Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 5. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 8. JANÚAR 1985
Gos í Bjarnarfjalli á Jan Mayen
Eldsumbrotin í hlíöum Bjarnarfjalls eru nyrst á eynni. Gosmökkinn lagði undan sterkri vestanátt, og hraunstraumur rann í sjó fram. EMvirkni var lítil þegar blaoamenn Mbl. flugu yflr i
jarövísindamönnum.
Yfir nyrsta eld-
fjalli veraldar
Við greindum tignarlegan
tind Bjarnarfjalls, hæsta tind
Jan Mayen, í um 240 kfló-
metra fjarlægð. Þessi tæplega
2.300 metra hái tindur reis
stoltur upp af sjóndeildar-
hringnum. Blaðamenn Mbl.
voru asamt fjórum jarðvísinda-
mönnum frá norrænu eld-
fjallastöðinni, þeim Guðmundi
Sigvaldasyni, forstöðumanni
norrænu eldfjallastöðvarinnar,
Karli Grönvold, jarðfræðingi,
Eysteini Tryggvasyni, jarðeðl-
isfræðingi, og Páli Imsland,
jarðfræðingi, á leið til Jan
Mayen til þess að skoða elds-
umbrotin í hlíðum Beerenberg,
Bjarnarfjalls.
Á sunnudag mældust jarð-
skjálftar í hlíðum Bjarnarfjalls og
starfsmenn norsku veðurathugun-
arstöðvarinnar sáu eldbjarma
stafa frá fjallinu. Þá þótti ljóst að
eldgos væri hafið á Jan Mayen,
annað gosið á tæpum 15 árum.
Við lögðum upp frá Reykjavík
um ellef uleytið í gærmorgun, flug-
um með flugvél frá leiguflugi
Sverris Þóroddssonar, flugmaður
var Árni Ingvason. Millilentum á
Raufarhöfn og tókum benzín. Síð-
an var flogið norður í Dumbshaf
og yfir Jan Mayen vorum við um
klukkan tvö.
Jan Mayen — spegíl-
mynd Snæfellsness
Jan Mayen er nánast spegil-
mynd Snæfellsness. Tignarleg eld-
keila til endans og fjallgarðurinn
út frá henni. Bjarnarfjall er eld-
keila eins og Snæfellsjökull, en
talsvert hærra. Eldvirknin er í
gígaröð nyrst á eyjunni. Sjálf
eldsprungan er innan við hálfur
kílómetri á lengd í um 200 metra
hæð í hliðum Bjarnarfjalls. Gos-
mökkurinn steig um þúsund metra
til himins og lagði undan sterkri
vestanátt, sem steyptist niður
snarbrattar hlíöar fjallsins.
Hraun rann niður bratta hliðina
og i sjó fram og gufumökk lagði
frá.
„hetta er tilkomulitið gos,"
sagði Guðmundur Sigvaldason og
ekki laust viö að vonbrigða gætti í
rödd hans. Og var furða þó von-
brigða gætti meðal okkar komna
alla leið frá eldfjallaeyjunni. Við
höfðum allir komist í snertingu
við miklu öflugri og tilkomumeiri
eldgos.
En sjónin sem við okkur blasti
var stórfengleg. Stolt reis Bjarn-
arfjall ögrandi mót heiðbjörtum
himni. Neðst í hlíðum þess fór
náttúran hamförum. Snævi þakt-
ar hlíöar fjallsins loguðu i ljósa-
skiptunum.
En við höfðum nauman tíma.
Myrkrið teygði krumlur sínar si-
fellt lengra, skuggarnir lengdust
stoðugt þrátt fyrir birtuna frá
tunglinu í fyllingu. Jarðvisinda-
mennirnir unnu ötullega við að
taka myndir — á myndavélar sín-
ar, kvikmyndavélar og myndband
og kepptust við að meta umfang
gossins. Og Ragnar Axelsson,
ljósmyndari Mbl., lét ekki sitt eft-
ir liggja við myndatökuna. Við
sveimuðum yfir eldstöðvunum í 40
mínútur og tókum þá stefnu heim.
Norðmennirnir í veðurathugun-
arstöðinni höfðu áður neitað
okkur um lendingarleyfi, þar á
meðal vísindamönnum frá nor-
rænni vísindastofnun, og í fyrstu
ætluðu þeir einnig að banna okkur
að fljúga yfir eyjuna.
Gosið 1970 mun
öflugra
Á heimleiðinni spjallaði ég við
Guðmund Sigvaldason, en hann
fylgdist í um vikutima með eldgos-
inu 1970. „Eldgosið nú er miklu
minna en 1970. Ég flaug ásamt
Sigurði heitnum Þórarinssyni með
Tryggva Helgasyni til Jan Mayen
um viku eftir að gosið byrjaði þá.
Við lentum á Jan Mayen en við
vorum á vegum Norsk Polar Insti-
tute. Ég dvaldi um vikutíma á eyj-
unni, en áður flugum við yfír
eldstöðvarnar og skoðuðum gosið.
Þá var eldvirkni talsvert mikil svo
og hraunrennsli. Gosið var miklu
tilkomumeira, þó vika væri liðin
frá upphafi þess.
Eg dvaldi um viku á eyjunni, en
Sigurður fór strax heim. Eg fylgd-
ist með gosinu úr norsku varðskipi
og einnig fórum við landleiðina að
gosstöðvunum. En nú er afskap-
lega lítið að sjá."
—  Varðstu fyrir vonbrigðum?
„Já, að vissu leyti. Ég átti von á
öflugra gosi."
—  Treystirðu þér til að spá um
framhaldið?
„Um framhaldið er ómogulegt
að segja. Svo einkennilega vill til,
að i mars síðastliðnum fengum við
fyrirspurn frá Smithsonian-
stofnuninni í Bandaríkjunum.
Kollegi okkar taldi sig sjá gos-
mökk á Jan Mayen á gervitungla-
mynd. Við spurðumst fyrir um
þetta í Noregi, en enginn kannað-
ist við eitt eða neitt. Ekki er
ósennilegt að smágos hafi þá verið
á eyjunni.
Sannleikurinn er sá, að það er
mjög erfitt að draga upp skýra
mynd af goshegðun á Jan Mayen.
Jarðvísindamenn bera saman bækur sínar yfir gosstöAvunum. Fri vinstri
GuAmundur Sigvaldason, Páll Imsland og Eysteinn Tryggvason.
Veðurfar er með þeim hætti, að
Htil gos geta auðveldlega farið
framhjá mönnum. Á þennan hluta
eyjunnar kemur aldrei nokkur lif-
andi maður. Upplýsingar um gos á
Jan Mayen eru því mjög gloppótt-
ar og vonlaust að segja til um hver
framvindan verður."
— Munuð þið á norrænu eld-
fjallastoðinni rannsaka gosið
frekar?
„Nei, við fylgjum þessu ekkert
eftir," sagði Guðmundur.
Doktorsritgerð um
Jan Mayen
Sá maður sem best þekkir
jarðfræði Jan Mayen er islenski
Gosmökkinn lagði til austurs undan vindinum og sveigAi sfAan til suA-austurs.
jarðfræðingurinn Páll Imsland.
Hann hefur tvívegis dvalið á eyj-
unni til rannsókna og er að leggja
lokahönd á doktorsritgerð um
jarð- og bergfræði eyjunnar.
„Það hefur gosið tvisvar eða
þrisvar áður í sömu gigaroð i hlið-
um Bjarnarfjalls en gosið nú er
miklu minna en þegar gaus árið
1970. Ljóst virðist að mörg gos á
Jan Mayen hafa verið afar lítil og
hugsanlegt er að svo sé einnig far-
ið um þetta gos," sagði Páll Ims-
land þegar blaðamaður ræddi við
hann á heimleiðinni.
„Norðmenn vöknuðu upp við
vondan draum þegar gaus árið
1970, því þá vantaði vísindamenn
með reynslu við rannsóknir á
eldgosum. Þeir settu sig þvi i sam-
band við Sigurð heitin Þórarins-
son og Guðmund Sigvaldason og
varð það úr, að þeir fóru til Jan
Mayen 1970. Áhugi Norðmanna
jókst og þeir efndu til leiðangurs
árið 1972 og fóru fram á að ís-
lenskur vísindamaður yrði með í
förum. Það varð úr að ég fór og
vann við rannsóknir á eyjunni urr
sumarið. Ég fór aftur sumarið
1974 og hef síðan verið að vinna úr
gögnum," sagði Páll og hélt áfram:
„Til skamms tima héldu menn
að Jan Mayen væri jarðfræðilega
gömul eyja, liklega frá tertier-
timabilinu og þvi nokkurra millj-
óna ára gömul. Við segulmælingar
kom i ljós að hún er mun yngri.
Kalíum-argon-aldursákvarðanir
sýndu að berglögin eru yngri en
500 þúsund ára gömul og svo virð-
ist sem um 100 ár Uði að meðaltali
á milli eldgosa."
Sögusagnir sæfarenda
um eldgos
„Við þekkjum litið til sögu eld-
gosa á Jan Mayen, aðeins tveggja
síðustu. Gosið árið 1970 og núna.
En marka má af sögum sæfarenda
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44