrir dyrnar.
Þjóðin vonar einlæglega að rík-
isstjórnin rísi undir markmiðum
sínum en festi ekki fætur í kerf-
isklúðrinu.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40