Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 223. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						24
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 15. NÓVEMBER 1984
Nóbelsverð-
launin í
eðlisfræði
— veitt fyrir eitt merkasta afrek
tilraunaeðlisfræði allra tíma
— eftir dr. Þorstein
I. Sigfússon
Afhending Nóbelsverðlaunanna
í eðlisfræði í ár, sem veitt voru
ítalanum Carlo Rubbia og Hol-
lendingnum Simon van der Meer,
er á margan hátt dæmigerð fyrir
þá þróun sem er að verða á rann-
sóknum i öreindafræði.
í tilraunum framkvæmdum við
rannsóknarstofu Evrópuþjóða
CERN i Sviss tókst mannmörgu
liði vísindamanna undir stjórn
Rubbia að greina öreindir sem
bera boð hinnar veiku víxlverkun-
ar, en hún er ein af fjórum ásýnd-
um krafta náttúrunnar. (Sjá grein
Dr. Jakobs Yngvasonar í frétta-
bréfi Eðlisfræðifélags íslands nr.
5 1984.)
Eðlisfræðingar hugsa sér að
víxlverkun agna í efnisheiminum
sé borin af ákveðnum boðberum.
Rafsegulkraftar eru þannig bornir
af ljóseindum, sem við þekkjum úr
venjulegu sólar- eða rafljósi.
Kannski mætti Jíka eindum víxl-
verkunar við kortspil, sem sam-
eina spilamenn við borð, eða knött
sem þyrpir knattspyrnuliði saman
á velli.
Fyrir fimm árum voru Nóbels-
verðlaunin veitt þeim Glashow,
Salam og Weinberg, en þeir höfðu
einmitt rannsakað þá krafta sem
valda beta-geislum atómkjarna og
nefndir eru veiku kraftarnir. Til
þess að víxlverkun með hinum
veiku kröftum gæti átt sér stað
spáðu þeir fyrir um tilvist þriggja
svokallaðra vigureinda sem auk
ljóseindarinnar væru boðberar
veiku víxlverkunarinnar í náttúr-
unni.
Með kenningum sínum tókst
Glashow, Salam og Weinberg að
sameina rafsegulkrafta og veiku
„geislunar"-kraftana undir einn
hatt; þeir væru hluti af sama
meiði. Menn hefir lengi grunað að
allir kraftar náttúrunnar væru
hluti af sama heildarkerfi. Hinir
kraftarnir eru þyngdarkrafturinn,
sem „dregur eplið til jarðar" og
hinir sterku kraftar sem halda at-
ómkjarnanum saman.
Fundur vigureindanna í CERN
var mikið afrek í tilraunaeðlis-
fræði. Carlo Rubbia stjórnaði
hundruðum vísindamanna í ná-
kvæmri og úthugsaðri leit að vig-
ureindunum. Við tilraunirnar var
róteindum, sem eru í raun hinn
plúshlaðni hluti vetniskjarna, gef-
in orka, sem er meiri en milljón-
föld orka venjulegrar rafeindar
t.d. í ljósaperu. Við slika orku er
hraði róteindanna gífurlegur, að-
eins örlitlu broti minni en ljós-
hraðinn. Hinn ofursterki straum-
ur róteinda var hnitmiðaður í
skarpan geisla með nýrri aðferð
sem Simon van der Meer fann upp.
Nánari lýsingu á tæknilegum at-
riðum má finna í grein Dr. Guðna
Sigurðssonar í nýútkomnu Frétta-
^-A^!*

¦    ._         I    I
'V
CtRN  M.'SS'AfC
\
X
%
s
**
,^i     x ,__.
r+-
Myndin sýnir CERN-svæðið og umhvcrfi þess nilægt borginni Genf í Sviss. Krossalínan sýnir landamæri SvLss og
Frakklands. Geysmluhringurinn er fyrir miðri mynd.
„Þegar skýrt var frá
fundi vigureindanna
1983 var til þess tekið
að 138 nöfn eðlisfræð-
inga voru á titilblaði
einnar greinarinnar.
Það eitt út af fyrir sig
endurspeglar umfang
tilraunanna."
bréfi Eðlisfræðifélags íslands.
Róteindunum var hraðað og
safnað í hringlaga hraðli CERN
sem er um 2 km í þvermál og
spannar yfir landamæri Sviss og
Frakklands. Róteindir og svokall-
aðar andróteindir, sem rekast á í
skotmarki CERN-hraðalsins, um-
breytast í margs konar eindir með
ofurstuttan liftima. Slíkar eindir
finnast ekki i venjulegu efni.
í desember 1982 höfðu tveir
hópar rannsóknarmanna i CERN
fylgst með um það bil einum millj-
arði árekstra. Af þessum fjölda
voru um ein milljón árekstra
skráðir sérstaklega. En aðeins ör-
fáir árekstrar komust í gegn um
fingert net alls konar prófana og
gátu talist „áreiðanlegar heimild-
ir" fyrir tilvist hinna nýju einda.
Erfiðast var að leita að svokall-
aðri Z-eind þar sem aðeins um 9
árekstrar sýndu ótvíræða tilvist
hennar.
Þegar skýrt var frá fundi vigur-
eindanna 1983 var til þess tekið að
138 nöfn eðlisfræðinga voru á tit-
ilblaði einnar greinarínnar. Það
eitt útaf fyrir sig endurspeglar
DVERGRIKII DEIGLUNNI/ Dr. Jón Óttar Ragnarsson
Bjórinn: — Aulaháttur Alþingis mun lengi í nuutna minnum
Það haustar
Það haustar
Auðvitað væri Ijúft að geta hald-
ið f gamla tímann enn um stund.
Geta hagrætt sér í hægindastóln
um framan viA sjónvarpið. Látio
eins og ekkert hafi í skorist.
Kreppa?
En allir draumar enda. Glögg-
skyggn 100 ira kona orðaði það
eitthvað i þi leið að ekki værí að
undra þótt illa ferí fyrir þjoð sem
heimtaði allt af öðrum.
En sjálfsgagnrýnin kemur
seint. Þegar Lff og land hélt mál-
þing fyrir einu ári um „Þjóð í
kreppu" fannst ýmsum argasta
ósvífni að gefa vandamálunum
þetta nafn.
I dag blandast fáum hugur um
hvað er á ferðinni. Þegar rfkið
getur ekki lengur greitt stórum
þjóðfélagshópum mannsæmandi
laun er mikil hætta á ferðum.
Skipbrot?
Hitt er þó enn alvarlegra þegar
ríkið og Alþingi, sem til þessa hafa
þost eiga einkaleyfi i miðstýringu
atvinnuveganna, hafa enga lausn i
vandanum.
Þar með getur enginn íslending-
ur lengur horft framhji þeirrí stað-
reynd að stefnan sem stjórnvöld
hafa treyst i við uppbyggingu at-
vinnuveganna er gjaldþrota.
Er óþarft að tíunda eina ferð-
ina enn hvernig þjóðin er leikin
eftir áratuga óráðsiu og óarð-
bærar fjárfestingar um landið
þvert og endilangt frá Krísuvík
til Kröflu.
Framhjá kerfinu
Á sama tfma og Alþingi og rfki
hafa ratað í hvern pyttinn i fætur
öðrum hafa þessir aðilar farið
hamfbrum gegn einstaklingum
sem reyndu nýjar leiAir.
í flestum tilvikum tókst að
brjóta frumkvæði þessa fólks i
bak aftur. En við og við hefur einn
og einn komist yfir múrinn þritt
fyrir hatramma andspyrnu kerf-
isins.
Eins og i einræðisríkjum sósíal-
ismans í Austur-Evrópu snúast
mörg átakanlegustu dæmin um
matvörur i borð við bjór og
brauð. En dæmin mi finna á öll-
um sviðum þjóðlifsins.
Bjórmilið er e.t.v. það furðu-
legasta. Þar hefur mannréttind-
amál, vegna aulaskapar Alþingis
sem lengi mun i manna minnum,
fengið á sig allundarlegan endi.
í stað þess að leyfa aðeins al-
vórubjór, framleiddan eftir
ströngustu  kröfum,   sötrar  nú
þjóðin álíka áfengan gervibjór
þvert ofan i islensk lög.
Og ekki er brauðmilið síðra.
Til þess að gefa þjóðinni kost á
hollari brauðum urðu bakarar að
sprengja vísitölukerfið í loft upp.
Hófst þá holhistubylting í land-
inu.
En þetta eru aðeins tvö dæmi af
mýmörgum. Er það glæsilegur
vitnisburður um okkar kerfi að
eina von okkar eru einstaklingar
sem hafa burði til að berjast við
það.
Lokaorð
Það haustar í íslensku þjóðfé-
lagL Ulvígasta kreppa velferðarrík-
isins er skollin á. Hvort þjóðfélag-
ið verður samt aftur er ólfklegt
Hvort það lifir af óvíst.
lím landið allt er fólk sem fhug-
ar í fyrsta sinn í nlvöru, þvert gegn
eigin vilja, hvort til þess geti dreg-
ið að það pakki saman og finni sér
nýjan fððurgarð.
Oðrum finnst sú tilhugsun
óbærileg að allt jakvætt frum-
kvæði komi nú fri einstaklingum
sem láta mótspyrnu Ibgmætra yflr-
valda sem vind hji eyrum þjóta.
Er illa komið fyrír lítilli þjóð
þegar við blasir að annað hvort
steypi ríkjandi stétt þjóðfélaginu f
glötun eða ný kynslóð, nýtt ísland,
taki við.
En hið nýja ísland er ekki ein-
göngu unga fðlkið. Eins og orð
hinnar aldargömlu þjóðarmóður
staðfcsta er það ekki aðeins þeim
ungu sem blöskrar astandiö.
Það sem þetta fðlk i sameigin-
legt er að það finnur að það bjarg-
ar okkur enginn ef við gerum það
ekki sjilf. Stjórnvöld sem ekki
itta sig i þvf bera feigðina f brjósti
sér.
Dr. Jón Óttar Ragnarsson er dós-
ent rið Háskóla Islands.
umfang tilraunanna.
Nóbelsverðlaunin 1984 fyrir eðl-
isfræði þykja einkum minna á
tvennt: Að Evrópa er að endur-
heimta forystu i eðlisfræðirann-
sóknum, sem heimsstyrjöldin síð-
ari hafði raskað, og að þekking
mannsins á náttúrunni er smám
saman að kristallast i heilsteypta
og f grundvallaratriðum einfalda
mynd.
Dr. Þorsteina I. Sigfússon starfar
hjá Raunrísindastofnun Háakóh
„I gildru
á Grænlands-
jökl
i"
— ný skáldsaga eftir
Duncan Kyle
Hörpuútgafan sendir nú fri sér
nýja bók eftir bandaríska spennu-
sagnahöfundinn Duncan Kyle. A sfð-
asta ari kom út eftir hann bókin
„Njósnahringurínn", sem seldist
upp.
I fréttatilkynningu frá útgef-
anda segir m.a.:
„Djúpt í ísnum á Grænlands-
jökli var „Camp hundred", heim-
skautastðð bandariska hersins,
staðsett í 7000 feta hæð. Þar var
oftast 45 stiga frost og nístandi
stormur. Þrjú hundruð menn
unnu þar við rannsóknastörf. Með
tækjabúnaði og reynslu tókst
þeim að lifa þar við sæmileg kjör.
En skyndilega fóru undarlegir at-
burðir að gerast. Tæknin virtist
fara eitthvað úrskeiðis. Slys og
óhöpp urðu daglegir atburðir,
nokkuð sem ekki var hægt að
reikna með. Stoðin var orðin
dauðagildra þar sem vitskertur
maður lagði snörurnar."
Njósnahringurinn er 208 bls.
Hersteinn Pálsson þýddi. Kápu-
teikning er eftir Kristján Jó-
hannsson. Bókin er prentuð og
innbundin í Prentverki Akraness
hf.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80