Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 223. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						28
MORGUNBLADIÐ, FIMMTUDAGUR 15. NÓVEMBER 1984
AF INNLENDUM
VETTVANGI
STEFÁN FRIÐBJARNARSON
fsland — Grænland:
Forn samleið og framtíðar
Þúsund ár frá íslenzku landnámi í Grænlandi
Jonathan Motzfeldt, formaður landsstjórnar Grænlands,
kom í heimsókn til íslands 26.-29. september sl. Af því
tilefni verður hér á eftir drepið lauslega á örfá atriði er tengja
ísland og Grænland á genginni tíð og önnur sem varða
samleið landanna inn í framtíðina.
ÍSLENZK BYGGÐ Á GRÆNLANDI
Fyrir tæpum þúsund árum, 985,
fór 25 skipa landnámsleiðangur úr
Breiðafirði og Borgarfirði til
Grænlands. Fjórtán skip komust á
Ieiðarenda. Önnur snéru við eða
týndust. Það var Eiríkur rauði,
sem kannað hafði landið og gefið
því nafn, er fór fyrir landnemum.
Leifur heppni, sonur hans, sigldi
síðar fleyi sínu til Vesturheims
(Ameríku), fyrstur Evrópumanna,
og kallaði Vínland hið góða, en
ekki varð af landnámi þar.
Samfelld íslenzk byggð var við
lýði í Grænlandi í fimm aldir, eða
þar um bil, en þá hverfa þessir
norrænu menn inn í söguna, spor-
laust, að því er nær til skriflegra
heimilda. Ýmsar getur hafa verið
leiddar að örlögum þeirra en lausn
á gátunni, sem óyggjandi getur
talizt, liggur ekki fyrir.
Þegar þessi byggð var fjölmenn-
ust vóru um 280 bæir í Eystri- og
Vestri-byggð, svonefndum, og
íbúatala um 3.000. Byggðin hafði
biskupsstól í Görðum og þing að
íslenzkri fyrirmynd.
Það var á þessu landnámi og ís-
lenzkri byggð í Grænlandi um ald-
ir sem dr. Jón Dúason, virtur
mennta- og fræðimaður, reisti
kröfur sínar um sögulegan rétt ís-
lendinga til Grænlands. Áður
höföu Einar Benediktsson, skáld,
Bjarni Jónsson frá Vogi og fleiri
þjóðkunnir menn sett fram svipuð
sjónarmið. Árið 1931 samþykkir
Alþingi samhljóða tillögu Jóns
Þorlákssonar, þ.e. áskorun til rík-
isstjórnar um að „gæta hagsmuna
íslands" vegna deilu sem þá stóð
milli Dana og Norðmanna um yf-
irráð á Grænlandi. Pétur Ottesen,
alþingismaður, tók kröfugerð af
þessu tagi oftar en einu sinni upp
á Alþingi, flutti m.a. tillögu til
þingsályktunar 1953 um kröfu á
hendur Donum um viðurkenningu
á „fullum yfirráðum Islendinga
yfir Grænlandi". Fallist danska
stjórnin ekki á þá kröfu Iýsi Al-
þingi þeim vilja „að leitað verði
um málið úrskurðar alþjóða-
dómstólsins í Haag".
SAMLEIÐ UNDIR
DANSKRI KRÚNU
Samskipti milli íslands og
Grænlands gerast lítil eftir lyktir
íslenzkrar byggðar í grannland-
inu. Þó eiga löndin samleið undir
danskri krúnu í gegn um margar
aldir. Einn og einn íslendingur
slæðist til Grænlands í tímans rás
með dönskum Grænlandsförum og
einn og einn Grænlendingur
hingað. Þessi takmörkuðu tengsl
hafa ekki umtalsverð áhrif á
framvindu mála, hvorki hér né
þar.
Á fyrri hluta þessarar aldar má
líta nokkrar svipmyndir í vakn-
andi samskiptum Grænlendinga
og íslendinga. Þannig er græn-
lenzkur prestur vígður í ísafjarð-
arkirkju 27. ágúst 1925, að við-
stöddum mörgum Grænlending-
um, sem þangað logöu leið sina
með Grænlandsfarinu Gustav
Holm. Danskur prófastur fram-
kvæmdi vígsluna en Sigurgeir Sig-
urðsson, síðar biskup, aðstoðaði.
Árið 1929 heldur íslenzkur leið-
angur í slóð Eiríks rauða til
Grænlands, ekki til að setjast þar
að með nýju landnámi, heldur til
að sækja lifandi sauðnaut. Hingað
komu þeir með fimm sauðnauts-
kálfa, sem haldið var til beitar á
Arnarhóli í Reykjavík, áður en
fluttir vóru í framtíðarvist annars
staðar á landinu. Þeirra íslands-
saga varð skammvinn.
Grænlenzkur þorskur hefur þó
án efa gengið á íslandsmið gegn
um ár og aldir. Og strax og veiði-
tækni íslenzks útvegs nægðu ekki
heimamið héldum við utar til
fanga og m.a. vestur um Atlants-
ála. — „Það gefur á bátinn við
Grænland..."
Þá erum við komnir að mergn-
um málsins, sameiginlegum fisk-
veiðihagsmunum þjóðanna við
Norður-Atlantshaf, fyrst og
fremst Kanadamanna, Grænlend-
inga, íslendinga, Færeyinga og
Norðmanna, þó fleiri þjóðir telji
til veiðihagsmuna á þessu svæöi.
Það eru þessir sameiginlegu hags-
munir sem beina sjónum okkar
aftur til Grænlands og verða
væntanlega          lykillinn          að
framtíðarsamskiptum íslendinga
og Grænlendinga.
FISKSTOFNAR í LANDHELGI
TVEGGJA EÐA FLEIRI RÍKJA
Hafréttarsáttmáli Sameinuðu
þjóðanna gengur að meginefni út
á nauðsyn samstarfs, bæði um
lausn deilumála og verndun auð-
æfa. í 63. grein sáttmálans segir
berum orðum að þar sem fiskteg-
undir gangi á milli efnahagslög-
sögu tveggja eða fleiri ríkja skuli
þær annaðhvort beint eða fyrir
milligöngu svæðisstofnana sjá um
nauðsynlegar ráðstafanir til að
vernda fiskstofna og eðlilega nýt-
ingu þeirra.
I febrúarmánuði sl. samþykkir
Alþingi þingsályktun um sameig-
inleg hagsmunamál Grænlend-
inga og íslendinga, sem flutt var
Eyjólfi Konráði Jónssyni (S) og
fleiri þingmönnum úr öllum þing-
flokkum:
„Alþingi ályktar að fela ríkis-
stjórninni að kanna til fullnustu
möguleika á samkomulagi við Græn-
lendinga um sameiginleg hagsmuna-
mál, sérstaklega að því er snertir
verndun fiskistofna og fiskveiðar, og
leita jafnframt nánari samvinnu
þeirra ríkja, sem liggja að fiskimio-
um norðarlega í Atlantshafi, um
verndun og nýtingu fiskistofna og
önnur sameiginleg hagsmunamil."
í framsögu fjallaði Eyjólfur
Konráð um þá skyldu íslendinga
við samtíð og framtíð, að róa öll-
um árum, bæði utanríkisþjónustu
og annarra áhrifa, að nauðsynlegu
samstarfi um fiskveiðihagsmuni,
fiskvernd og veiðisókn, m.a. til að
tryggja um aldur og ævi efna-
hagslegar forsendur fyrir byggð í
landinu. Þetta samstarf verði m.a.
á sviði rannsókna og veiðiákvarð-
ana. „Ég held að ekki væri óeðli-
legt," sagði hann ennfremur, „að
tekin yrði upp einhvers konar
sameiginleg landhelgisgæzla ekki
bara fslendinga og Grænlendinga
heldur kannske líka Færeyinga."
Alþingi íslendinga hefur og
stofnað sérstakan Grænlandssjóð,
Mvndin sýnir hvar Vestri- og Eystribyggð, íslendingabyggðirnar í Grænlandi,
stóðu um fimm alda bil, frá þvf fyrir árið 1000 fram á síoari hhiU 15. aktar.
Ilún sýnir einnig afstttou íslands og Grænlands hvors til annars, og hve
Grænland teygir sig langt til suðurs, miðað við land okkar.
Vorio 1729 bárnst til Islands fyrirmæli frá Kaupmannahöfn um skráningu
sjálfboðalioa til nýs landnáms i Grænlandi, sem ekki varð af, þrátt fyrir að
200 manns létu skrá sig. Sr. Jón Bjarnason á Ballará hafði síðar i 18. öldinni
hug i landnimi og kristniboði i Grænlandi, aem einnig fórst fyrir. Hinsvegar
eru beimildir til um að íslendingar hafi kennt Grænlendingum hikarlaveiði
(1773). Áhugi i Grænlandsmihim er ekki nýr i íslandssögu.
sem Matthías Bjarnason ráðherra
hafði frumkvæði um, til að efla
ýmiss konar samskipti milli ríkj-
anna. íslendingar hafa einnig
stutt hlut Færeyinga og Græn-
lendinga i samstarfi Norðurlanda.
Þannig eiga lögþing Færeyinga og
landsþing Grænlendinga nú aðild
að Norðurlandaráði og samkomu-
lagi Norðurlanda um samstarf á
sviði menningarmála.
GRÆNLAND OG
EVRÓPUBANDALAGIÐ
Mörg undanfarin ár hafa ein-
stakir þingmenn, ekki sízt Eyjólf-
ur Konráð Jónsson, krafizt auk-
innar samvinnu íslendinga, Græn-
lendinga og Færeyinga og annarra
þjóða, sem eiga hagsmuna að gæta
á norðanverðu Atlantahafi.
Árið 1980 fór Steingrimur Her-
mannsson, þá sjávarútvegsráð-
herra, i hálfopinbera heimsókn til
Grænlands, til viðræðna við Jon-
athan Motzfeldt, formann lands-
stjórnar Grænlands. Til umfjöll-
unar vóru sameiginleg hagsmuna-
mál á sviði sjávarútvegs. Græn-
lendingum vóru kynntar fiski-
fræðilegar niðurstöður islenzkra
rannsókna og viðhorf okkar til
fiskverndar og fiskveiði á haf-
svæðinu milli íslands og Græn-
lands. Þá vóru ekki sízt viðraðar
áhyggjur íslendinga vegna veiða
þjóða Evrópubandalagsins (EBE)
í grænlenzkri landhelgi, einkum á
karfa, en einnig á öðrum fiskteg-
undum.
Grænlendingar sýndu áhuga á
samstarfi við okkur um fiskveiði-,
fiskvinnslu- og markaðsmál.
„Hinsvegar kom mjög greinilega
fram," sagði Steingrímur Her-
mannsson í þingræðu 21. febrúar
sl., „að áætlun þeirra um úrsögn
úr Efnahagsbandalaginu (EBE)
væri nánast háð því að viðræður
yrðu við bandalagið um tollfrjáls-
an aögang að bandalaginu og fjár-
styrk...".
Vorið 1983 komu þrír græn-
lenzkir landsstjórnarmenn til ís-
lands, fyrst og fremst til viðræðna
um samgöngur milli landanna.
Þetta tækifæri var óformlega nýtt
til viðræðna um fiskveiðimál,
þ.ám. samninga Grænlendinga
við Evrópubandalagið, sem raunar
fór með málefni Grænlendinga á
þessum vettvangi til sl. áramóta.
Geir Hallgrimsson, utanríkis-
ráðherra, lagði áherzlu á það í
þingræðu í febrúar, að ríkisstjórn-
in hefði fjallað um eflda sam-
vinnu, bæði við Færeyinga og
Grænlendinga, en raunar einnig
Norðmenn, Dani, Færeyinga og
Kanadamenn um fiskverndarmál.
Hann kvað Grænlendinga ætíð
hafa verið reiðubúna til viðræðna
við okkur. Hinsvegar hafi ákvarð-
anataka af þeirra hálfu strandað á
því, „að þeir töldu sig ekki hafa
forræði þessara mála meðan þeir
vóru i Efnahagsbandalaginu, eða
réttara sagt meðan Efnahags-
bandalagið fór með forræði fisk-
veiðimála þeirra, vegna aðildar
Dana að bandalaginu". — Græn-
lendingar samþykktu með naum-
um meirihluta að segja sig úr Evr-
ópubandalaginu, sem kunnugt er,
Jonathan      Motzfeldt,      formaður
landsstjórnar Grænlands.
en sömdu samhliða við það um
tollfrelsi grænlenzkra sjávaraf-
urða í EBE-ríkjum og fjárstyrk
gegn ákveðnum veiðiheimildum
EBE-ríkja á afla, sem þeir töldu
sig ekki geta nýtt um sinn sjálfir.
Síðar kom til sogu loðnuveiði
Dana og Færeyinga á „gráu"
svæði milli Grænlands og Jan
Mayen, sem Danir (f.h. Grænlend-
inga) og Norðmenn deila um, þ.e.
hvort fiskveiðilandhelgi Græn-
lands skuli miða við miðlínu (milli
Grænlands og Jan Mayen) eða 200
mílur frá grænlenzkum viðmiðun-
arpunktum og samsvarandi
skemmri vegalengd frá Jan May-
en. íslendingar styðja sjónarmið
Noregs og telja réttilega nálægt
eigin           loðnuveiðihagsmunum
hoggvið.
ÍSLAND - GRÆNLAND:
SAMEIGINLEGIR HAGSMUNIR
„Ekki þarf að rökstyðja það
mörgum orðum að bæði íslend-
ingar og Grænlendingar eiga
efnahagslega afkomu að mjög
miklu leyti undir sjávarafla.
Skynsamleg nýting fiskimiða og
skynsamleg verndun fiskistofna er
báðum þjóðunum nauðsynleg."
Þannig komst ólafur heitinn
Jóhannesson, þá formaður utan-
ríkismálanefndar Alþingis, að orði
í þingræðu á sl. vetri, sem var ein
af hans síðustu.
Ýmsir nytjafiskar, sem mjög
koma við lifskjarasögu okkar, svo
sem þorskur, loðna, karfi og síld
(fyrr á tíð), fara — a.m.k. að hluta
til — um fiskveiðilandhelgi
tveggja eða fleiri ríkja. Af þeim
sökum eru nauðsynlegar rann-
sóknir, æskileg fiskvernd og hygg-
ileg veiðsókn háð nánu samstarfi
á þessum vettvangi. Það var þvi
meira en timabært er Alþingi
samþykkti framangreinda þings-
ályktun um sameiginleg hags-
munamál Grænlendinga og ls-
lendinga. Raunar þurfa allar fisk-
veiðiþjóðir við norðanvert Atl-
antshaf að hafa allnokkra sam-
vinnu um sameiginlega fiskveiði-
hagsmuni. Samansöfnuð reynsla
íslendinga í sjávarútvegsgreinum,
veiði, vinnslu og markaðsmálum,
gæti og gagnazt Grænlendingum í
gagnkvæmu samstarfi.
Aldalöng byggð íslendinga á
Grænlandi er hluti þjóðarsögu
okkar. Samleið okkar og Græn-
lendinga á langri vegferð undir
danskri krúnu einnig. Hvort
tveggja heyrir genginni tíð, að því
er okkur varðar. íslenzkir fisk-
veiðihagsmunir verða naumast
héðan af reistir á þeirri sagn-
fræði. Gagnkvæm samvinna,
byggð á beggja hag og fiskifræði-
legum staðreyndum, er vegvísir-
inn, bæði fyrir okkur og Græn-
lendinga.
Það er því gleðiefni að Jonathan
Motzfeldt, formaður landsstjórnar
Grænlands, er gestkomandi hér á
landi. Við þurfum að rækta af alúð
vináttu og tengsl við granna okkar
í vestri á öllum sviðum samskipta
þjóða í milli, en fyrst og siðast á
sviði sjávarútvegsmála. Þar fara
miklir hagsmunir beggja þjóð-
anna ótvírætt saman.
- sf.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80