Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 101. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						16
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 5. MAÍ1984
MATTHIAS JOHANNESSEN;
Gætum
tungunnar
i
Eirikur Rognvaldsson, cand. mag. og
kennari í málvísindum við Háskóla ís-
lands, sendir mér kveðju Sigurðar Kon-
ráðssonar og sína í Morgunblaðinu og er
hún svar við gagnrýni minni á grein Sig-
urðar, sem hann skrifaði um þingsálykt-
unartillogu um framburðarkennslu í ís-
lenzku og málvöndun, sem nú liggur fyrir
Alþingi Islendinga. Ástæðan til þess ég
svaraði grein Sigurðar var sú, að ég taldi,
að hann hefði gert mér upp skoðanir og
fjallað á óvísindalegan hátt um greinar-
gerð fyrrnefndrar þingsályktunartillögu,
sem hann kvaðst ekki hafa lesið. Grein
Eiríks Rögnvaldssonar er vörn fyrir vin og
virði ég það að sjálfsögðu. En honum hætt-
ir einnig til að hlaupa útundan sér og sést
ekki alls kostar fyrir í málflutningi sínum.
Fyrirsögn greinarinnar er t.a.m. jafn út-
jöskuð aulafyndni og hún er ófrumleg: Er
þetta hægt, Matthías? En ég svara Eiríki
vegna þess ég tel hann hafi að mestu fjall-
að málefnalega um grein mína, en hef þó
engan áhuga á því að rífast við hann né
aðra um þróun íslenzkrar tungu. Mér hef-
ur gengið það eitt til að vekja menn til
umhugsunar um stöðu íslenzkunnar nú á
dögum og reyna að rétta henni hjálpar-
hönd, ef svo mætti segja, í baráttunni við
þá, sem að henni vega sýknt og heilagt,
bæði í fjölmiðlum og annars staðar.
Eiríkur Rögnvaldsson segist með grein
sinni vilja svara „ósanngjúrnum árásum"
mínum á Sigurð Konráðsson og vil ég fyrst
af öllu leiðrétta þessi ummæli. Ég tel mig
ekki hafa gert neina árás, hvað þá
ósanngjarna, á Sigurð Konráðsson. Ég
veitti honum áminningu fyrir vinnubrögð,
sem ég tel vísindamanni ekki sæmandi.
Það var allt og sumt. Hann hafði, eins og
ég benti á, mikilvægt mál í flimtingum og
hártogaði orð mín og annarra. A þetta
reyndi ég að benda og ræddi við hann af
þunga, eins og efni stóðu til. Ég tel, að
gagnrýni mín hafi verið málefnaleg, enda
ekki ástæða til annars. En ég gat ekki
konungað Sigurð fyrir grein      hans.
Eiríkur Rognvaldsson vegur því miður (
sama knérunn og Sigurður og reynir að
snúa út úr orðum minum með þvf m.a. að
ymta að því í framhjáhlaupi, að ég telji
Morgunblaðið ekki nógu trausta heimild
vegna þess Sigurður hafi í málflutningi
sinum einungis stuðzt við frétt í blaðinu,
en látið hjá líða að kynna sér greinargerð
þingsályktunarinnar, sem hann fjallaði
um. Ég bjóst svo sem við þessum viðbrögð-
um, þegar ég lét greinina frá mér fara, en
sagði þó við sjálfan mig Við skulum sjá,
hvort þeir hafi, þrátt fyrir allt, þroska til
að standast þessa freistingu, Sigurður og
samskoðunarmenn hans. Eiríkur Rögn-
valdsson stóðst hana ekki. Og nú neyðist
ég víst til að lýsa þvf yfir, þótt öllum ætti
að vera ljóst, að eitt er frétt f dagblaði, en
annað greinargerð, sem fyllti tvær heilar
sfður í Morgunblaðinu, ef birt væri. Þótt
Morgunblaðið sé gott fréttablað, held ég
fast við þá fullyrðingu mína, að það hafi
verið óvisindalegt af Sigurði Konráðssyni
að skrifa um greinargerð, sem hann hafði
ekki lesið, enda spruttu honum fæturnir.
Honum var engin vorkunn, og raunar í
lófa lagið, að kynna sér þingsályktunina
ásamt greinargerð, því að hann var hér á
landi og kom sjálfur með grein sfna á rit-
stjórnarskrifstofu              Morgunblaðsins
skömmu áður en hún var birt, enda þótt
hann dagsetti hana, af einhverjum ástæð-
um í Noregi 10. apríl sl. En um þetta ræði
ég ekki frekar. Úr því yrði einungis óupp-
byggilegt karp. Staða íslenzkrar tungu er
mikilvægara málefni en svo, að ég láti
leiða mig út f þras, þegar framtíð hennar
er annars vegar.
En á hitt vil ég benda, að ég sagði Sig-
urður og samskoðunarmenn hans, þvf að
hér virðist um samræmdar aðgerðir að
ræða og þeir félagar hafi átt húsþing við
lið sitt.
II
Það er rétt hjá Eiríki Rögnvaldssyni, að
ég telji, að (slendingar geti  lesið forn-
bókmenntir sinar, en Norðmenn verði að
snúa bókmenntum frá sama tíma á nú-
tímanorsku til að skilja þær. Ég sagði, að
íslendingum væri engin vorkunn að heyra
Geisla, sem var ortur á íslenzku, eða forna
tungu Vestur-Noregs, og fluttur f Niðar-
óssdómkirkju á frummálinu, svo að allir
viðstaddir skildu mál Einars prests Skúla-
sonar auðveldlega, ekki síður en fólk hér á
landi. Eirikur birtir með grein sinni ljósrit
af nokkrum erindum úr Geisla, væntan-
lega til að sýna fram á, að nútimaislend-
ingum sé tungumál Einars prests ill-
skiljanlegt; segir samt í grein sinni: „Auð-
vitað gengi mönnum eitthvað betur ef
kvæðið væri „þýtt" á nútimastafsetningu,
en ýmislegt held ég þó að færi fyrir ofan
garð og neðan hjá ólærðum eftir sem áð-
ur." Þetta er áreiðanlega rétt hjá Eiriki.
En af hverju birtir hann ekki ljóðið með
nútímastafsetningu, heldur með fyrndri og
næsta óskiljanlegri stafsetningu? Þannig
á vfst að koma hoggi á mig, en það geigar.
En hér er samt um nýstárlegan útúrsnún-
ing að ræða og illt til þess að vita, að
vfsindamaður skuli gripa til slfks örþrifa-
ráðs i málflutningi sinum. Það er svona
álíka gáfulegt og ef íslendinga sögurnar
væru prentaðar stafréttar upp úr handrit-
um, með bðndum og skammstöfunum,
handa almenningi. Ég er hræddur um, að
þá læsu þær fáir.
Sigurður Konráðsson gerði i grein sinni
aðför að Fornritafélaginu vegna stafsetn-
ingar á útgáfum þess og kallaði ritháttinn
„yfirborðslega „gerviforníslensku"", en svo
kemur Eirikur Rognvaldsson honum til
aðstoðar og birtir brot úr Geisla með úr-
eltri og tilbúinni stafsetningu fornri(!)
Á rúmri viku hef ég verið við tvær jarð-
arfarir, þar sem sungin voru erindi Kol-
beins Tumasonar frá öndverðri 13. öld:
Heyr, himna smiður/ hvers skáldið bið-
ur... (Andlátsorð). Þessar þrjár visur
runhendar hefðu sómt sér vel í Niðaróss-
dómkirkju um daga Kolbeins, eins og ekk-
ert er sjálfsagðara en syngja þær við
jarðarfarir á fslandi nú á dögum. Vonandi
verður það ávallt svo. (Sjá meðfylgjandi
sálmaskrá frá nýafstaðinni jarðarför.)
En nú skal ég bæta um og birta upphafs-
erindi Geisla með nútimastafsetningu:
Eins má orð og bænir,
alisráðandi hins snjalla,
vel er fróður sá er getur góða
guðsþrenning, mér kenna.
Göfugt ljós boðar Geisli,
gunnöflugur miskunnar,
ágætan býð ég ítrum
ólafí brag sólar.
Ljóðið fjallar um Ólaf konung helga,
þjóðardýrling Norðmanna. Ég fullyrði, að
engum íslendingi sé vorkunn að heyra
þetta ljóð, en það orð notaði ég vegna þess
íslendingar töluðu um að heyra bók, enda
voru bækur oft lesnar upphátt til forna. 1
Hákonar sögu gamla eftir Sturlu Þórðar-
son segir að Hákon konungur hafi látið
lesa fornrit upphátt fyrir sig á banasæng-
inni, þ.á m. Sverris sögu. En hvernig skyldi
Norðmönnum nú um stundir ganga að
heyra fyrrnefnt erindi? Þeir skilja auðvit-
að hvorki upp né niður i því frekar en
Sverris sögu. Það hefðum við íslendingar
ekki heldur gert, ef við hefðum ekki spyrnt
við fótum og varðveitt tungu okkar. ís-
lendingar geta lesið Geisla — og auðveld-
lega með skýringum og nútímastafsetn-
ingu — en Norðmenn verða að lesa hann í
þýðingu. Fyrsta erindið er svohljóðandi í
merkri þýðingu norska skáldsins Knuts
0degárds:
Mátte kvad og bener
allmakts drott meg læra,
nádig Guds tri-eining
mannen visdom gjever;
vitnar Ijos um strálen
send or miskunn-soli,
hegsong syng eg Olav.
Þetta er nýnorska eða landsmál, sem
stendur islenzkunni mun nær en rikismál-
ið, sem Sigurður Konráðsson sagði i grein
sinni, að væri norska, eins og sú tunga sem
ávallt hefði verið töluð i Noregi. Löng er
leiðin frá Geisla Einars Skúlasonar til
þýðingar Knuts 0degárds, en lengri hefði
hún orðið, ef Knut hefði þýtt ljóðið á ríkis-
mál, sem er svo nálægt dönsku, að Dönum
er engin vorkunn að lesa það á prenti, þó
að þeir skilji ekki stakt orð í þeirri norsku,
sem töluð var í Vestur-Noregi á dögum
Einars prests Skúlasonar. Og sízt af öllu
yrði okkur eftirsókn í því að lenda í þeim
hrikalegu átökum, sem orðið hafa í Noregi
vegna þess norsk tunga varð viðskila við
norrænan uppruna sinn, sem við höfum
haldið dauðahaldi í, á hverju sem gengið
hefur.
1 úrvalinu Islands þúsund ár, fornöldin,
sem Einar Ól. Sveinsson prófessor gaf út,
velur próf. Einar eitt erindi úr Geisla og er
svohljóðandi:
Nú skulum göfgan geisla
guðs hallar vér allir,
ítr þann er Óláfr heitir,
alstyrkan vel dýrka;
þjoð veit hann und heiða
hríðblásnum sal víða
(menn nemi mál sem ek inni
mín) jarteignum skína.
Úrvalið kom út hjá Helgafelli 1947 og
ekki hefði Einar ólafur valið úr ljóði, sem
hann hefði talið nútimafólki íslenzku
óskiljanlegt með öllu, enda segir hann i
formála, að hann hafi haft nútímann f
huga, þegar hann valdi f safnið. En Geisli
er harður úndir tönn með köflum — og
erum við Eirfkur Rögnvaldsson sammála
um það. Einar Skúlason flutti Norðmönn-
um þessa dróttkvæðu drápu um Ólaf kon-
ung eftir mioja 12. öld. Nú er tunga hennar
einkaeign í.slendinga og kjörgripur þeirra.
Vonandi varðveita þeir ávallt þennan fjár-
sjóð.
Þingsályktunartillagan er hvatning i
þeirri baráttu og á annað skilið en hún sé
höfð í flimtingum.
Forsetakjör í El Salvador 6. maí:
rw
Sigurlíkur Duarte
hafa farið vaxandi
Síðari umferð forsetakosninganna í
El Salvador fer fram sunnudaginn 6.
maí. Flestir halfast að því að úrslit séu
þegar ráoin, að José Napoleon Duarte
frambjóðandi flokks kristilegra demó-
krata verði kjörinn forseti.
Margir höfðu óttast að til bloð-
ugra átaka drægi f landinu f kring-
um fyrri umferð kosninganna og
einkum þó að skæruliðar vinstri-
manna mundu reyna að hindra
framgang þeirra með ofbeldisverk-
um. Til átaka kom, en engan veginn
af þvf tagi sem menn höfðu átt von
á. Eins hafa menn búist víð því að
mjög ófriðlegt yrði í El Salvador
fram að 6. maí, en þær spár hafa
heldur ekki ræst. Allt útlit er því
fyrir að úrslitakjör um forseta
landsins geti farið fram eftir settum
reglum og án verulegs ofbeldis.
Fyrri umferð kosninganna lauk
sem kunnugt er með því, að enginn
frambjoðenda, sem voru átta að
tölu, fékk hreinan meirihluta at-
kvæða. Samkvæmt kosningareglum
þar f landi verður þvf að kjósa á ný á
Otti við nýja hrinu
ódæðisverka
reyndist ástæðulaus
milli þeirra tveggja sem flest at-
kvæði hlutu. Sá sem mest fylgi fékk
var José Napoleon Duarte, 58 ára,
sem kristilegir demókratar buðu
fram, en hann er jafnframt sá fram-
bjóðandi sem Bandarikjamenn, sem
hafa mikil áhrif í El Salvador, hafa
mesta velþóknun á. Hann fékk 43
prósent atkvæða.
Aðalkeppinautur Duarte var Rob-
erto D'Aubuisson hinn fertugi
frambjóðandi Þjóðlega lýðveldis-
flokksins (ARENA-flokksins), sem
er eindreginn andkommúnisti og
grunur hefur leikið á að hafi eða
hafi haft einhver tengsl við hinar
illræmdu „dauðasveitir hægri-
manna". D'Aubuisson hlaut 29 pró-
sent atkvæða.
Þriðji í röðinni var Francisco
Guerrero, sem Þjóðarsáttaflokkur-
inn bauð fram. Hann fékk 19 pró-
sent atkvæða. í síðari umferðinni
skiptir að sjálfsogðu máli hvorn
frambjóðandann, Duarte eða
D'Aubuisson,            stuðningsmenn
Guerrero kjósa. Margir höfðu búist
við því að Guerrero lýsti yfir stuðn-
ingi við D'Aubuisson, enda hafði
honum verið boðið ráðherraembætti
í stjórn hans, en endirinn varð sá að
hann ákvað að styðja hvorugan
frambjóðandann. Fréttaskýrendur
segja að hann hafi óttast aö stuðn-
ingur við D'Aubuisson mundi leiða
til þess að ARENA-flokkurinn
„gleypti" sinn eigin flokk. Yfirlýst
hlutíeysi Guerreros mun að öllum
likindum koma Duarte vel, en í síð-
ustu kosningunum vantaði hann að-
eins 7 prósent atkvæða til að ná
kjöri í fyrstu umferð.
Önnur ástæða fyrir því að búist er
við sigri Duarte er sú að foringjar
hersins í landinu virðast ætla að
veita honum stuðning, þar eð þeir
telja að skilningur D'Aubuisson á
átökunum í landinu sé svo einfeldn-
Kcppinautarnir José Napoleon Duarte og Roberto D'Aubuission
(tv.).
ingslegur að voði blasi við nái hann
völdum. Herforingjarnir gera sér
líka grein fyrir þvf að sigur D'Aubu-
isson kynni að binda enda á efna-
hagslegan og hernaðarlegan stuðn-
ing Bandarfkjamanna, en leiðtogi
ARENA-flokksins er ekki f miklum
hávegum hafður á Bandaríkjaþingi.
Margir þingmenn líta á hann sem
ótíndan glæpamann.
Ringulreið í fyrri umferð
Eins  og   marga   lesendur   rekur
væntanlega minni til bárust fregnir
af úrslitum fyrri umferðar forseta-
kosninganna 25. mars sl. mjog seint.
Ástæðan var sú að kosningarnar
voru illa skipulagðar og þær 7 millj-
ónir dollara sem Bandaríkjamenna
veittu til að tryggja að þær færu
lýðræðislega fram voru ekki notaðar
á mjög skynsamlegan hátt. Þvert
gegn heilræðum Bandarfkjamann
ákváðu kosningayfirvðld að beita
kostnaðarsamri tölvutækni, en f
landi þar sem 40% manna eru ólæs-
ir og óskrifandi verður að telja að
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48