Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 5. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14

MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 8. JANÚAR 1985

Gos í Bjarnarfjalli á Jan Mayen

Eldsumbrotin í hlíöum Bjarnarfjalls eru nyrst á eynni. Gosmökkinn lagði undan sterkri vestanátt, og hraunstraumur rann í sjó fram. EMvirkni var lítil þegar blaoamenn Mbl. flugu yflr i

jarövísindamönnum.

Yfir nyrsta eld-

fjalli veraldar

Við greindum tignarlegan

tind Bjarnarfjalls, hæsta tind

Jan Mayen, í um 240 kfló-

metra fjarlægð. Þessi tæplega

2.300 metra hái tindur reis

stoltur upp af sjóndeildar-

hringnum. Blaðamenn Mbl.

voru asamt fjórum jarðvísinda-

mönnum frá norrænu eld-

fjallastöðinni, þeim Guðmundi

Sigvaldasyni, forstöðumanni

norrænu eldfjallastöðvarinnar,

Karli Grönvold, jarðfræðingi,

Eysteini Tryggvasyni, jarðeðl-

isfræðingi, og Páli Imsland,

jarðfræðingi, á leið til Jan

Mayen til þess að skoða elds-

umbrotin í hlíðum Beerenberg,

Bjarnarfjalls.

Á sunnudag mældust jarð-

skjálftar í hlíðum Bjarnarfjalls og

starfsmenn norsku veðurathugun-

arstöðvarinnar sáu eldbjarma

stafa frá fjallinu. Þá þótti ljóst að

eldgos væri hafið á Jan Mayen,

annað gosið á tæpum 15 árum.

Við lögðum upp frá Reykjavík

um ellef uleytið í gærmorgun, flug-

um með flugvél frá leiguflugi

Sverris Þóroddssonar, flugmaður

var Árni Ingvason. Millilentum á

Raufarhöfn og tókum benzín. Síð-

an var flogið norður í Dumbshaf

og yfir Jan Mayen vorum við um

klukkan tvö.

Jan Mayen — spegíl-

mynd Snæfellsness

Jan Mayen er nánast spegil-

mynd Snæfellsness. Tignarleg eld-

keila til endans og fjallgarðurinn

út frá henni. Bjarnarfjall er eld-

keila eins og Snæfellsjökull, en

talsvert hærra. Eldvirknin er í

gígaröð nyrst á eyjunni. Sjálf

eldsprungan er innan við hálfur

kílómetri á lengd í um 200 metra

hæð í hliðum Bjarnarfjalls. Gos-

mökkurinn steig um þúsund metra

til himins og lagði undan sterkri

vestanátt, sem steyptist niður

snarbrattar hlíöar fjallsins.

Hraun rann niður bratta hliðina

og i sjó fram og gufumökk lagði

frá.

„hetta er tilkomulitið gos,"

sagði Guðmundur Sigvaldason og

ekki laust viö að vonbrigða gætti í

rödd hans. Og var furða þó von-

brigða gætti meðal okkar komna

alla leið frá eldfjallaeyjunni. Við

höfðum allir komist í snertingu

við miklu öflugri og tilkomumeiri

eldgos.

En sjónin sem við okkur blasti

var stórfengleg. Stolt reis Bjarn-

arfjall ögrandi mót heiðbjörtum

himni. Neðst í hlíðum þess fór

náttúran hamförum. Snævi þakt-

ar hlíöar fjallsins loguðu i ljósa-

skiptunum.

En við höfðum nauman tíma.

Myrkrið teygði krumlur sínar si-

fellt lengra, skuggarnir lengdust

stoðugt þrátt fyrir birtuna frá

tunglinu í fyllingu. Jarðvisinda-

mennirnir unnu ötullega við að

taka myndir — á myndavélar sín-

ar, kvikmyndavélar og myndband

og kepptust við að meta umfang

gossins. Og Ragnar Axelsson,

ljósmyndari Mbl., lét ekki sitt eft-

ir liggja við myndatökuna. Við

sveimuðum yfir eldstöðvunum í 40

mínútur og tókum þá stefnu heim.

Norðmennirnir í veðurathugun-

arstöðinni höfðu áður neitað

okkur um lendingarleyfi, þar á

meðal vísindamönnum frá nor-

rænni vísindastofnun, og í fyrstu

ætluðu þeir einnig að banna okkur

að fljúga yfir eyjuna.

Gosið 1970 mun

öflugra

Á heimleiðinni spjallaði ég við

Guðmund Sigvaldason, en hann

fylgdist í um vikutima með eldgos-

inu 1970. „Eldgosið nú er miklu

minna en 1970. Ég flaug ásamt

Sigurði heitnum Þórarinssyni með

Tryggva Helgasyni til Jan Mayen

um viku eftir að gosið byrjaði þá.

Við lentum á Jan Mayen en við

vorum á vegum Norsk Polar Insti-

tute. Ég dvaldi um vikutíma á eyj-

unni, en áður flugum við yfír

eldstöðvarnar og skoðuðum gosið.

Þá var eldvirkni talsvert mikil svo

og hraunrennsli. Gosið var miklu

tilkomumeira, þó vika væri liðin

frá upphafi þess.

Eg dvaldi um viku á eyjunni, en

Sigurður fór strax heim. Eg fylgd-

ist með gosinu úr norsku varðskipi

og einnig fórum við landleiðina að

gosstöðvunum. En nú er afskap-

lega lítið að sjá."

—  Varðstu fyrir vonbrigðum?

„Já, að vissu leyti. Ég átti von á

öflugra gosi."

—  Treystirðu þér til að spá um

framhaldið?

„Um framhaldið er ómogulegt

að segja. Svo einkennilega vill til,

að i mars síðastliðnum fengum við

fyrirspurn frá Smithsonian-

stofnuninni í Bandaríkjunum.

Kollegi okkar taldi sig sjá gos-

mökk á Jan Mayen á gervitungla-

mynd. Við spurðumst fyrir um

þetta í Noregi, en enginn kannað-

ist við eitt eða neitt. Ekki er

ósennilegt að smágos hafi þá verið

á eyjunni.

Sannleikurinn er sá, að það er

mjög erfitt að draga upp skýra

mynd af goshegðun á Jan Mayen.

Jarðvísindamenn bera saman bækur sínar yfir gosstöAvunum. Fri vinstri

GuAmundur Sigvaldason, Páll Imsland og Eysteinn Tryggvason.

Veðurfar er með þeim hætti, að

Htil gos geta auðveldlega farið

framhjá mönnum. Á þennan hluta

eyjunnar kemur aldrei nokkur lif-

andi maður. Upplýsingar um gos á

Jan Mayen eru því mjög gloppótt-

ar og vonlaust að segja til um hver

framvindan verður."

— Munuð þið á norrænu eld-

fjallastoðinni rannsaka gosið

frekar?

„Nei, við fylgjum þessu ekkert

eftir," sagði Guðmundur.

Doktorsritgerð um

Jan Mayen

Sá maður sem best þekkir

jarðfræði Jan Mayen er islenski

Gosmökkinn lagði til austurs undan vindinum og sveigAi sfAan til suA-austurs.

jarðfræðingurinn Páll Imsland.

Hann hefur tvívegis dvalið á eyj-

unni til rannsókna og er að leggja

lokahönd á doktorsritgerð um

jarð- og bergfræði eyjunnar.

„Það hefur gosið tvisvar eða

þrisvar áður í sömu gigaroð i hlið-

um Bjarnarfjalls en gosið nú er

miklu minna en þegar gaus árið

1970. Ljóst virðist að mörg gos á

Jan Mayen hafa verið afar lítil og

hugsanlegt er að svo sé einnig far-

ið um þetta gos," sagði Páll Ims-

land þegar blaðamaður ræddi við

hann á heimleiðinni.

„Norðmenn vöknuðu upp við

vondan draum þegar gaus árið

1970, því þá vantaði vísindamenn

með reynslu við rannsóknir á

eldgosum. Þeir settu sig þvi i sam-

band við Sigurð heitin Þórarins-

son og Guðmund Sigvaldason og

varð það úr, að þeir fóru til Jan

Mayen 1970. Áhugi Norðmanna

jókst og þeir efndu til leiðangurs

árið 1972 og fóru fram á að ís-

lenskur vísindamaður yrði með í

förum. Það varð úr að ég fór og

vann við rannsóknir á eyjunni urr

sumarið. Ég fór aftur sumarið

1974 og hef síðan verið að vinna úr

gögnum," sagði Páll og hélt áfram:

„Til skamms tima héldu menn

að Jan Mayen væri jarðfræðilega

gömul eyja, liklega frá tertier-

timabilinu og þvi nokkurra millj-

óna ára gömul. Við segulmælingar

kom i ljós að hún er mun yngri.

Kalíum-argon-aldursákvarðanir

sýndu að berglögin eru yngri en

500 þúsund ára gömul og svo virð-

ist sem um 100 ár Uði að meðaltali

á milli eldgosa."

Sögusagnir sæfarenda

um eldgos

„Við þekkjum litið til sögu eld-

gosa á Jan Mayen, aðeins tveggja

síðustu. Gosið árið 1970 og núna.

En marka má af sögum sæfarenda

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44