Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 283. tölublaš - II 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						52
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 9. DESEMBER 1983
Luralegar mannætur
eða rauðklæddir
hvítskeggjaðir karlar
Hvernig urðu íslensku jólasveinarnir til? Rætt við Árna Björnsson og gluggað í nýja bók hans „í jólaskapi"
Jóiaiíf
Valgeröur Jónsdóttir
^^k			
	¦*¦       W'V__H__JE_fc,   Wsv \ W' <fc, ÍS^fl B3ffi__W___il__; 4„__^_?S___    Pigl^@^F^BFE^--_f.'		
j Æ	__i______l^Pi		ÍVTF
-^r	<•-- _faffjS_____i______L -^XjV		ft_V ¦.¦¦
%	T . „Ji l    ÍW"  —.     .    J		__í_t/
	"  ¦  .       „.                                    1	Jf^     '	
Jólasvemninn ídag
ems og hann kemur
flestum fyrir sjónir,
sambland af hinum
gömlu islensku jóla-
sveinum og hinum al-
þjódlega jólakarli.
Gömlu íslensku jólasveinunum
hefur aldrei verid útrýmt af hinum
alþjódlega jólasveini, þó þeír hafí
faríö í fötin hans," segir Arni
Björnsson, sem safnad hefur ýmsu
efni um jól og jólahald é íslandi.
Ltótmynd Frióþjólur
„Tífall, Tútur, Baggi, Lútur, Rauður, Redda, Steingrímur, Sledda,
Lækjarræsir, Bjálminn sjálfur, Bjálmans barnið, Litlipungur,
Örvadrumbur . .
(.(.
Hvaða romsa er nú
þetta? Nokkur gömul
íslensk jólasveinanöfn,
sem viö rákumst á í ný-
útkominni bók um jólin
sem ber heitið „I jólaskapi" og er
gefin út hjá Bókaútgáfunni Bjöll-
unni. Samkvæmt þjóötrúnni fara
jólasveinarnir nú aö týnast til
byggða, og góöu börnin geta átt
von á aö fá einhvern glaöning í
skóinn sinn, ef hann er settur út í
glugga.
En börn á íslandi hafa ekkl alltaf
hlakkaö til komu jólasveinanna
Hér áður fyrr voru jólasveinarnir
hinir mestú óvættir, komu til
byggöa til aö ná t óþæg börn, og
höfðu þau á brott meö sér heim í
kot Grýlu kerlingar og Leppalúöa
bónda hennar. Jólasveinarnir voru
svartklæddir eins og myrkrið og
sáust því ekki berum augum, sem
var auðvitaö enn skelfilegra á
þessum dimmasta tíma ársins. En
hvenær tóku jólasveinarnir þess-
um stakkaskiptum hér á landi? Viö
fórum á fund Árna Björnssonar
þjóöháttafræöings í Þjóöminja-
safninu, en hann er manna fróö-
astur um ýmsa siöi og venjur, gaf
út bókina „Jól á Islandi" árið 1963,
og hefur tekiö saman efni bókar-
innar „í jólaskapi".
„Gömlu íslensku jólasveinunum
hefur aldrei verið útrýmt af hinum
alþjóölega jólasveini," segir Arni,
„þó þeir hafl farið í fötin hans, og
eru íslensku jólasveinarnir því
meöal hins elsta í þjóðtrúnni."
Hann segir aö þeirra sé fyrst getið
í einu Grýlukvæöanna frá 17. öld,
og taldir synir Grýlu og Leppalúöa.
Þar kemur m.a. fram aö jólasvein-
arnir eru álitnir hálfgerö tröll og
barnafælur og jafnvel mannætur.
í bók Árna „I jólaskapi" stendur
m.a. „Hinir íslensku jólasveinar eru
ýmist taldir 9 aö tölu eöa 13. Sú
kenning aö jólasveinarnir séu 13
talsins hefur þaö til síns ágætis aö
hún kemur vel heim við fjölda jóla-
daganna. Samkvæmt henni kemur
fyrsti jólasveinninn 13 dögum fyrir
jól, síöan einn á dag og hinn síö-
asti á aöfangadag. Sá fyrsti fer svo
aftur á jóladag og síðan hver af
öörum og hinn síöasti á þrettánd-
anum."
En hvaö heita svo hinir íslensku
jólasveinar? Þau 13 nöfn sem best
hafa fest sig í sessi hjá almenningi
eru nöfnin Stekkjarstaur, Gilja-
gaur, Stúfur, Þvörusleikir, Potta-
Jólamssi, en hann rekur ættír sínar tíl Skandinavíu.
,ÞAU 13 NÖFN SEM BEST HAFA FEST SIG í SESSI HJÁ ALMENNINGIEBU:
sleikir, Askasleikir, Faldafeykir,
Skyrgámur,                Bjúgnakrækir,
Gluggagægir, Gáttaþefur, Ket-
krókur, og Kertasníkir.
Til eru margar útgáfur af jóla-
sveininum víöa um heim, ein þeirra
er jólasveinninn sem ekur um him-
ininn í vagni sem dreginn er af
hreindýrinu Rudólf og gefur börn-
um gjafir. „Þetta er amerísk útgáfa
af því sem óg hef kallaö alþjóölega
jólakarlinn, en elsta fyrirmyndin af
þeim karli eru óljósar sagnir um
Nikulás biskuþ í borginni Myra f
suðvesturhluta Litlu-Asíu fyrir um
þaö  bil   1700 árum,"  segir Árni.
Og við skulum glugga aftur i
bókina til að sjá hvernig islensku
jólasveinarnir hafa þróast úr lura-
legum mannætum i rauöklædda
góðlátlega hvítskeggjaöa karla
sem ausa út gjöfum á báöa bóga.
En þar er aö finna eftirfarandi
texta sem lýsir þróuninni: „Rauöa
kápan jólasveinsins er því upphaf-
lega biskupskápa. Biskupinn var
geröur aö dýrlingi eftir dauða sinn,
og kom oftast óvænt til bjargar er
menn áttu í þrengingum. Nikulás
varö brátt sérstakur verndardýrl-
ingur sjómanna og barna. Nikulás-
ardýrkunin fór vaxandi, og í lok
miðalda voru a.m.k. 2000 Nikulás-
Stekkjastaur, Giljagaur, Stúfur, Þvörusleikir, Pottasleikir, Askasleikir, Faldafeykir, Skyrgámur, Bjúgnakrækir, Glu
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
62-63
62-63
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80